Bộ trưởng Tài chính: Yêu cầu thuế, hải quan địa phương không được giấu nguồn thu

Giải trình cuối phiên thảo luận tại hội trường về dự án luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) chiều nay 5.11, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn làm rõ nhiều vấn đề về dự toán ngân sách chưa sát thực tiễn, việc chuyển nguồn ngân sách.

Theo ông, thời gian qua, nguyên nhân chủ yếu khiến dự toán chưa sát thực tiễn là do công tác phân tích, dự báo còn hạn chế, chưa theo kịp diễn biến tình hình kinh tế trong nước và thế giới.

"Năm 2025, dự báo tăng trưởng kinh tế đầu năm khoảng 6%, nhưng kết thúc năm đạt 8,02%. Việc tháo gỡ khó khăn về đất đai tạo ra nguồn thu lớn hơn dự kiến; một số khoản thu bất thường cũng tác động đến kết quả thực hiện ngân sách", ông Tuấn dẫn ví dụ.

ẢNH: QUOCHOI.VN

Với dự toán ngân sách năm 2027, mức dự toán thu trình Quốc hội tăng 9,1% so với ước thực hiện năm 2026. Trong khi đó, mục tiêu tăng trưởng kinh tế vẫn ở mức trên 10% và lạm phát khoảng 4,5%.

Bộ Tài chính đã thảo luận kỹ với các địa phương, yêu cầu cơ quan thuế, hải quan địa phương chịu trách nhiệm về việc xây dựng dự toán thu ngân sách, phù hợp với tình hình kinh tế, không được giấu nguồn thu để bảo đảm tăng thu; sẽ kiên quyết xử lý những trường hợp cố tình thực hiện không đúng.

Về phân bổ chi tiết dự toán, theo ông Tuấn, dự thảo luật đã tiếp thu ý kiến đại biểu và cơ quan thẩm tra, quy định việc phân bổ chi tiết các nhiệm vụ, chương trình, dự án phải hoàn thành trước ngày 31.12.

Trường hợp muốn tiếp tục sử dụng các khoản chưa phân bổ chi tiết, Chính phủ phải báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội, UBND phải báo cáo HĐND, trừ một số khoản chi đặc thù gắn với con người, chương trình, dự án khoa học - công nghệ và một số chương trình trọng điểm quốc gia.

Đối với chuyển nguồn ngân sách, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn khẳng định, những năm qua, số chi chuyển nguồn còn lớn. Một trong những nguyên nhân là nguồn thu tăng lớn vào cuối năm, dẫn đến một số khoản chi chưa thực hiện hết dự toán phải chuyển sang năm sau.

Trong lần sửa đổi này, dự thảo luật quy định rõ điều kiện chuyển nguồn, trong đó chỉ cho phép chuyển nguồn đến ngày 31.12 năm sau; đồng thời xác định cụ thể những nguồn được phép chuyển, đảm bảo kỷ cương, kỷ luật ngân sách.

Về nguyên tắc xây dựng dự luật nói chung, ông Tuấn nhấn mạnh, đánh giá hiệu quả phải là yếu tố xuyên suốt quá trình. Mọi khoản chi, chương trình, dự án sử dụng ngân sách nhà nước đều phải được đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội.

Xác lập rõ hơn cơ chế quản lý ngân sách theo kết quả đầu ra

Trước đó, nêu ý kiến thảo luận, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (đoàn Hải Phòng) dẫn chứng số liệu từ báo cáo thẩm tra cho thấy, chuyển nguồn từ năm 2024 sang năm 2025 bằng 67% số thực chi ngân sách nhà nước năm 2024.

ẢNH: QUOCHOI.VN

Ông Sơn đề nghị giữ thời hạn đến hết ngày 31.12 năm sau cho mọi khoản chuyển nguồn (trừ chi phí thực hiện chính sách tiền lương), quá thời hạn phải hủy bỏ, hoàn trả ngân sách.

Đặc biệt, cần thay thế quy định cam kết giải ngân bằng chế định "người quyết định chuyển nguồn chịu trách nhiệm về kết quả giải ngân và kết quả đó là căn cứ khi giao dự toán năm sau".

Góp ý dự luật, đại biểu Trịnh Xuân An (đoàn Đồng Nai) cho rằng cần xác lập rõ hơn cơ chế quản lý ngân sách theo kết quả đầu ra và hạch toán hiệu quả đầu tư công.

Ông đề nghị bổ sung yêu cầu dự toán của chương trình, nhiệm vụ phải xác định sản phẩm đầu ra chủ yếu, chất lượng, thời hạn hoàn thành và kinh phí tương ứng, phù hợp với tính chất khoản chi. Nguyên tắc này cần áp dụng cả chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên, với lộ trình phù hợp.

Đề nghị làm rõ, trước khi quyết định đầu tư phải xác định mục tiêu, chỉ tiêu kết quả; tính toán chi phí trong suốt vòng đời dự án, gồm cả vận hành, bảo trì; đánh giá lợi ích dự kiến và so sánh phương án đầu tư.

"Hạch toán hiệu quả không có nghĩa mọi dự án đều phải sinh lời hoặc thu hồi vốn. Công trình quốc phòng, an ninh, giáo dục, y tế phải được đánh giá bằng tiêu chí phù hợp. Nhưng mọi dự án đều phải giải trình được: vì sao cần đầu tư, chi phí bao nhiêu, tạo ra lợi ích gì và ai chịu trách nhiệm về kết quả", ông An nói.