Câu trả lời không chỉ nằm ở những ngành công nghệ đang lên, mà còn ở năng lực thích ứng và khả năng kết hợp kiến thức chuyên môn với công cụ số.

Sinh viên Trường ĐH Tài chính - Marketing (UFM) trong giờ học
ẢNH: K.P
AI thay đổi công việc, không đồng nghĩa xóa sổ nghề nghiệp
Xe tự lái đã xuất hiện trong hoạt động vận chuyển hành khách tại một số khu vực; phương tiện bay tiếp tục được thử nghiệm; công nghệ phiên dịch bằng AI ngày càng tiến gần khả năng giao tiếp tức thời. Những hình ảnh từng gắn với phim khoa học viễn tưởng đang dần hiện diện trong đời sống. Cùng với đó, ranh giới giữa công việc do con người đảm nhận và phần việc có thể tự động hóa cũng đang dịch chuyển.
AI có thể soạn thảo nội dung, tổng hợp báo cáo, phân tích dữ liệu hoặc hỗ trợ xử lý các thao tác lặp lại. Những vị trí thiên về thực hiện công việc theo mẫu sẽ chịu sức ép thay đổi. Tuy nhiên, tự động hóa một số nhiệm vụ không có nghĩa toàn bộ nghề nghiệp liên quan sẽ biến mất.
Theo nghiên cứu công bố năm 2025 của Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) và Viện Nghiên cứu quốc gia NASK (Ba Lan), khoảng một phần tư việc làm trên toàn cầu có mức độ tiếp xúc với AI tạo sinh. Con số này phản ánh khả năng công việc chịu tác động của công nghệ, không phải tỷ lệ lao động sẽ mất việc. Nghiên cứu cũng cho thấy thay đổi tính chất công việc có khả năng diễn ra phổ biến hơn việc thay thế hoàn toàn một nghề.
Thực tế, trong lĩnh vực kế toán, phần mềm có thể đối chiếu chứng từ, nhưng con người vẫn cần kiểm tra sai lệch và chịu trách nhiệm về tính chính xác của báo cáo. Trong marketing, AI giúp phác thảo nội dung quảng cáo, song để thấu hiểu khách hàng và lựa chọn thông điệp phù hợp vẫn đòi hỏi năng lực nghề nghiệp. Tại ngân hàng, hệ thống thông minh hỗ trợ nhận diện giao dịch bất thường, còn đánh giá rủi ro phải gắn với chuyên môn và quy trình kiểm soát.
Vì vậy, yêu cầu mới đối với người lao động không đơn thuần là biết sử dụng AI, mà còn phải hiểu bản chất công việc, kiểm chứng kết quả và đưa ra quyết định có trách nhiệm.
Cơ hội trong kinh tế số không chỉ dành cho người giỏi lập trình
Báo cáo Future of Jobs Report 2025 của Diễn đàn Kinh tế thế giới (WEF) dự báo các công việc liên quan đến dữ liệu lớn, AI, công nghệ tài chính và phát triển phần mềm nằm trong nhóm tăng trưởng nhanh về tỷ lệ đến năm 2030. Dù vậy, sẽ là một cách hiểu phiến diện nếu cho rằng chỉ những người theo học công nghệ mới có triển vọng nghề nghiệp.

Lễ tuyên dương các sinh viên đạt thành tích cao 6 tháng đầu năm tại Trường ĐH Tài chính - Marketing
ẢNH: K.P
Đằng sau một ứng dụng ngân hàng số, ngoài kỹ sư phần mềm còn có chuyên gia tài chính, nhân sự quản trị rủi ro, an toàn thông tin và chăm sóc khách hàng. Một doanh nghiệp thương mại điện tử cũng cần người nghiên cứu thị trường, xây dựng thương hiệu, quản lý chuỗi cung ứng và tổ chức giao nhận. Công nghệ không vận hành tách rời hoạt động kinh doanh mà đang làm thay đổi cách các lĩnh vực truyền thống tạo ra giá trị.
