Cần sự tử tế trong bữa ăn học đường

Có khi đến lúc con chán ăn, sợ bữa trưa ở lớp, người lớn mới tìm hiểu. Nếu phải chờ một vụ bị ngộ độc mới phát hiện sai phạm trong bữa ăn học đường thì việc bảo vệ trẻ đã quá muộn.

Cha mẹ gửi con và đóng tiền ăn với niềm tin rằng người lớn sẽ chăm sóc các em tử tế. Người ký hợp đồng, người mua thực phẩm và người đứng bếp phải trung thực, có trách nhiệm trong từng việc làm. Không thể dạy trẻ trung thực rồi để sự gian dối xuất hiện ngay trong bữa cơm của các em.

Một suất ăn có thể bị rút bớt giá trị bằng nhiều cách: khai giá mua cao hơn thực tế, giao thiếu khối lượng, thay nguyên liệu đã cam kết bằng loại rẻ hơn, tăng phần xương, mỡ trong định lượng thịt. Cùng là món thịt kho hay thịt rán, nhưng dùng thịt tươi khác hẳn dùng thịt tồn ở chợ chiều bán rẻ, đã xuống chất lượng, thậm chí ôi thiu. Trên thực đơn vẫn ghi một tên món, còn trẻ khó biết nguyên liệu trước khi nấu ra sao. Nếu sổ sách được hợp thức hóa, kiểm tra trên giấy khó thấy phần thiệt của trẻ.

ảnh: PHHS

Còn nhớ theo thông tin phiên tòa vụ Công ty Bảo An Huy tại TAND tỉnh Bắc Ninh ngày 10.4.2026, doanh nghiệp thỏa thuận chi "hoa hồng" 5-15% giá trị thực phẩm cho các hiệu trưởng, nâng giá để có nguồn chi hối lộ. Khi một số trường muốn dừng hợp đồng vì giá cao, doanh nghiệp nhờ lãnh đạo phòng giáo dục can thiệp để duy trì hợp đồng.

Khi người có quyền lựa chọn hoặc giám sát nhận "hoa hồng" từ nhà cung cấp, việc kiểm tra dễ bị vô hiệu hóa. Doanh nghiệp có thể tin rằng giữ quan hệ với người quyết định quan trọng hơn giữ chất lượng bữa ăn. Tiền chi ngầm vừa tạo sức ép cắt giảm chi phí, vừa khiến sai phạm khó bị xử lý.

Nhìn khay cơm lèo tèo, phụ huynh có quyền hỏi tiền đã đi đâu. Cần yêu cầu nhà cung cấp hạch toán minh bạch các khoản chi và nghiên cứu quy định trần lợi nhuận, chẳng hạn lợi nhuận sau khi trừ đủ chi phí hợp lý không vượt quá 15% doanh thu. Phục vụ hàng trăm suất ăn mỗi ngày, mức này vẫn có thể mang lại lợi nhuận đáng kể. Phải kiểm soát việc khai tăng chi phí để che giấu lợi nhuận, bảo đảm khẩu phần và chất lượng đã cam kết với phụ huynh.

Nấu ngon cho gia đình chưa đủ để tổ chức hàng trăm suất ăn cùng giờ. Nấu số lượng lớn, sai sót dễ lan rộng. Người nấu cần biết chế biến phù hợp lứa tuổi, ngăn nhiễm chéo, kiểm soát thời gian, nhiệt độ bảo quản và chia đúng khẩu phần.

Đã có việc hướng dẫn về đào tạo, tập huấn nhân viên bếp ăn nhưng cần làm rõ: người tham gia chỉ ghi danh, đủ buổi là được cấp giấy xác nhận, hay phải qua kiểm tra năng lực thực hành?

Bộ GD-ĐT và Bộ Y tế cần phối hợp rà soát, cụ thể hóa chuẩn năng lực cho người phụ trách bếp, người chế biến và người xây dựng thực đơn. Bồi dưỡng phải có thực hành, kiểm tra ngay tại bếp; công nhận tay nghề thực tế, bổ sung phần còn thiếu. Người xây dựng thực đơn phải tính được khẩu phần theo tuổi; người quản lý bếp phải tổ chức được công việc đúng quy mô.

Bên lựa chọn nhà cung cấp phải kiểm tra năng lực phục vụ thực tế: bếp, thiết bị, nhân sự, phương tiện giao hàng và tổng số suất đang nhận. Hợp đồng cần ghi rõ định lượng, chất lượng nguyên liệu, giờ giao, cách nghiệm thu và xử lý vi phạm. Không thể để một đơn vị nhận thêm trường liên tục trong khi năng lực bếp không tăng tương ứng.

Nhà trường cần công khai cơ cấu tiền ăn, thực đơn, định lượng để phụ huynh đối chiếu; kiểm tra đột xuất và ghi nhận thực phẩm thực giao. Người giám sát phải độc lập về lợi ích với nhà cung cấp. Trường cần có quyền từ chối suất ăn không đạt, cùng phương án thay thế kịp thời. Phản ánh của trẻ phải được lắng nghe, không vội quy thành kén ăn; phụ huynh tham gia giám sát nhưng không gánh thay trách nhiệm quản lý.

Sự tử tế thể hiện ở việc không dùng nguyên liệu đáng ngờ dù bỏ đi sẽ mất tiền, không ký nhận đủ khi hàng giao thiếu. Trẻ chưa biết đọc hợp đồng, chưa biết đối chiếu hóa đơn. Người lớn không được lợi dụng sự chưa biết ấy để bớt đi phần ăn của các em.

Trường học dạy trẻ sống trung thực, có trách nhiệm và biết yêu thương. Những giá trị ấy phải thể hiện ngay trong bữa ăn hằng ngày, qua tình thương, sự tử tế và trách nhiệm đạo đức của từng người lo bữa ăn học đường cho trẻ.