Chung dòng máu Lạc Hồng: Nữ nhà văn kể chuyện quê hương

TỪ QUÊ NHÀ HÀ NỘI ĐẾN PARIS THƠ MỘNG

Sinh ra giữa vùng đồng bằng sông Hồng, chị Hiệu lớn lên trong một tuổi thơ nghèo khó nhưng ấm áp. Làng quê ngoại ô phía nam Hà Nội khi ấy còn thuộc Hà Tây cũ không điện, dùng nước giếng, cuộc sống bám ruộng đồng, nhưng chính từ nơi đó đã nuôi dưỡng trong chị một tâm hồn mơ mộng và tình yêu với tri thức.

ẢNH: NVCC

Là con thứ bảy trong gia đình, chị Hiệu sớm hiểu rằng "người nhà quê" muốn đi xa chỉ có con đường học giỏi. Những buổi ra đồng hái rau cho lợn, ngước nhìn những đám mây, đàn chim giữa trời, chị lại thấy lòng mình thôi thúc cần phải vượt khỏi lũy tre làng, cần phải học để đi xa.

Lên THCS, trong khi nhiều bạn bè nghỉ học để phụ giúp gia đình, chị cố gắng học thật giỏi và kiên định theo đuổi con đường ấy. Năm thứ hai thi lại đại học, chị trở thành một trong số ít học sinh của trường đậu ngành tiếng Pháp, khoa Ngoại ngữ của ĐH Tổng hợp Hà Nội. Cũng từ đó, chị biết mình đã bước được một nửa vào giấc mơ thuở nhỏ.

Tuổi thơ của chị Hiệu đầy mơ mộng và tình yêu văn chương. Chị biết đọc từ rất sớm và rất mê đọc. Chị đọc tất cả những gì rơi vào tay mình, từ các tờ báo cũ, những cuốn truyện nhăn góc rách trang đầu trang cuối. Ngoài tác phẩm văn học VN, chị làm quen với văn học thế giới qua những bản dịch.

Ngày đó, chị chưa biết nước Pháp nằm ở đâu trên bản đồ châu Âu, nhưng lại biết khá rõ các vùng quê của nước này qua những tác phẩm của những tên tuổi lừng lẫy người Pháp. Khi thi đậu đại học ngành tiếng Pháp, chị càng nỗ lực để có thể đọc được các tác phẩm quen thuộc bằng bản ngữ.

"Thêm nữa, tôi đẩy ước mơ của mình đi xa hơn. Tôi ước một lần trong đời được đến Paris, thăm nước Pháp mà tôi đã làm quen trong các tác phẩm văn học từ thuở thiếu thời", chị Hiệu kể về năm tháng tuổi thơ.

Ra trường, chị được nhận vào cơ quan thuộc Bộ Khoa học - Môi trường thời đó và thi thoảng được phân công tham gia những chương trình hợp tác với các tổ chức của Pháp. Một ngày đẹp trời năm 1994, chị gặp anh Claude Constant trong lần vô tình phiên dịch giúp anh tại một cửa hàng bán đồ lưu niệm trên phố Hàng Gai. Sau đó, anh Claude ngỏ ý muốn làm quen với cô gái Hà Nội xinh xắn giỏi tiếng Pháp.

Trong những lần trò chuyện, cả hai thấy đồng điệu từ công việc tới cuộc sống. "Và thế là anh đã "cảm" tôi ngay từ lần ấy. Rồi cũng phải chục lần anh qua lại Paris - Hà Nội. 4 năm sau, chúng tôi kết hôn. Đến tháng 9.1998, tôi sang Pháp làm dâu", chị chia sẻ.

Những tháng ngày đầu ở Pháp, chị rất khó hòa nhập với môi trường mới do mọi thứ trên thực tế khác xa những gì đã hình dung qua những cuốn tiểu thuyết. Dần dà, chị mở lòng và xem đất nước mới này là quê hương thứ hai của mình.

Với chị, để được dân bản xứ tôn trọng, ngoài việc hòa mình vào cuộc sống ở Pháp, còn cần dũng cảm vững vàng gìn giữ bản sắc dân tộc của chính mình. "Mình không chỉ học được những điều hay của nước họ mà đồng thời còn lan tỏa hình ảnh văn hóa của quê hương mình đến với họ. Đây chính là điều khác biệt của những kiều bào thành công trên đất khách", chị Hiệu bày tỏ.

Đến tận bây giờ, sau khi đã sống gần 3 thập niên ở Pháp, chị vẫn luôn hướng về quê hương VN. Khi các con còn nhỏ, nỗi nhớ quê được gửi vào câu hát ru bằng tiếng mẹ đẻ hay những buổi dạy con nói tiếng Việt và làm những món ăn quê hương. Chị luôn kể cho các con nghe những giai thoại về tổ tiên. Cứ 2 năm, chị đưa các con về thăm quê một lần, đi khắp các vùng đất ở VN. Đến nay, các con của chị đã biết gần hết lãnh thổ VN. Đó là niềm tự hào với một người con xa xứ như chị.

