Câu chuyện mới về ‘Thanh âm Việt Nam’

Nếu người biết nhạc có thể truyền cảm hứng cho người chưa biết, việc học và sáng tạo âm nhạc sẽ trở thành hoạt động gần gũi hơn với cộng đồng.

Âm nhạc có nhiều tầng bậc, từ chuyên nghiệp đến bình dân. Nhưng bên cạnh sáng tác, điều quan trọng là giúp người Việt hiểu, thưởng thức và cảm thấy gần gũi với âm nhạc dân tộc. Khi có thêm cơ hội tiếp xúc, người nghe cũng có thể dần nâng cao khả năng cảm thụ của mình.

Tôi từng nghe nhạc cổ điển, đồng thời có dịp tìm hiểu âm nhạc của người Kor ở Quảng Ngãi qua tiếng kèn Amap. Đây là loại nhạc cụ độc đáo, được tạo nên khi hai người ngậm hai đầu một ống sậy và cùng thổi.

Trong một lần đưa đoàn nghệ nhân dân tộc thiểu số Quảng Ngãi sang Hàn Quốc biểu diễn, tôi nhớ tiếng kèn Amap do hai nữ nghệ nhân trình diễn đã khiến khán giả nước bạn thích thú. Có người gọi đó là “âm nhạc từ thiên đường”. Khoảnh khắc ấy khiến tôi tự hào, bởi một thanh âm từ cộng đồng dân tộc ở Việt Nam có thể tạo được sự đồng cảm với người nghe ở một nền văn hóa khác. Điều đó cho thấy âm nhạc dân tộc có khả năng vượt qua ranh giới ngôn ngữ để kết nối con người.

Vì vậy, khi nói “Thanh âm Việt Nam” (chương trình do Bộ VH-TT-DL vừa ra mắt) mở ra không gian sáng tạo âm nhạc cộng đồng, tôi xem đây là một kỳ vọng cần thời gian để hiện thực hóa. Có thể phải 10 năm, 20 năm hoặc lâu hơn, nhưng điều quan trọng là sự kiên trì và mức độ tham gia thực chất của người dân.

HÌNH MINH HỌA TẠO BỞI AI

Bản thân tôi từng học nhạc lý từ nhỏ nhưng bỏ dở vì thấy khó. Khi trưởng thành, tôi vẫn yêu thích nghe nhạc, kể cả nhạc cổ điển. Trải nghiệm ấy khiến tôi nghĩ rằng học nhạc không đơn giản, song nếu có phương pháp phù hợp và đủ kiên trì, mỗi người đều có thể tìm được cách tiếp cận riêng.

Chương trình “Thanh âm Việt Nam” của Bộ VH-TT-DL vì thế có thể được nhìn nhận như một cơ hội để nhiều người tham gia vào đời sống âm nhạc, không nhất thiết phải trở thành nhạc sĩ hay nghệ sĩ biểu diễn. Từ việc ghi lại âm thanh quen thuộc của quê hương, chia sẻ một giai điệu đến thử sáng tác, mỗi người đều có thể góp phần lưu giữ những thanh âm phản ánh đời sống và bản sắc văn hóa của cộng đồng mình.

Thế hệ hôm nay cũng có trách nhiệm gìn giữ những thanh âm từ quá khứ, đồng thời ghi lại âm thanh của đời sống đương đại để trao truyền cho mai sau. Để làm được điều đó, cần có sự tham gia của cộng đồng, cùng những cách thức lưu giữ, giới thiệu và khai thác tư liệu âm thanh một cách phù hợp.

Nếu được triển khai lâu dài, “Thanh âm Việt Nam” có thể góp phần làm phong phú đời sống âm nhạc, tạo thêm chất liệu cho sáng tạo và giúp những giai điệu Việt Nam đến gần hơn với công chúng trong nước cũng như quốc tế. Mỗi người đóng góp một thanh âm, triệu người cùng viết tiếp giai điệu Tổ quốc, để thế hệ tương lai lắng nghe tình yêu, khát vọng và nhịp sống Việt Nam hôm nay. Đó là một kỳ vọng đáng theo đuổi, bắt đầu từ những thanh âm bình dị trong đời sống mỗi ngày.