Cà phê Việt trước ‘luật chơi’ xanh của thế giới

Cà phê là một trong những ngành hàng nông sản chủ lực của Việt Nam, với kim ngạch xuất khẩu gần 9 tỉ USD mỗi năm và tạo sinh kế cho hàng triệu hộ nông dân. Riêng Lâm Đồng hiện có gần 329.000 ha cà phê, sản lượng ước hơn 1 triệu tấn/năm, tăng hơn 11% so với năm 2021 và cao nhất từ trước đến nay.

Quy mô sản xuất lớn tiếp tục khẳng định vị thế của cà phê Lâm Đồng nhưng đồng thời đặt ra yêu cầu phải thay đổi phương thức phát triển. Các tiêu chuẩn về sản xuất xanh, truy xuất nguồn gốc, trách nhiệm xã hội và minh bạch dữ liệu ngày càng trở thành điều kiện để nông sản tiếp cận những thị trường có giá trị cao.

Đặc biệt, các quy định mới của Liên minh châu Âu, trong đó có Quy định chống mất rừng (EUDR), đang tác động mạnh đến chuỗi cung ứng cà phê. Doanh nghiệp và nông dân không chỉ phải chứng minh nguồn gốc sản phẩm mà còn phải đáp ứng các yêu cầu về môi trường và sản xuất có trách nhiệm.

ẢNH: LÂM VIÊN

Theo lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường Lâm Đồng, đây là lúc ngành cà phê phải rời bỏ cách phát triển "rộng về lượng, hẹp về chất", chuyển sang sản xuất theo chiều sâu, lấy chất lượng và tính bền vững làm nền tảng.

Cuối tháng 8.2026, Sở Nông nghiệp và Môi trường Lâm Đồng phối hợp Tổ chức Phát triển Hà Lan SNV và Viện Nghiên cứu quản lý phát triển bền vững (MSD) tổ chức họp kỹ thuật dự án "Nâng cao giá trị và phát triển bền vững ngành cà phê Việt Nam" (SCE), triển khai trong giai đoạn 2026 - 2029.

Dự án hướng đến hỗ trợ 65 doanh nghiệp, hợp tác xã và tổ chức xã hội tại Lâm Đồng và Sơn La; xây dựng Trung tâm Tài nguyên ESG trực tuyến, tổ chức 12 diễn đàn đa bên và các hoạt động kết nối đầu tư. ESG gồm các tiêu chí về môi trường, xã hội và quản trị, đang trở thành một phần quan trọng trong "luật chơi" của thị trường quốc tế. Với ngành cà phê, việc đáp ứng ESG không chỉ giúp duy trì thị trường xuất khẩu mà còn mở ra cơ hội tiếp cận các nguồn vốn xanh và phân khúc có giá trị gia tăng cao.

Theo các chuyên gia, để nông dân tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, quá trình chuyển đổi cần tập trung vào 3 nhóm giải pháp.

ẢNH: LÂM VIÊN

Trước hết là thay đổi kỹ thuật canh tác theo hướng thân thiện với môi trường, giảm sử dụng phân bón hóa học, tiết kiệm nước và bảo vệ thảm thực vật tự nhiên. Tiếp đó là số hóa dữ liệu sản xuất thông qua nhật ký điện tử, mã số vùng trồng, minh bạch chi phí và dòng tiền. Đây cũng là cơ sở để các ngân hàng, quỹ đầu tư xanh đánh giá và cung cấp vốn. Cuối cùng, hợp tác xã và doanh nghiệp cần nâng cao năng lực quản trị tài chính, xây dựng phương án sử dụng vốn cụ thể, chứng minh khả năng hoàn vốn và hiệu quả kinh tế - xã hội.

Lãnh đạo Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Lâm Đồng cho biết những thay đổi đang thể hiện rõ tại các vườn cà phê. Nếu trước đây việc sử dụng thuốc trừ cỏ còn phổ biến thì hiện nay nhiều nông hộ đã chuyển sang dùng máy phát cỏ, giữ lại thảm thực vật tự nhiên nhằm bảo vệ độ ẩm và hệ sinh thái đất.

Việc giảm phân bón hóa học, vốn được đánh giá là nguồn phát thải lớn trong canh tác cà phê, đồng thời tăng sử dụng phân bón vi sinh giúp nông dân giảm chi phí đầu vào, cải thiện hiệu quả sản xuất và giảm dấu chân carbon trên từng hạt cà phê.

Thay đổi phương thức sản xuất vì thế không chỉ nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn xuất khẩu mà còn trực tiếp tác động đến bài toán lợi nhuận của người trồng.

Sự liên kết giữa Nhà nước, doanh nghiệp, hợp tác xã, nông dân và các tổ chức quốc tế được kỳ vọng tạo nền tảng để ngành cà phê Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh. Khi ESG được tích hợp vào sản xuất và kinh doanh, cà phê Lâm Đồng có thêm cơ hội nâng cao chất lượng, gia tăng giá trị và giữ vững vị thế tại các thị trường cao cấp.