Câu chuyện được Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nêu trong thảo luận tại tổ về các dự án luật, trong đó có luật Đấu thầu sửa đổi chiều 23.10. Trước đó, luật Đấu thầu đã được sửa đổi nhiều lần, gần nhất năm 2024, 2025 cũng có một số sửa đổi, bổ sung nhằm đẩy mạnh phân cấp, phân quyền.
"Đến giữa năm nay, Bộ Tài chính và Ủy ban Kinh tế và Tài chính đã chỉ ra nhiều bất cập lớn, cần phải sửa đổi toàn diện. Lần này, chúng ta phải nghiên cứu thật kỹ, làm sao để luật có tuổi thọ tương đối dài, tránh tình trạng năm nay sửa, năm sau lại sửa", Chủ tịch Quốc hội nói.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn thảo luận tổ chiều 23.10
ẢNH: QUOCHOI
Ông chỉ rõ luật Đấu thầu hiện hành còn nhiều bất cập như quy trình quá phức tạp, cứng nhắc, kéo dài hàng loạt dự án đầu tư công; tiêu chí giá thấp được ưu tiên, dẫn đến chất lượng công trình giảm, chi phí phát sinh, phải sửa chữa sớm.
Bên cạnh đó, tình trạng hủy thầu, bỏ thầu, đấu thầu lại hoặc nhà thầu bỏ dở khá phổ biến, gây lãng phí thời gian, nhân lực, chi phí; thậm chí làm hư hỏng, thất thoát tài sản; nhiều cán bộ bị kỷ luật, truy tố.
Trong ngành y tế và giáo dục, có những giáo sư, phó giáo sư, tiến sĩ, bác sĩ vốn làm chuyên môn tốt nhưng khi chuyển sang công tác quản lý lại gặp rất nhiều khó khăn, thậm chí vướng vào vòng lao lý. "Điều đó khiến chúng ta rất xót xa", Chủ tịch Quốc hội chỉ rõ.
Lưu ý khi sửa đổi luật Đấu thầu, Chủ tịch Quốc hội cũng nhấn mạnh đến 6 vấn đề cốt lõi: kiểm soát quyền của chủ đầu tư khi phân cấp mạnh, tránh lạm quyền; khung kiểm soát chỉ định thầu và đàm phán cạnh tranh; bảo đảm cạnh tranh thực chất, chống cài cắm tiêu chí, chia nhỏ gói thầu; phương pháp đánh giá, hạn chế theo giá thấp nhất; phạm vi điều chỉnh phải rõ ràng, tránh sửa đổi dàn trải; cơ chế giám sát, trách nhiệm giải trình.
Không "mở bung" chỉ định thầu
Trong đó, phân cấp, phân quyền cho chủ đầu tư là nhóm vấn đề quan trọng nhất. Dự thảo luật trao quyền khá lớn cho chủ đầu tư trong việc quyết định hình thức lựa chọn nhà thầu, kể cả chỉ định thầu, nhưng theo Chủ tịch Quốc hội, cơ chế kiểm soát, giám sát và trách nhiệm giải trình "chưa đủ chặt chẽ".
Chủ tịch Quốc hội đề nghị quy định rõ nguyên tắc, khung hạn mức và điều kiện, dù đấu thầu hay chỉ định thầu thì chủ đầu tư phải hoàn toàn chịu trách nhiệm trước cơ quan cấp trên. Trường hợp cơ quan cấp trên có ý kiến giới thiệu, tác động hoặc gửi gắm thì phải chịu trách nhiệm liên quan. Đồng thời, cần bổ sung quy định bắt buộc về trách nhiệm giải trình và chế tài bắt buộc đối với hành vi lạm dụng quyền.
Cạnh đó, tỷ lệ chỉ định thầu trên thực tế vừa qua đã tăng mạnh, song "đấu thầu cũng có thể phát sinh tiêu cực, chỉ định thầu cũng có thể phát sinh tiêu cực, miễn là mình không tiêu cực thì rất an tâm".
Chủ tịch Quốc hội đề nghị không "mở bung" chỉ định thầu mà cần có nguyên tắc, mức độ, khung cụ thể; quy định chặt chẽ điều kiện áp dụng đàm phán cạnh tranh, chỉ khi chưa xác định được đầy đủ yêu cầu kỹ thuật, công nghệ. Đồng thời, làm rõ hành vi chia nhỏ dự án, dự toán để áp dụng hạn mức chỉ định thầu đã được đề xuất bổ sung vào hành vi bị cấm.
Cạnh đó, theo ông, việc quá coi trọng giá thấp có thể dẫn đến chất lượng công trình, sản phẩm không bảo đảm, phát sinh chi phí và phải sửa chữa sớm. Giá thấp không đồng nghĩa với hiệu quả cao, chất lượng phải tương xứng với mức đầu tư; hạn chế tối đa việc mặc định sử dụng giá thấp nhất làm tiêu chí quyết định.
Đại biểu Dương Minh Tuấn (đoàn TP.HCM)
ẢNH: QUOCHOI
Thảo luận tại tổ, đại biểu Dương Minh Tuấn (đoàn TP.HCM) cho biết "đến nay vẫn chưa thể quên" câu chuyện khi tham gia đấu thầu mua sắm bộ xét nghiệm. Bởi quy trình đấu thầu được quy định "nhìn có vẻ khá gọn, nhưng khi triển khai lại trải qua rất nhiều bước".
Ông cho hay, ngay từ khâu xác định nhu cầu, một bệnh viện phải lấy ý kiến các khoa, phòng về nhu cầu sử dụng, sau đó trình lãnh đạo xem xét, ký duyệt. Khi có vấn đề phát sinh, người ký duyệt có thể bị hỏi tại sao vẫn đề xuất mua sắm khi đơn vị còn thuốc, vật tư. Trong khi đó, họ có thể chỉ thực hiện theo đề xuất và quy trình từ cấp dưới.
Đặc biệt, theo ông, giá thấp chưa chắc đã đồng nghĩa với phương án tối ưu. Có nhà thầu đưa ra mức giá thiết bị cao hơn nhưng sản phẩm đi kèm có chất lượng tốt; nhà thầu khác chào giá thấp hơn nhưng sinh phẩm hoặc thuốc sử dụng kèm theo lại có giá cao.
"Khi cơ quan có thẩm quyền hỏi vì sao không chọn nhà thầu có giá thấp hơn, chủ đầu tư có thể gặp khó khăn trong việc giải trình đầy đủ cơ sở lựa chọn", ông Tuấn nói và đề nghị cần xem xét lại tiêu chí giá thấp nhất, bởi giá thấp chưa chắc đã là giá tối ưu.
Bình luận (0)