Bỏ việc lương 60 triệu, cô gái về quê nâng tầm chè Gay

Từ giống chè vốn chỉ quen với cách bẻ cành, chị Thảo My cùng người dân địa phương đã tạo ra những dòng trà mới, hướng đến thị trường xuất khẩu.

Bỏ việc lương cao vì mê trà

Từng học kế toán, sau đó theo ngành quản trị, chị Thảo My trải qua nhiều công việc trước khi trở thành quản lý cho một doanh nghiệp nước ngoài với mức thu nhập 60 triệu đồng mỗi tháng. Công việc ổn định, mức lương đáng mơ ước, nhưng rồi tình yêu với trà khiến chị quyết định rẽ sang con đường hoàn toàn khác.

Năm 2023, chị My quyết định xây dựng thương hiệu trà mang bản sắc riêng, không chỉ hướng tới thị trường trong nước mà còn kỳ vọng đưa sản phẩm ra nước ngoài. Trong hành trình tìm vùng nguyên liệu, chị đến nhiều vùng trồng chè ở các tỉnh. Cuối cùng vùng chè Cao Sơn (nay thuộc xã Yên Xuân, Nghệ An) đã níu chân chị.

ẢNH: KHÁNH HOAN

Đây là vùng chè có giống chè Gay nổi tiếng từ lâu. Tên gọi này gắn với vùng đất trước đây được gọi là xứ Gay. Người dân địa phương chủ yếu vẫn thu hái chè theo cách truyền thống là bẻ cành, sau đó vò để om, nấu.

Chị My nhìn thấy ở những cây chè quen thuộc ấy một tiềm năng khác. "Chè Gay có vị thanh, mộc và ngọt sâu, khá khác biệt so với nhiều loại chè khác. Mình nghĩ nếu áp dụng kỹ thuật chế biến phù hợp để tạo ra những dòng trà có giá trị cao hơn thì đây sẽ là một sản phẩm rất đặc biệt", chị nói.

Trước khi bắt tay vào sản xuất, chị My gửi đất và lá chè đi kiểm nghiệm. Kết quả cho thấy nguyên liệu đáp ứng các tiêu chí mà chị kỳ vọng. Việc người dân địa phương vẫn duy trì phương thức canh tác truyền thống, ít sử dụng thuốc bảo vệ thực vật cũng khiến chị thêm tin tưởng vào vùng nguyên liệu này.

Từ búp chè đến những dòng trà mới

Sau thời gian nghiên cứu, thử nghiệm, chị Thảo My phát triển 3 dòng trà từ chè Gay gồm: lục trà, hồng trà và bạch trà. Để tạo ra những sản phẩm này, búp chè phải trải qua nhiều công đoạn chế biến thủ công. Trong đó, tùy từng loại trà sẽ có những yêu cầu khác nhau về độ già của búp, cách làm héo, vò, sấy hoặc lên men. Chè Gay có đặc điểm lá dày, giòn và dễ gãy nên quá trình chế biến đòi hỏi sự cẩn thận. "Chỉ cần thao tác không phù hợp, lá chè có thể bị gãy, nát, ảnh hưởng đến chất lượng và hình thức của trà", chị cho biết.

ẢNH: KHÁNH HOAN

Nhưng để có nguyên liệu phù hợp, việc thay đổi cách thu hái chè mới là bài toán khó hơn. Trước đây, người dân quen với việc bẻ cành. Chị My bắt đầu hợp tác với các hộ trồng chè, vận động họ chuyển sang hái búp và canh tác theo hướng hữu cơ hoàn toàn. Đến nay, 11 hộ dân đã hợp tác với chị, chuyển đổi hơn 10 ha chè từ phương thức bẻ cành sang hái búp để cung cấp nguyên liệu.

Sự thay đổi này không chỉ nằm ở cách thu hái. Khi chuyển sang hái búp, người dân phải chăm sóc cây chè theo một quy trình khác, chú trọng hơn đến chất lượng nguyên liệu đầu vào. Sau khi đưa ra thị trường, các dòng trà từ chè Gay nhận được phản hồi tích cực từ những người yêu trà. Ngoài khách hàng trong nước, sản phẩm còn được người Việt đang sinh sống tại Mỹ, Nhật Bản và một số nước châu Âu quan tâm.

Năm 2025, chị My được Hội Nghệ nhân và thương hiệu Việt công nhận danh hiệu Nghệ nhân trà quốc gia 2025. Với chị, đây không chỉ là sự ghi nhận cho hành trình làm trà mà còn là động lực để tiếp tục theo đuổi quan niệm trà không đơn thuần là một thức uống mà còn gắn với văn hóa và nghệ thuật thưởng trà.

Việc chuyển từ bẻ cành sang hái búp, từ sản xuất thông thường sang canh tác hữu cơ và chế biến sâu đang mở ra một hướng đi khác cho giống chè này. Ông Lê Sĩ Tiến, một hộ dân ở địa phương, đã chuyển gần 1 ha chè từ bẻ cành sang hái búp từ năm 2024. Sau 2 năm chuyển đổi, ông Tiến cho biết giá trị từ cây chè Gay của gia đình tăng khoảng 2 lần. "Trước đây, chè bán theo cành, mỗi năm chỉ thu hoạch khoảng 2 lần, giá cả cũng bấp bênh. Từ khi chuyển sang hái búp, mỗi tháng gia đình có thể hái 2 - 3 lần, mỗi lần thu gần 2 triệu đồng", ông Tiến chia sẻ.

Xã Yên Xuân hiện có 795 ha chè Gay với 1.236 hộ trồng. Đây là một trong những nguồn thu nhập quan trọng của người dân địa phương. Ông Hoàng Đình Mỹ, Chủ tịch UBND xã Yên Xuân, cho biết chè Gay vốn nổi tiếng và được thị trường ưa chuộng, nhưng lâu nay vẫn chỉ được thu hái theo cành, bán bó nên giá trị thấp và đầu ra chưa ổn định. Theo ông Mỹ, việc chế biến chè Gay thành các dòng trà có giá trị cao hơn đang mở ra hướng đi mới cho cây chè địa phương. Mô hình này cũng góp phần thay đổi nhận thức của người dân về sản xuất chè sạch, an toàn và nâng cao giá trị kinh tế.