Chạy thận nhân tạo: Nơi áp lực màng lọc đè nặng phận người

Gánh nặng sau mỗi vòng quay của máy lọc máu

Ở tuổi 63, bà N.T.T đã trải qua 16 năm gắn bó với máy chạy thận. Mỗi tuần 3 lần, bà di chuyển khoảng 30 km đến Bệnh viện Chợ Rẫy, TPHCM để lọc máu rồi trở về nhà.

Mỗi tháng, hành trình ấy lặp lại khoảng 12-13 lần. Đều đặn suốt 16 năm, lịch chạy thận gần như chia nhỏ toàn bộ thời gian và sinh hoạt của bà.

Sức khỏe không còn cho phép bà tiếp tục lao động. Gia đình trở thành chỗ dựa chính để bà T. duy trì điều trị. Người con gái làm việc tại một công ty, thu nhập không cao nhưng vẫn cùng người thân thu xếp chi phí và đưa đón mẹ.

“Tính riêng khoản đóng tại bệnh viện, mỗi tháng hết hơn 5 triệu đồng, chưa kể chi phí 12 lần đi về giữa hai nơi”, bà T. chia sẻ.

ẢNH: NGỌC DƯƠNG

Ở giường bệnh khác, một nam bệnh nhân cho biết ông phải ở lại nhà người em tại TP.HCM để thuận tiện chạy thận. Khoản chi phí điều trị 7 triệu đồng mỗi tháng cũng do người em đóng giúp. Khi được hỏi sức khỏe có cải thiện sau điều trị hay không, ông trả lời ngắn gọn: “Tốt”.

Ở tầng 2 Khoa Thận nhân tạo, chị Tr.A, 36 tuổi, nằm giữa dãy máy đang hoạt động. Chị bắt đầu chạy thận từ năm 2022, sau khi phát hiện bệnh trong thời gian ra nước ngoài học tập. Việc học phải dang dở, chị trở về TP.HCM tiếp tục điều trị.

Khác với phần lớn người chạy thận được tạo cầu nối mạch máu ở tay, chị Tr.A không thể áp dụng kỹ thuật này do hệ thống mạch máu không phù hợp. Vì vậy, chị phải lọc máu qua ống thông đặt ở vùng cổ. Đường lọc này đòi hỏi thêm vật tư, thuốc chống đông và chăm sóc ống thông, khiến chi phí điều trị cao hơn nhiều bệnh nhân khác.

“Bây giờ mỗi tháng gia đình phải đóng hơn 20 triệu đồng”, chị A chia sẻ.

ẢNH: NGỌC DƯƠNG

Không có nguồn thu nhập ổn định, chị chủ yếu dựa vào sự hỗ trợ của cha mẹ. Trước mắt, các bác sĩ tập trung điều trị những vấn đề liên quan đến máu, đồng thời tiếp tục tìm phương án cải thiện đường vào mạch máu cho chị.

TP.HCM vận hành 766 máy lọc chạy thận tại 47 cơ sở

Theo Sở Y tế TP.HCM, để đáp ứng nhu cầu của người bệnh, thành phố đang huy động hệ thống cơ sở vật chất lớn với 39 cơ sở y tế trực thuộc Sở Y tế và 8 đơn vị trực thuộc Bộ, ngành, vận hành tổng cộng 766 máy lọc thận. Hầu hết các cơ sở phải hoạt động với cường độ cao, chia làm 3 ca/ngày và 6 ngày/tuần nhằm đáp ứng tối đa nhu cầu tiếp nhận điều trị thực tế trên địa bàn.

Riêng tại Khoa Thận nhân tạo, Bệnh viện Chợ Rẫy, tính đến tháng 6.2026, khoa đang quản lý 427 bệnh nhân suy thận mạn giai đoạn cuối, được điều trị thay thế thận bằng chạy thận nhân tạo định kỳ.