KỂ CHUYỆN QUÊ HƯƠNG QUA TRANG SÁCH

Ở Pháp, chị làm một số công việc liên quan đến viết, dịch, giới thiệu các tác phẩm sách Pháp đến độc giả VN và ngược lại. Trong những dịp được mời dự giới thiệu sách tại Pháp, chị cố gắng giới thiệu tác phẩm văn học Việt và nhà văn VN đến độc giả Pháp.

ẢNH: NVCC

Ngoài ra, chị còn cộng tác tích cực với nhiều tờ báo và đài truyền hình của quê hương. "Tôi thực hiện các phóng sự truyền hình về các sự kiện văn hóa của kiều bào Việt tại Pháp, hoặc các sự kiện liên quan đến quan hệ ngoại giao của hai nước. Tôi cũng đã tham gia thực hiện một số bộ phim tài liệu với các nhà làm phim trong nước, như phim Vòng vây lửa, phim Lực lượng Công an nhân dân trong Khúc tráng ca Điện Biên Phủ…", chị cho biết.

Bên cạnh đó, chị luôn cổ vũ, ủng hộ mỗi khi một hội đoàn mở lớp dạy tiếng Việt tại Pháp. Chị dành tặng tất cả sách tiếng Việt, những tác phẩm mà chị từng dạy cho chính các con mình. Cũng từ đó, chị đi viết, đi quay về các buổi khai trường và bế giảng lớp học. Chị kể lại hành trình của mình cho học sinh kiều bào, giáo viên, chia sẻ kinh nghiệm dạy con nói tiếng Việt.

Trong vai trò dịch giả và nhà văn, chị luôn có những tác phẩm giúp kiều bào hiểu hơn về quê hương, gìn giữ ngôn ngữ nguồn cội. Trong các tự truyện và ký như: Làm dâu nước Pháp hay Kiều bào với Trường Sa…, chị đều thổi tình yêu quê hương vào từng con chữ.

"Tôi nghĩ đã có thể làm được những điều ấy vì tôi rất thương nhớ bố mẹ tôi, yêu quê hương VN của mình, yêu nước Pháp, yêu tiếng Việt, yêu tiếng Pháp", chị nói trong xúc động.

NHỮNG DÒNG CHỮ VỀ TRƯỜNG SA THÂN YÊU

Từ thời còn là nữ sinh, chị Hiệu đã mơ về Trường Sa. Thời gian trôi, những suy nghĩ, tư duy về vùng biển đảo máu thịt của Tổ quốc càng trở nên cụ thể, đau đáu và tha thiết.

"Tôi muốn được tận mắt chứng kiến sự anh dũng của lực lượng Hải quân VN. Tôi muốn được bắt tay để nói lời tri ân đến các cán bộ chiến sĩ hải quân đang ngày đêm kiên cường canh giữ biển đảo của Tổ quốc. Tôi cũng muốn thăm hỏi các ngư dân đã rời quê đến sinh sống tại đó, và còn có các thầy giáo, các trụ trì chùa và tiếng chuông chùa ngân vang hằng ngày trên những con sóng mênh mông như một lời tuyên bố chủ quyền, một cột mốc chủ quyền tâm linh giữa trùng khơi bao la", nữ nhà văn chia sẻ.

ẢNH: NVCC

Thế là những bước chân đến Trường Sa của chị cứ thế được nối tiếp trong nhiều năm. Chị Hiệu bày tỏ mọi thứ trên mỗi hòn đảo đều khiến chị xúc động. Tại đảo Đá Nam, chị chứng kiến một hình ảnh không thể nào quên. Trong khi mọi người đang giao lưu trong hội trường thì một nữ ca sĩ của Nhà hát ca múa nhạc Quân đội đến bên một tiêu binh trẻ đang đứng gác cạnh cột mốc chủ quyền và hát.

"Tôi thấy đôi hàng nước mắt chảy dài trên má cậu ấy, nữ ca sĩ vừa hát vừa lấy khăn lau cho cậu. Chiến sĩ trẻ có đôi giây như giật mình nhưng rồi lấy lại tư thế vững vàng ngay. Tất cả chỉ diễn ra trong chừng 30 giây, song các kiều bào đều nhìn thấy. Cảnh ấy khiến tôi thực sự xúc động. Với thái độ như vậy, tôi tin tưởng vào sự vững tâm, ý chí kiên cường của các chiến sĩ. Điều ấy càng khiến tôi ngưỡng mộ và luôn tri ân họ", chị Hiệu kể lại.

Qua từng ấy thời gian và nghiệm lại cuộc sống, sự nghiệp của mình ở Pháp, nữ nhà văn nhìn nhận bản thân là người đắm đuối với ngôn ngữ, con chữ, thiết tha với quê hương. Chính tình yêu đó là đòn bẩy, truyền cảm hứng để chị sắp xếp những con chữ thành văn trên giấy. "Không có quê hương hẳn tôi sẽ khó sống tốt và an nhiên trên đất Pháp. Không có các con chữ, sẽ chẳng biết làm gì, bởi ngoài viết ra, tôi làm gì cũng rất tệ", chị Hiệu nói đầy cảm xúc.