Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn: Đổi mới xét GS, PGS theo hướng có lợi cho hệ thống

Bổ nhiệm quanh năm, kích hoạt dịch chuyển nhân tài

Sau khi Bộ GD-ĐT công bố dự thảo thông tư quy định tiêu chuẩn, điều kiện, quy trình bổ nhiệm, miễn nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư (GS, PGS), đại diện nhiều trường đại học đã chia sẻ một số lo lắng.

Trước băn khoăn của các trường, Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Hoàng Minh Sơn khẳng định việc đổi mới xét tuyển GS, PGS được triển khai theo hướng không chỉ nhằm đảm bảo quyền lợi cho các thầy cô mà còn có lợi cho hệ thống. Việc chuyển từ xét công nhận tập trung mỗi năm một đợt ở cấp nhà nước sang giao quyền bổ nhiệm cho từng cơ sở giáo dục đại học (GDĐH) là thay đổi căn bản, tạo tính linh hoạt và thúc đẩy dịch chuyển đội ngũ.

Trước đây, ứng viên phải chờ thông báo hằng năm của Hội đồng GS nhà nước. Nay các trường được bổ nhiệm quanh năm khi có nhu cầu. Ứng viên trong và ngoài trường hoàn toàn bình đẳng, có thể nộp hồ sơ tại nhiều trường cùng lúc. "Ứng viên có thể trúng tuyển 2 nơi nhưng chỉ chọn làm việc một nơi và rút hồ sơ nơi còn lại; khi đó trường sẽ bổ nhiệm người kế tiếp. Cách làm này tạo cạnh tranh rất tốt: trường tốt sẽ thu hút được ứng viên chất lượng cao", ông Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh.

ẢNH: NGUYỄN MẠNH

Cũng theo người đứng đầu Bộ GD-ĐT, chính sách mới buộc các trường phải đầu tư môi trường học thuật để giữ chân người tài. Đồng thời, định hướng mới thúc đẩy dịch chuyển nhân lực giữa công nghiệp, viện nghiên cứu và trường ĐH qua cơ chế đồng cơ hữu. Nhờ quy trình thông thoáng và đánh giá từ xa, nhà khoa học ở nước ngoài có thể ứng tuyển bất cứ lúc nào vào vị trí cơ hữu, đồng cơ hữu hoặc thỉnh giảng; với ứng viên ngoài trường, quy trình bổ nhiệm được tích hợp gọn với tuyển dụng. Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn chia sẻ: "Trường nào hiện có nhiều GS, PGS nhưng tới đây không xây dựng môi trường học thuật tốt, không tạo cơ hội phát triển cho nhà khoa học là các thầy cô sẽ đi trường khác. Cạnh tranh làm hệ thống tốt lên, không chỉ vì quyền lợi thầy cô mà còn mang lại lợi ích cho cả hệ thống".

Vừa phát triển đội ngũ, vừa không gây "lạm phát" chức danh

Trước băn khoăn "vị trí việc làm GS, PGS" xung đột với tuổi nghỉ hưu như chức vụ quản lý, người đứng đầu ngành GD-ĐT cho biết: "Đây là chức danh chuyên môn giảng dạy và nghiên cứu, không phải chức vụ quản lý như trưởng khoa hay viện trưởng. Do đó, nhà giáo đến tuổi nghỉ hưu hoặc đã nghỉ hưu, nếu trường có nhu cầu và chưa có người thay thế thì vẫn ký hợp đồng toàn thời gian để bổ nhiệm bình đẳng giữa trường công và tư".

Lý giải việc tính hạn mức (quota) theo tỷ lệ tiến sĩ và kết quả nghiên cứu KH-CN, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn phân tích: "Luật Giáo dục ĐH định nghĩa rất rõ GS, PGS là vị trí đứng đầu và kế cận hàng đầu trong lĩnh vực chuyên môn. Đã đứng đầu thì phải có cơ cấu và hạn mức, không thể ai cũng đứng đầu. Tính trên tổng giảng viên cơ hữu sẽ không phản ánh sát năng lực học thuật, còn tính trên số tiến sĩ thì trường nào chất lượng đội ngũ tốt hơn đương nhiên có hạn mức GS, PGS cao hơn".

Ông giải thích thêm: "Để tự bổ nhiệm mới GS, PGS, trường ĐH phải có tối thiểu 4 - 5 tiến sĩ trong nhóm ngành; nếu chưa đủ, trường vẫn thu hút, bổ nhiệm được người đã là GS, PGS từ bên ngoài. Với hạn mức cơ sở 25% cộng 5% từ tỷ lệ nguồn thu KH-CN tối thiểu (tổng 30% số tiến sĩ, chưa kể phần cộng theo đào tạo tiến sĩ), tính chung toàn hệ thống hiện nay đã là mức tăng đáng kể, hợp lý mà không gây lạm phát chức danh.

Quan hệ giữa đội ngũ GS, PGS và kết quả KH-CN là hai chiều: tuyển GS, PGS để phát triển KH-CN, nhưng phải có kết quả KH-CN thực chất mới được tăng hạn mức tuyển tiếp. Riêng giảng viên thỉnh giảng (bắt buộc đang có chức danh GS, PGS ở cơ sở khác) và chuyên gia nước ngoài không tính vào hạn mức nhằm khuyến khích thu hút nhân tài, song tiêu chuẩn đánh giá vẫn công bằng giữa trong và ngoài nước".

ảnh: Quý Hiên

Đánh giá định tính theo rubrics

Giải quyết tương quan giữa định lượng và định tính, dự thảo chấm dứt lối "đếm bài cộng điểm" cơ học như Quyết định 37 trước đây nhưng không để rơi vào cảm tính khi trao quyền cho trường. Theo Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn, xu hướng thế giới khi đánh giá năng lực dẫn dắt và uy tín học thuật là giảm đếm định lượng máy móc, bởi thực tế có ứng viên nhiều bài báo hơn nhưng đóng góp thực chất và uy tín chuyên môn không bằng người ít bài hơn mà công trình xuất sắc.

Dự thảo kết hợp 2 tầng đánh giá: tầng chuẩn tối thiểu của bộ là ngưỡng định lượng đơn giản, minh bạch và không thấp hơn quy định cũ. Thay vì thống kê đề tài các cấp hay đếm bài đồng tác giả rồi cộng điểm lẻ phức tạp, dự thảo chỉ tính bài báo ứng viên là tác giả chính trên tạp chí loại 1 (do Bộ KH-CN xếp loại) và công bố quốc tế uy tín; các trường không được hạ thấp hay thay thế mà chỉ được bổ sung yêu cầu cao hơn.

"Tiêu chuẩn tối thiểu giống như điểm sàn tuyển sinh: đạt điểm sàn mới là điều kiện cần để qua vòng hồ sơ, không đồng nghĩa đương nhiên được bổ nhiệm. Khi nhiều ứng viên vượt điểm sàn cùng cạnh tranh một vị trí, hội đồng sẽ đánh giá sâu chất lượng học thuật qua một số công trình tiêu biểu. Việc xét thêm chỉ số H-index thì cũng phải tùy theo đặc thù ngành. Để đánh giá định tính không biến thành cảm tính, bộ sẽ ban hành khung tiêu chí dạng bảng chấm điểm (rubrics) có thang điểm, trọng số gợi ý để từng trường cụ thể hóa phù hợp sứ mệnh riêng", Bộ trưởng cho biết.