Cà Mau chống ngập nhưng không được làm mất sinh kế của người dân

Chiều 23.10, UBND tỉnh Cà Mau tổ chức hội thảo triển khai đề án thực hiện các giải pháp chống ngập úng, kết hợp chỉnh trang, di dời nhà ở ven sông tại các đô thị trung tâm.

Yêu cầu được đặt ra tại hội thảo là làm sao bảo vệ đô thị trước ngập úng, sạt lở phải đi cùng với bảo vệ sinh kế của người dân.

Chống ngập nhưng phải giữ nguồn nước nuôi thủy sản

Phát biểu tại hội thảo, ông Lê Văn Sử, Phó chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau, nhấn mạnh triển khai đề án không chỉ là giải pháp cấp bách trước mắt mà còn là nhiệm vụ mang tính sống còn đối với sự phát triển bền vững của địa phương.

ẢNH: G.B

Tỉnh kiên quyết giải tỏa, tái thiết không gian đô thị an toàn, tuyệt đối không để người dân sống tại khu vực có nguy cơ sạt lở cao. Tuy nhiên, kiểm soát ngập úng phải gắn với bảo vệ sinh kế, không để xảy ra tình trạng "đô thị hết ngập nhưng nông dân mất sinh kế".

Yêu cầu này gắn với đặc điểm tự nhiên của địa phương. Theo ông Trần Quốc Thống, Phó giám đốc Sở Xây dựng tỉnh Cà Mau, vùng đô thị Cà Mau và Bạc Liêu có địa hình thấp trũng, cao độ phổ biến chỉ từ 0,2 - 1,3 m, đồng thời chịu tác động của bán nhật triều Biển Đông và nhật triều Biển Tây.

Hệ thống thoát nước nội ô thông thường không thể giải quyết dứt điểm ngập úng. Cần kết hợp đồng bộ thoát nước nội ô, tức phần "bao trong", với hệ thống đê bao, cống ngăn triều ở "bao ngoài".

Ngành Xây dựng Cà Mau đề xuất chuyển tư duy quy hoạch từ "ngăn triều triệt để" sang "kiểm soát triều linh hoạt". Công trình ngăn triều cần vận hành thông minh, không triệt tiêu dòng chảy mặn, lợ tự nhiên - nguồn sống của ngành nuôi trồng thủy sản ven đô.

Ông Thống đề xuất thiết lập hành lang đệm sinh thái, ứng dụng công nghệ giám sát thời gian thực (IoT) trong vận hành liên ngành, chủ động đóng cống từ xa khi xuất hiện tổ hợp nguy hiểm "mưa lớn kết hợp triều cường".

ẢNH: G.B

Với các dự án phát triển đô thị mới, lãnh đạo UBND tỉnh chỉ đạo đưa mô hình thoát nước bền vững (SUDS) thành tiêu chí bắt buộc khi thẩm định, cấp phép. Chủ đầu tư phải dành quỹ đất xây hồ điều hòa, sử dụng vật liệu thấm nước, chấm dứt hoàn toàn tình trạng "bê tông hóa" tràn lan.

Theo tính toán được trình bày tại hội thảo, toàn bộ đề án cần hơn 35.280 tỉ đồng. Riêng giai đoạn 2026 - 2030 cần khoảng 23.193 tỉ đồng, tập trung vào cống ngăn triều trên các sông lớn; đê bao kết hợp giao thông; kè chống sạt lở ven sông Tắc Thủ, Gành Hào, Quản Lộ - Phụng Hiệp… và các ô bao khép kín kết hợp trạm bơm nội đô.

Để huy động nguồn lực, tỉnh xác định ba giải pháp đột phá: thay đổi phương thức quy hoạch, bắt buộc áp dụng SUDS; khai thác giá trị chênh lệch từ đất và hình thức đối tác công tư (PPP); tranh thủ tối đa nguồn vốn quốc tế (ODA) gắn với yếu tố biến đổi khí hậu.

Đề án hướng đến đổi mới cách quản lý không gian đô thị, thích ứng với biến đổi khí hậu và huy động nguồn lực đầu tư hạ tầng kỹ thuật bền vững.

Ông Lê Văn Sử giao Sở Xây dựng làm cơ quan thường trực, điều phối, theo dõi tiến độ, báo cáo định kỳ hằng quý và tham mưu khung pháp lý áp dụng hạ tầng xanh. Ngành nông nghiệp được giao đẩy nhanh tiến độ đê, kè, xây dựng quy trình vận hành cống tự động, siết quản lý đất ven sông, chống tái lấn chiếm.

Chính quyền các địa phương tập trung hoàn thành giải phóng mặt bằng, chuẩn bị hạ tầng tái định cư và xử lý dứt điểm vi phạm hành lang thoát nước.

Chuyển đến nơi an toàn, người dân sống bằng gì?

Cùng với hạ tầng chống ngập, việc di dời, sắp xếp dân cư vùng sạt lở, thiên tai là nội dung trọng tâm tại hội thảo.

Theo số liệu Sở Nông nghiệp - Môi trường tỉnh Cà Mau cung cấp, trên 200 km bờ biển và gần 1.100 km bờ sông của tỉnh đang bị sạt lở hoặc nằm trong nguy cơ sạt lở cực kỳ nguy hiểm.

Giai đoạn 2021 - 2025, tỉnh đã bố trí ổn định nơi ở cho 998 hộ dân. Tuy nhiên, công tác này vẫn khó khăn do thiếu vốn, hạ tầng tái định cư thiếu đồng bộ. Sau di dời, người dân còn thiếu đất sản xuất, việc làm chưa ổn định.

Bà Nguyễn Kiên Nhẫn, Chi cục trưởng Chi cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn (Sở Nông nghiệp - Môi trường tỉnh Cà Mau), đề xuất 6 nhóm giải pháp: rà soát đúng đối tượng rủi ro; chủ động quỹ đất và hạ tầng; gắn tái định cư với tạo việc làm; huy động đa dạng nguồn lực; hoàn thiện cơ chế chính sách; nâng cao hiệu quả quản lý sau tái định cư.

ẢNH: G.B

Tiến sĩ Hồng Minh Hoàng (Viện Mê Kông, Đại học Cần Thơ) kiến nghị Cà Mau áp dụng chiến lược "thoái lui có kiểm soát theo vùng rủi ro và ngưỡng kích hoạt, ưu tiên giữ sinh kế".

Ông đề xuất bố trí dân cư linh hoạt theo 4 mô hình: bảo vệ tại chỗ; thích ứng tại chỗ; xen ghép vào tuyến dân cư hoặc khu dân cư hiện hữu an toàn; di dời có kế hoạch. Trong đề xuất này, việc di dời chỉ thực hiện khi vi phạm các ngưỡng cảnh báo sạt lở đã định sẵn, nhằm tối ưu hóa chi phí và bảo vệ sinh kế người dân.

Giai đoạn 2026 - 2030, Cà Mau đặt mục tiêu sắp xếp, di dời 3.255 hộ dân, gồm 2.402 hộ vùng thiên tai và 853 hộ ra khỏi rừng phòng hộ, rừng đặc dụng.

Tỉnh dự kiến triển khai 10 dự án với 14 điểm/khu dân cư, kinh phí khoảng 884 tỉ đồng, để bố trí tập trung cho 2.682 hộ. Số còn lại sẽ được sắp xếp xen ghép vào các cụm dân cư hiện hữu an toàn.