Chiến sự Iran đào sâu căng thẳng giữa 2 'ông lớn' Ả Rập

Mới đây, tờ The Wall Street Journal dẫn nguồn từ 3 quan chức Mỹ giấu tên cho hay cả Ả Rập Xê Út lẫn UAE đều đã âm thầm tấn công Iran. Trước đó vài ngày, các nguồn tin chỉ tiết lộ UAE, mà không đề cập Ả Rập Xê Út, đã tấn công Iran.

Ảnh: AP

Đều ngầm tấn công nhưng khác quan điểm

Thời gian đầu khi bùng nổ chiến sự Iran, cả hai nước trên cùng với Qatar, Kuwait và Bahrain đều bị Tehran tập kích gây thiệt hại lớn về hạ tầng dân sự, đặc biệt là các cơ sở chế biến dầu mỏ, khí tự nhiên. Trong đó, UAE hứng chịu tập kích nặng nề nhất, khi bị Iran tấn công với hơn 2.800 tên lửa và máy bay không người lái (UAV), nhiều hơn cả mức độ Israel bị đánh phá.

Theo các nguồn tin trên, UAE đã sử dụng chiến đấu cơ và UAV do Trung Quốc sản xuất để tấn công Iran ngay từ tuần đầu tiên. Các cuộc tấn công còn được cho là có sự phối hợp với Mỹ và Israel. Còn Ả Rập Xê Út thì triển khai không quân tập kích các mục tiêu bao gồm các địa điểm phóng tên lửa và UAV của Iran. Chiến đấu cơ của Ả Rập Xê Út tấn công cả các mục tiêu ở Iraq có liên quan lực lượng quân sự do Iran hậu thuẫn.

Chưa rõ các cuộc tấn công của Ả Rập Xê Út và UAE gây thiệt hại như thế nào cho Iran. Hai nước này và Mỹ đều từ chối bình luận thông tin về các vụ tấn công vừa nêu.

Từ lâu, cùng là đồng minh với Mỹ, Ả Rập Xê Út và UAE vốn theo dòng Hồi giáo Sunni cũng đều có bất đồng sâu sắc với Iran - đất nước Hồi giáo dòng Shia. Thế nhưng, chính Ả Rập Xê Út và UAE từ lâu cũng bất đồng về nhiều vấn đề ở khu vực. Điển hình, trong cuộc nội chiến ở Yemen, cả hai nước đều triển khai tấn công lực lượng Houthi vốn thân với Iran. Tuy nhiên, nếu như Ả Rập Xê Út ủng hộ chính phủ Yemen, thì UAE lại ủng hộ phe ly khai ở phía nam. 

Hay trong cuộc nội chiến ở Sudan, Ả Rập Xê Út hậu thuẫn cho Lực lượng vũ trang Sudan (SAF), còn UAE cung cấp nguồn lực cho Lực lượng Hỗ trợ nhanh (RSF), trong khi SAF và RSF đối chọi nhau. Thực tế, Ả Rập Xê Út, UAE và Iran đều muốn hạn chế ảnh hưởng của 2 nước còn lại. Bên cạnh đó, 2 "ông lớn" Ả Rập còn cạnh tranh quyết liệt để giành ngôi bá chủ ở khu vực về công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) cũng như thu hút đầu tư về công nghệ.

Rạn nứt thêm sâu sắc

Theo phân tích của Eurasia Group (Mỹ), đơn vị tư vấn và nghiên cứu rủi ro chính trị hàng đầu thế giới, gửi đến Thanh Niên, bất đồng giữa 2 "ông lớn" Ả Rập càng trở nên sâu sắc hơn kể từ khi chiến sự Iran bùng nổ.

Ảnh: AP

Chuyên gia Firas Maksad, nhà phân tích hàng đầu của Eurasia Group về vùng Vịnh, cho rằng: "Đối với Iran, Ả Rập Xê Út đã áp dụng chính sách kiềm chế, trong khi UAE theo đuổi chính sách đối đầu. Ả Rập Xê Út đã liên minh với Pakistan, Thổ Nhĩ Kỳ và Ai Cập nhằm giành lại quyền tự chủ trong bối cảnh sức mạnh và độ tin cậy của Mỹ dường như không chắc chắn, và liên minh mới này là cách tốt nhất để họ đối phó với thách thức kép từ cả Iran lẫn Israel. 

Ả Rập Xê Út cũng lo ngại hành động đang diễn ra của Mỹ dưới thời Tổng thống Donald Trump khiến tình hình khu vực thêm hỗn độn". Vừa qua, theo thỏa thuận liên minh, Pakistan - quốc gia trung gian hòa đàm giữa Mỹ và Iran - đã điều động chiến đấu cơ đến Ả Rập Xê Út để hỗ trợ nước chủ nhà.

Với quan điểm kiềm chế hơn là đối đầu, Ả Rập Xê Út được cho là đã thảo luận ý tưởng về một hiệp ước không xâm lược giữa các quốc gia Trung Đông và Iran như một phần của các cuộc đàm phán với các đồng minh để giải quyết xung đột đang diễn ra. Ả Rập Xê Út muốn tự chủ hơn về tình hình khu vực.

Trong khi đó, theo chuyên gia Maksad, UAE có lập trường đối đầu hơn, đang "đặt cược" vào điều này cũng như sự hỗ trợ từ Israel và Mỹ. Thực tế, từ năm 2020, UAE đã tham gia Hiệp định Abraham để bình thường hóa quan hệ với Israel. Đến ngày 13.5 vừa qua, Văn phòng Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu cho biết ông đã bí mật đến UAE khi xung đột Iran leo thang. Dù UAE bác bỏ điều này, nhưng Tel Aviv lại khẳng định "chuyến thăm đã dẫn đến một bước đột phá lịch sử trong quan hệ giữa Israel và UAE". Trước đó, ngày 11.5, Đại sứ Mỹ tại Liên Hiệp Quốc Mike Waltz xác nhận Israel đã triển khai hệ thống phòng thủ tên lửa Vòm Sắt đến UAE để chống lại các cuộc tấn công của Iran.

Và sự rạn nứt thêm nghiêm trọng giữa 2 "ông lớn" Ả Rập đã được thể hiện rõ ràng hơn khi UAE từ ngày 1.5 vừa qua đã rút khỏi Tổ chức Các nước xuất khẩu dầu (OPEC) mà Ả Rập Xê Út gần như đóng vai trò dẫn đầu. Nguyên nhân của việc này là UAE bất đồng sâu sắc về chiến lược chung của OPEC.