Có nên đổi tên Lễ hội Nghinh Ông Cần Giờ?

Tên gọi “Lễ hội Nghinh Ông Cần Giờ” đã trở nên quen thuộc với người dân TP.HCM và du khách, đồng thời gắn với không gian văn hóa, tín ngưỡng của lễ hội tại Cần Giờ. Sau khi địa giới hành chính được sắp xếp, địa điểm tổ chức lễ hội vẫn tại Cần Giờ (ngày trước là huyện, nay là xã). Vì vậy, việc điều chỉnh tên gọi cũng đặt ra câu hỏi về cách cân bằng giữa yêu cầu xác định quy mô, phạm vi tổ chức và sự kế thừa tên gọi đã quen thuộc với công chúng.

Lễ hội năm nay dự kiến diễn ra tại xã Cần Giờ từ ngày 24 - 26.9 (nhằm ngày 14 - 16.8 âm lịch). Các hoạt động hưởng ứng, tuyên truyền và không gian lễ hội được triển khai từ ngày 23 - 27.9.

Ảnh: Sở VH -TT TP.HCM

Ảnh: Sở VH -TT TP.HCM

Trở lại thông tin đại diện Sở VH-TT TP.HCM cho biết dự kiến điều chỉnh tên Lễ hội Nghinh Ông Cần Giờ, theo tôi, nếu tên mới chỉ gắn với “xã Cần Giờ” thì chưa phản ánh đầy đủ quy mô, phạm vi và sự tham gia của cộng đồng trong lễ hội.

Trong ngày hội, ngoài ghe Nghinh Ông của Cần Thạnh, nơi có Lăng Ông Nam Hải, còn có ghe của các địa phương thuộc huyện Cần Giờ trước đây tham gia, được trang hoàng cờ xí và về dự lễ. Những địa phương như Long Hòa, Thạnh An cũng có lăng Ông và lễ hội Nghinh Ông riêng. Tuy nhiên, đến dịp lễ hội Nghinh Ông ngày 16.8 âm lịch, các hoạt động này vẫn được xem là một phần của ngày hội chung.

Vì vậy, tên gọi “Cần Giờ” lâu nay không chỉ được hiểu theo nghĩa của một đơn vị hành chính, mà còn gắn với không gian văn hóa và cộng đồng cư dân vùng biển này. Từ góc nhìn đó, việc thay đổi tên gọi nên cân nhắc cả yếu tố quản lý hành chính lẫn tính kế thừa của một lễ hội đã trở nên quen thuộc với cộng đồng.

Còn nếu cho rằng việc đổi tên nhằm “khẳng định quy mô, vị thế của lễ hội trong hệ thống sự kiện văn hóa, du lịch của TP.HCM”, theo tôi, điều này không nhất thiết phải thể hiện bằng tên gọi. Quan trọng hơn vẫn là cách chúng ta tổ chức, bảo tồn và phát huy các giá trị của lễ hội, để tương xứng với một di sản văn hóa của thành phố.

Thực tế, Lễ hội Nghinh Ông Phước Hải tại xã Phước Hải hay Lễ hội Nghinh Ông Thắng Tam tại phường Vũng Tàu, trước đây thuộc tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu, vẫn được gọi theo những địa danh gắn với lịch sử hình thành và thực hành lễ hội. Việc thay đổi địa giới hành chính không nhất thiết đồng nghĩa với việc phải thay đổi tên gọi của một lễ hội truyền thống.

Đổi tên Lễ hội Nghinh Ông Cần Giờ có làm thay đổi nhận diện di sản?

Trong các văn bản của TP.HCM, tên lễ hội được sử dụng là “Lễ hội Nghinh Ông huyện Cần Giờ”. Vì vậy, nếu địa phương muốn nghiên cứu một tên gọi mới như “Lễ hội Nghinh Ông Cần Thạnh”, “Lễ hội Nghinh Ông Cần Giờ - Tết Biển” hay một tên khác phục vụ quảng bá du lịch, theo tôi cần phân biệt giữa tên chính thức của lễ hội và tên gọi phục vụ truyền thông.

Năm 2013, Lễ hội Nghinh Ông Cần Giờ được đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Với một di sản đã được ghi danh, tên gọi không chỉ đơn thuần là tên của một chương trình hay sự kiện, mà còn gắn với quá trình hình thành, thực hành và nhận diện di sản trong cộng đồng.

Do đó, nếu có chủ trương điều chỉnh tên gọi chính thức, vấn đề này cần được xem xét thận trọng, trên cơ sở hồ sơ di sản, ý kiến của cộng đồng chủ thể và cơ quan quản lý chuyên môn. Không nên chỉ xem đây là vấn đề đặt tên cho một sự kiện được tổ chức hằng năm.

Ảnh: Sở VH -TT TP.HCM

Ảnh: Sở VH -TT TP.HCM

Lễ hội dân gian, dù được tổ chức ở quy mô nào, vẫn cần giữ được những giá trị và không gian văn hóa đã hình thành qua thời gian. Việc tổ chức ở quy mô lớn hơn, hay trở thành một sự kiện văn hóa, du lịch của thành phố, theo tôi càng cần đặt trong mối quan hệ với cộng đồng - những người trực tiếp thực hành và gìn giữ di sản.

Lễ hội Nghinh Ông Cần Giờ đã được ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia từ năm 2013. Vì vậy, bên cạnh yêu cầu về quản lý và nhận diện sự kiện trong bối cảnh mới của TP.HCM, việc bảo đảm tính kế thừa của tên gọi và mối liên hệ với cộng đồng Cần Giờ cũng là điều cần được lưu ý.

Mong rằng Sở VH-TT TP.HCM lắng nghe và cân nhắc giữ nguyên tên gọi “Lễ hội Nghinh Ông Cần Giờ” - tên gọi thân thuộc, đã gắn bó với cộng đồng và mang đậm giá trị di sản qua nhiều năm.