“Đó mới chỉ là nhóm bệnh nhân có lịch cố định. Trung bình mỗi ngày, khoa còn tiếp nhận khoảng 50 - 75 lượt chạy thận cấp cứu. Phần lớn là những trường hợp suy thận nặng được chuyển đến trong tình trạng tăng kali máu, phù phổi cấp, toan máu, viêm màng ngoài tim hoặc các biến chứng nguy hiểm khác”, tiến sĩ - bác sĩ chuyên khoa 2 Nguyễn Minh Tuấn, Trưởng khoa Thận Nhân tạo, Bệnh viện Chợ Rẫy, Phó chủ tịch Hội lọc máu Việt Nam, chia sẻ.

ẢNH: NGỌC DƯƠNG

Tổng cộng, mỗi ngày khoa thực hiện khoảng 230 - 275 lượt lọc máu. Ngày cao nhất từng ghi nhận 276 lượt. Riêng năm 2025, khoa thực hiện 59.053 lượt lọc máu định kỳ và 14.741 lượt lọc máu cấp cứu.

Khu chạy thận định kỳ bắt đầu hoạt động từ khoảng 4 giờ 30 phút sáng, chia thành 4 ca liên tiếp. Mỗi ca không chỉ có khoảng 4 giờ lọc máu mà còn cần thời gian vệ sinh, kiểm tra và chuẩn bị máy cho người tiếp theo.

Vì vậy, nhân viên y tế thường làm việc đến 1 - 2 giờ sáng. Máy chỉ được nghỉ trong khoảng thời gian ngắn trước khi ca đầu tiên của ngày mới bắt đầu. Riêng khu chạy thận cấp cứu hoạt động liên tục 24/24 giờ.

“Phòng cấp cứu của khoa gần như không bao giờ tắt đèn”, bác sĩ Tuấn nói.

Từ chất lượng lọc máu đến bài toán an sinh

Chạy thận định kỳ giúp thay thế một phần chức năng của thận, đào thải chất độc và duy trì sự sống cho người bệnh suy thận giai đoạn cuối. Tuy nhiên, sau nhiều năm điều trị, một số chất độc có trọng lượng phân tử trung bình vẫn có thể tích tụ, liên quan đến tình trạng thiếu máu, ngứa kéo dài, rối loạn xương - khoáng chất, cường tuyến cận giáp và tổn thương tim mạch. Đây là lý do mục tiêu điều trị ngày nay không chỉ dừng ở duy trì sự sống mà còn hướng đến giảm biến chứng, nâng cao chất lượng sống.

Để hạn chế biến chứng, bên cạnh chạy thận thông thường, Bệnh viện Chợ Rẫy triển khai kỹ thuật HDF online và lựa chọn màng lọc phù hợp với từng người bệnh. Những trường hợp chạy thận lâu năm, tăng hormone tuyến cận giáp, tăng phospho hoặc không đáp ứng điều trị nội khoa có thể được chỉ định phương thức lọc chuyên sâu hơn.

ẢNH: NGỌC DƯƠNG

“Trước đây, chạy thận chủ yếu để duy trì sự sống. Hiện nay, mục tiêu phải là giúp người bệnh sống lâu hơn, giảm nhập viện và có chất lượng sống tốt hơn”, bác sĩ Tuấn nói.

Bệnh viện cũng đang xây dựng chương trình lọc máu ban đêm, dự kiến kéo dài mỗi buổi lên 6 - 8 giờ, vẫn duy trì 3 lần mỗi tuần. Lọc máu chậm và kéo dài giúp đào thải chất độc từ từ, hạn chế tụt huyết áp và nâng cao hiệu quả điều trị.

Những kỹ thuật mới đang mở thêm cơ hội sống khỏe hơn cho người chạy thận. Tuy nhiên, khi nhiều người đã mất khả năng lao động, phần chi phí vật tư, màng lọc và điều trị chưa được bảo hiểm y tế thanh toán toàn bộ vẫn là gánh nặng kéo dài. (Còn tiếp)