Trong thực tế, không ít gia đình sau khi cha mẹ qua đời vẫn giữ nguyên nhà đất, chưa thực hiện thủ tục phân chia di sản. Có trường hợp nhiều năm sau, khi muốn bán, tặng cho hoặc sang tên nhà đất, các thành viên mới bắt đầu làm thủ tục thừa kế.
Điều này đặt ra câu hỏi: Quyền thừa kế được xác định từ thời điểm cha mẹ qua đời hay từ khi con cái họp gia đình, lập văn bản phân chia di sản và làm thủ tục sang tên?
Quyền thừa kế phát sinh từ khi nào?
Đại tá Nguyễn Thái Bình, Phó trưởng ban Công tác cựu chiến binh, Hội Cựu chiến binh Việt Nam (nguyên Phó cục trưởng Cục Điều tra hình sự Bộ Quốc phòng), cho biết theo điều 609 bộ luật Dân sự năm 2015, cá nhân có quyền lập di chúc để định đoạt tài sản của mình; có quyền để lại tài sản cho người thừa kế theo pháp luật.
Người thừa kế không phải là cá nhân cũng có quyền hưởng di sản theo di chúc.
Đại tá Nguyễn Thái Bình, Phó trưởng ban Công tác cựu chiến binh, Hội Cựu chiến binh Việt Nam (nguyên Phó cục trưởng Cục Điều tra hình sự Bộ Quốc phòng)
ẢNH: NGUYỄN ANH
Theo điều 611, thời điểm mở thừa kế là thời điểm người có tài sản chết. Nếu một người bị tòa án tuyên bố là đã chết thì thời điểm mở thừa kế được xác định theo quy định của bộ luật Dân sự.
Địa điểm mở thừa kế là nơi cư trú cuối cùng của người để lại di sản. Nếu không xác định được nơi cư trú cuối cùng thì là nơi có toàn bộ di sản hoặc nơi có phần lớn di sản.
"Thời điểm mở thừa kế rất quan trọng. Bởi vì từ thời điểm đó chúng ta mới xác định được những ai là người thừa kế, tài sản nào là di sản, quyền và nghĩa vụ của người thừa kế, thời hiệu thừa kế và nhiều vấn đề pháp lý khác", đại tá Nguyễn Thái Bình nói.
Ví dụ, ông A chết ngày 10.5.2025, về nguyên tắc, thời điểm mở thừa kế bắt đầu từ ngày này. Tại thời điểm này phải xác định tài sản của ông A, những người thừa kế của ông A, di chúc của ông A nếu có, cũng như những nghĩa vụ tài sản mà ông A để lại.
Cách xác định tài sản của cha hoặc mẹ để lại
Theo điều 612 bộ luật Dân sự, di sản bao gồm tài sản riêng của người chết và phần tài sản của người chết trong tài sản chung với người khác.
Một sai lầm thường gặp là khi cha hoặc mẹ chết, con cái cho rằng toàn bộ căn nhà, thửa đất hoặc toàn bộ tài sản mà cha mẹ đang quản lý đều là di sản của người chết. Nhưng đại tá Nguyễn Thái Bình cho rằng không phải như vậy. Nếu đó là tài sản chung của vợ chồng thì trước hết phải xác định phần tài sản thuộc quyền của người chết; chỉ phần đó mới trở thành di sản của người chết.
Ví dụ, vợ chồng ông A và bà B có một căn nhà là tài sản chung. Ông A chết trước. Nếu xác định mỗi người có một phần quyền đối với căn nhà thì về nguyên tắc chỉ phần tài sản thuộc ông A mới là di sản để chia thừa kế; phần thuộc bà B vẫn là tài sản của bà B.
Đối với nhà, đất, tài sản hình thành trong thời kỳ hôn nhân, tài sản được cha mẹ cho, tài sản được thừa kế riêng và tài sản do nhiều thành viên cùng đóng góp, khi xác định di sản phải căn cứ vào thời điểm mở thừa kế và phải xem xét cả những quyền tài sản có thể hình thành trong tương lai.
Đồng thời, những quyền tài sản gắn với nhân thân của người chết thì không phải là di sản để chuyển cho người khác.
Ai mới được hưởng thừa kế?
Theo đại tá Nguyễn Thái Bình, tại điều 613 bộ luật Dân sự, người thừa kế là cá nhân phải là người còn sống tại thời điểm mở thừa kế hoặc đã thành thai trước khi người để lại di sản chết và sinh ra còn sống sau thời điểm mở thừa kế.
Đối với người thừa kế theo di chúc không phải là cá nhân, thì phải tồn tại tại thời điểm mở thừa kế. Điều 614 bộ luật Dân sự cũng quy định từ thời điểm mở thừa kế, những người thừa kế có các quyền và nghĩa vụ tài sản do người chết để lại.
Điều này cho thấy quyền thừa kế về nguyên tắc phát sinh từ thời điểm mở thừa kế, chứ không phải từ thời điểm gia đình tổ chức họp hoặc làm thủ tục sang tên tài sản.
Bình luận (0)