Có nên công khai chủ 'doanh nghiệp ma'?

"Che hoặc ẩn một phần" cũng không bảo đảm được quyền riêng tư

Trong dự thảo nghị định hướng dẫn luật Quản lý thuế 2025 gửi Bộ Tư pháp thẩm định, Bộ Tài chính đề xuất bổ sung thẩm quyền cơ quan thuế về công khai thông tin người nộp không giải trình rủi ro hóa đơn sau khi nhận cảnh báo. Việc này nhằm bảo vệ quyền lợi của người mua hóa đơn và hạn chế các rủi ro phát sinh trong giao dịch. Đáng chú ý, Bộ Tài chính đề xuất công khai thông tin chủ sở hữu doanh nghiệp, người đại diện theo pháp luật hoặc chủ hộ kinh doanh đối với trường hợp bỏ địa chỉ kinh doanh đã đăng ký. Thông tin công bố gồm họ tên và một phần dữ liệu định danh cá nhân, trong đó số định danh sẽ được che hoặc ẩn một phần để bảo đảm quyền riêng tư.

Theo cơ quan soạn thảo, đề xuất nói trên xuất phát từ thực tế nhiều doanh nghiệp, hộ kinh doanh không hoạt động tại địa chỉ đăng ký, không thực hiện nghĩa vụ thuế hoặc sử dụng thông tin cá nhân không chính xác khi đăng ký thành lập doanh nghiệp. Việc công khai thông tin được kỳ vọng góp phần nâng cao hiệu quả quản lý thuế và tăng tính minh bạch trên thị trường. Đây cũng là cơ sở pháp lý để thông báo cho họ biết về các nghĩa vụ thuế chưa hoàn thành.

Ảnh: Nhật Thịnh

Không đồng tình với quan điểm này, luật sư Quách Vũ Ân Khoa (Công ty Rajah & Tann LCT Lawyers) phân tích: Dù quy định cho phép cơ quan thuế có quyền thông tin chủ doanh nghiệp, hộ kinh doanh chưa hoàn tất nghĩa vụ thuế, nhưng đã bỏ địa chỉ đăng ký thuế và che một phần số định danh để bảo vệ quyền riêng tư. Tuy nhiên, làm như vậy vẫn chưa đảm bảo việc bảo vệ thông tin cá nhân người nộp thuế bởi những số hiển thị đã tiết lộ một số thông tin cá nhân rồi. Thực tế, các con số đều có ý nghĩa về quê quán, năm sinh, giới tính và mã số định danh riêng biệt của từng cá nhân… "Tôi cho rằng việc công khai thông tin cần phải được xem xét một cách cẩn trọng, trên cơ sở trao đổi với các bộ, ngành liên quan. Ngoài ra, cơ quan thuế có thể xem xét chỉ công khai thông tin khi cá nhân hay tổ chức đã được cơ quan chức năng kết luận vi phạm pháp luật thông qua quyết định xử phạt hành chính có hiệu lực sau và không phát sinh khiếu nại, khởi kiện vụ án hành chính", luật sư Quách Vũ Ân Khoa nhấn mạnh.

Luật sư Khoa dẫn chứng trên thế giới, các quốc gia đều có quy định chặt chẽ về công khai danh sách cá nhân hay tổ chức vi phạm pháp luật thuế. Chẳng hạn như Singapore, Anh... chỉ cung cấp thông tin chủ thể vi phạm một cách tối thiểu về tên, địa chỉ, nghề nghiệp hoặc ngành nghề kinh doanh, số tiền vi phạm và thời gian vi phạm. Các thông tin như số an sinh xã hội, số định danh cá nhân đều không được công khai.

Góp ý cho dự thảo nghị định, Hội Tư vấn thuế VN đề nghị làm rõ các tiêu chí xác định mức độ vi phạm phải công khai thông tin người nộp thuế. Chẳng hạn, hành vi nào hoặc mức xử phạt hành chính bao nhiêu thì thuộc diện cơ quan thuế công bố thông tin. Tổ chức này cho rằng chỉ nên công khai thông tin chủ doanh nghiệp, hộ kinh doanh trong trường hợp bỏ địa chỉ và có dấu hiệu trốn thuế hoặc ảnh hưởng đến quyền, lợi ích của các tổ chức, cá nhân khác. Hội Tư vấn thuế cũng đề nghị cơ quan soạn thảo đánh giá tác động việc "che một phần thông tin định danh" sẽ ảnh hưởng thế nào đến cá nhân, hiệu quả thu thuế... bởi điều này có thể làm giảm giá trị cảnh báo của thông tin công khai.