Với người học tài chính - ngân hàng, hướng phát triển có thể là nghiệp vụ tài chính số hoặc phân tích rủi ro. Sinh viên marketing có thể tiếp cận quảng cáo trực tuyến, phân tích hành vi khách hàng và quản trị thương hiệu trên các nền tảng số. Kinh doanh quốc tế ngày càng gắn với thương mại điện tử xuyên biên giới, logistics và chuỗi cung ứng; trong khi du lịch, khách sạn đòi hỏi khả năng sử dụng công nghệ dịch vụ đi đôi với kỹ năng chăm sóc trải nghiệm khách hàng.
Người mới tốt nghiệp có thể khởi đầu ở những vị trí vận hành thương mại điện tử, triển khai marketing số, hỗ trợ phân tích dữ liệu hoặc thực hiện nghiệp vụ tại các đơn vị dịch vụ tài chính số. Triển vọng phát triển lâu dài phụ thuộc vào quá trình tích lũy năng lực và kinh nghiệm thực tế, chứ không chỉ vào tên gọi ngành học.
Chọn ngành 'hot' hay chọn con đường phù hợp?
"Ngành nào đang hot?", "Học gì dễ xin việc, thu nhập cao?" là những câu hỏi thường gặp mỗi mùa tư vấn tuyển sinh. Mối quan tâm này hoàn toàn dễ hiểu, nhưng một ngành đang được chú ý hôm nay chưa chắc giữ nguyên vị thế sau 4 năm đại học, nhất là khi công nghệ và nhu cầu nhân lực biến đổi nhanh chóng.
Điều đáng cân nhắc hơn là học sinh có hiểu mình sẽ học gì, làm công việc gì và cần những năng lực nào để theo đuổi nghề đó hay không. Thường xuyên sử dụng mạng xã hội không đồng nghĩa phù hợp với marketing, bởi nghề này còn đòi hỏi nghiên cứu khách hàng, quản lý ngân sách và đánh giá hiệu quả chiến dịch. Thích trải nghiệm ứng dụng AI cũng khác với việc sẵn sàng học lập trình, toán học và phân tích dữ liệu. Ngược lại, những học sinh có tư duy logic, cẩn thận và yêu thích làm việc với con số có thể tìm thấy cơ hội trong kiểm toán, phân tích tài chính hay khoa học dữ liệu.
Một lựa chọn thận trọng cần cân nhắc 3 yếu tố: năng lực và sở thích cá nhân; nội dung, chuẩn đầu ra của chương trình đào tạo; và yêu cầu thực tế của thị trường lao động. Phụ huynh nên đồng hành bằng cách lắng nghe, cùng con tìm hiểu điều kiện học tập, khả năng tài chính và cơ hội phát triển nghề nghiệp, thay vì quyết định thay chỉ vì một ngành đang được xem là thời thượng.
Bởi tên ngành học là điểm xuất phát, không phải lời bảo đảm cho một vị trí việc làm trong tương lai.
Lợi thế bền vững trước AI là khả năng học hỏi và phán đoán
Theo WEF, trung bình 39% kỹ năng hiện có của người lao động được dự báo sẽ thay đổi hoặc trở nên lỗi thời trong giai đoạn 2025 - 2030. Cùng với kỹ năng công nghệ, dữ liệu và an ninh mạng, tư duy phân tích, sự linh hoạt và khả năng thích ứng ngày càng giữ vai trò quan trọng.
Khi AI đưa ra hàng chục phương án trong vài giây, lợi thế của con người không nằm ở việc cố xử lý nhanh hơn máy móc mà ở khả năng đặt đúng câu hỏi, phân biệt thông tin đáng tin cậy, cân nhắc rủi ro và chịu trách nhiệm với quyết định. Một dự báo doanh thu chỉ có giá trị khi người quản lý hiểu những giả định phía sau; một bản dịch trôi chảy chưa thể thay thế sự lắng nghe và tinh tế trong giao tiếp.
Sự chuẩn bị ấy có thể bắt đầu ngay từ bậc THPT. Học sinh có thể sử dụng AI để gợi ý hướng giải quyết vấn đề, sau đó đối chiếu nguồn tin và tự kiểm chứng kết quả; tham gia câu lạc bộ, dự án nhóm hoặc tổ chức sự kiện để khám phá năng lực giao tiếp, sáng tạo và phối hợp. Ngoại ngữ, tư duy phản biện, kỹ năng số và ý thức sử dụng công nghệ an toàn cần được rèn luyện song song với kiến thức nền tảng.