Chú trọng hậu kiểm thay vì công khai thông tin

Chuyên gia thuế Đinh Thị Huyền, Giám đốc Công ty CP Tư vấn Thuế Savitax, lưu ý: Việc xử lý các vi phạm về thuế của cá nhân, hộ kinh doanh hay doanh nghiệp cần được xem xét tùy theo tính chất và mức độ vi phạm. Đối với những trường hợp nghiêm trọng, đã được cơ quan có thẩm quyền kết luận và công bố chính thức, việc công khai thông tin cá nhân có thể được cân nhắc. "Trong thế giới phẳng, thông tin lan truyền rất nhanh, đặc biệt các thông tin tiêu cực thường có tốc độ lan tỏa mạnh hơn. Tuy nhiên, điều này cũng có thể trở thành con dao hai lưỡi. Khi doanh nghiệp đã hoàn thành nghĩa vụ thuế và khắc phục sai phạm, họ vẫn có thể gặp khó khăn trong việc phục hồi hình ảnh, uy tín. Thậm chí, có những cá nhân, doanh nghiệp rơi vào tình trạng rủi ro do nguyên nhân khách quan. Trong khi đó, danh tiếng và uy tín rất khó khôi phục nếu không có sự đính chính hoặc thông tin cập nhật từ cơ quan từng công bố vụ việc", bà Đinh Thị Huyền nêu quan điểm.

Bà Huyền nhấn mạnh dù mã định danh cá nhân đã được che một phần, việc công khai thông tin này vẫn khó có thể ngăn chặn tình trạng doanh nghiệp "ma" vốn đang gây nhiều khó khăn cho cơ quan quản lý. Ngành thuế hiện đã đẩy mạnh các biện pháp quản lý tính chính danh của hộ kinh doanh và doanh nghiệp thông qua hóa đơn điện tử, dữ liệu đăng ký kinh doanh và hệ thống quản lý hóa đơn. Thay vì công khai thông tin cá nhân, cần tăng cường các cơ chế cảnh báo sớm đối với những dấu hiệu bất thường trong dòng hóa đơn của doanh nghiệp để nâng cao hiệu quả quản lý.

"Bên cạnh đó, cần đặc biệt chú trọng công tác hậu kiểm. Việc thành lập doanh nghiệp hiện khá thuận lợi, nhưng khâu hậu kiểm cần được tăng cường, nhất là đối với các trường hợp có dấu hiệu bất thường như nhiều doanh nghiệp cùng đăng ký tại một địa chỉ, doanh nghiệp không có nhân sự, không có tài sản cố định hoặc hoạt động kinh doanh, dịch vụ không rõ ràng", bà Huyền nhấn mạnh.

Đồng quan điểm, luật sư Nguyễn Quốc Toản, Giám đốc Hãng luật IAM (TP.HCM), cho rằng dự thảo nghị định của Bộ Tài chính hướng đến mục tiêu nâng cao hiệu quả quản lý thuế, hạn chế tối đa tình trạng người nộp thuế rời bỏ địa điểm kinh doanh mà không thông báo, gây thất thu ngân sách nhà nước. Tuy nhiên, việc công khai hoặc che một phần thông tin cá nhân không giúp ngành thuế thu thuế hiệu quả hơn, trong khi có thể phát sinh nhiều hệ lụy khó lường. Trong bối cảnh hoạt động sản xuất, kinh doanh liên tục biến động, không ít doanh nghiệp phải rời thị trường sớm do khó khăn khách quan. Vì vậy, việc tăng cường liên thông dữ liệu giữa cơ quan đăng ký kinh doanh và cơ quan thuế là rất cần thiết. "Quan điểm của tôi là cần tập trung nhiều hơn vào công tác hậu kiểm, với sự phối hợp của nhiều cơ quan, đơn vị liên quan, thay vì chỉ dựa vào các biện pháp công khai thông tin cá nhân", luật sư Toản nêu ý kiến.