Biết dùng công cụ là một lợi thế trước mắt; biết học tiếp, tự điều chỉnh và làm chủ công việc mới là năng lực giúp người trẻ thích ứng dài hạn.
Chương trình đào tạo và trải nghiệm thực tế: 2 yếu tố cần xem xét
Xu hướng tích hợp công nghệ vào các lĩnh vực kinh tế, kinh doanh đang đặt ra yêu cầu đổi mới đối với giáo dục ĐH. Bên cạnh chương trình học, khả năng tiếp cận môi trường thực tế để hiểu nghề và vận dụng kiến thức cũng ngày càng quan trọng đối với sinh viên.
Tại Trường ĐH Tài chính - Marketing (UFM), sự giao thoa giữa công nghệ và kinh doanh được thể hiện qua các ngành khoa học dữ liệu, hệ thống thông tin quản lý, công nghệ tài chính và trí tuệ nhân tạo. Riêng ngành trí tuệ nhân tạo có 2 chuyên ngành: trí tuệ nhân tạo trong marketing số và trí tuệ nhân tạo trong phân tích kinh doanh và tài chính. Các ngành như: marketing, quản trị kinh doanh, kinh doanh quốc tế hay tài chính - ngân hàng cũng mở ra những hướng tiếp cận nghề nghiệp gắn với kinh tế số.
Cùng với hoạt động đào tạo, UFM tổ chức kiến tập, thực hành nghề nghiệp và học tập thực tế tại doanh nghiệp, tạo điều kiện để sinh viên tiếp cận quy trình vận hành và nhận diện yêu cầu của từng vị trí việc làm. Những trải nghiệm đó giúp người học có thêm cơ sở để điều chỉnh kế hoạch rèn luyện, phát triển kỹ năng trước khi tốt nghiệp.
Trong một thế giới mà công nghệ có thể thay đổi nhanh hơn chu kỳ đào tạo, chọn ngành không nên là cuộc chạy đua tìm một nghề "không bao giờ bị AI thay thế". Điều quan trọng hơn là chọn một lĩnh vực phù hợp, một môi trường học tập có khả năng kết nối lý thuyết với thực tiễn và chuẩn bị tâm thế học hỏi suốt đời. Đó mới là nền tảng để người trẻ chủ động nắm bắt cơ hội nghề nghiệp trong kỷ nguyên số.
Đẩy mạnh quốc tế hóa gắn với nhiệm vụ đào tạo nguồn nhân lực của Bộ Tài chính
Là cơ sở giáo dục ĐH trực thuộc Bộ Tài chính, Trường ĐH Tài chính - Marketing (UFM) xác định chiến lược phát triển và quốc tế hóa gắn với nhiệm vụ đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực tài chính, kinh tế, kinh doanh, quản trị và những ngành nghề đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số, hội nhập kinh tế quốc tế.
Theo định hướng này, quốc tế hóa không chỉ được thể hiện qua việc mở rộng quan hệ hợp tác với các trường ĐH và tổ chức giáo dục nước ngoài, mà còn thông qua đổi mới chương trình, phương pháp giảng dạy, tăng cường nghiên cứu khoa học, trao đổi học thuật và tạo điều kiện để người học tiếp cận môi trường học tập, làm việc mang tính quốc tế.
Đồng thời, trường tiếp tục đẩy mạnh hợp tác với doanh nghiệp, gắn đào tạo với nhu cầu sử dụng lao động, tăng cường cơ hội thực hành, thực tập và phát triển kỹ năng nghề nghiệp cho sinh viên. Đây cũng là một trong những định hướng nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đáp ứng yêu cầu phát triển của ngành tài chính và nền kinh tế trong giai đoạn mới.
Với mạng lưới 3 phân hiệu, UFM từng bước mở rộng khả năng cung ứng nguồn nhân lực tại các địa phương, thúc đẩy liên kết giữa nhà trường, doanh nghiệp và xã hội, góp phần thực hiện mục tiêu phát triển giáo dục ĐH theo hướng chất lượng, hiệu quả và bền vững.










Bình luận (0)