Công trình trọng điểm lại phập phồng lo thiếu vật liệu

Đa số các dự án đều chậm tiến độ

Báo cáo từ Sở NN-MT TP.HCM cho thấy hiện nay các chủ đầu tư, nhà thầu thi công các công trình, dự án trọng điểm đang tập trung lấy đá tại các mỏ đá xây dựng có chất lượng tốt, trữ lượng lớn như mỏ Thường Tân 3, Thường Tân 4 và Tân Mỹ dẫn đến tình trạng quá tải tại các mỏ này. Với công suất khai thác rất cao, dự kiến đến tháng 9 các mỏ sẽ sớm đạt công suất khai thác được cấp phép trong năm. Trong khi đó, việc đưa các mỏ mới vào khai thác hoặc hoàn thành thủ tục thăm dò, mở rộng, khai thác xuống sâu cần nhiều thời gian. Vì vậy, nếu không có giải pháp kịp thời, TP.HCM có nguy cơ xảy ra thiếu hụt nguồn cung vật liệu trong những tháng cuối năm 2026.

Bên cạnh đó, thủ tục điều chỉnh nâng công suất mặc dù đã được đơn giản hóa nhưng thực tế triển khai, nhiều doanh nghiệp khai thác khoáng sản chưa thật sự mạnh dạn áp dụng cơ chế đặc thù do vẫn còn tâm lý e ngại về thủ tục, phương án tiêu thụ và hiệu quả đầu tư khi thực hiện nâng công suất khai thác. Cụ thể, các chủ mỏ chủ yếu đề nghị nâng công suất theo cơ chế thông thường, không xin áp dụng cơ chế đặc thù theo Nghị quyết 66.4/2025 của Chính phủ do cơ chế này chỉ cho phép cung cấp cho công trình vốn ngân sách, không được bán thương mại; chưa có cơ chế linh hoạt điều chuyển sản lượng giữa các công trình đầu tư công; cũng như chưa có quy định tiêu thụ sản phẩm phụ phát sinh trong quá trình chế biến.

Ảnh: Trần Ngọc

Theo lãnh đạo Tập đoàn xây dựng An Phong, không chỉ đá, hiện nay cát xây dựng cũng khan hiếm và giá "cao kinh khủng" so với giá do nhà nước công bố. Để có được nguồn vật liệu xây dựng phục vụ thi công các nhà thầu, chủ đầu tư phải đặt hàng từ rất sớm. Trong đó, đá phải mua từ các tỉnh miền Trung còn cát phải gom lắt nhắt từ các mỏ ở miền Tây và đặc biệt là phải nhập khẩu cát từ Campuchia. Ngay như bê tông, nếu trước đây chỉ cần báo trước 1 - 2 ngày là có hàng thì nay phải đặt trước 1 tháng do các trạm trộn bê tông cũng thiếu vật liệu là cát và đá. Do thiếu nguồn cung vật liệu nên đa số các dự án đều phải chậm tiến độ từ 1,5 - 2 tháng so với kế hoạch đã đặt ra.

"Vật liệu là một chuyện còn thiếu nhân công cũng là một vấn đề khiến các nhà thầu, chủ đầu tư đau đầu. Nếu trước đây một dự án cần 400 nhân công để hoàn thành thì nay chỉ còn khoảng 200 - 250 người. Nhân công ở công trường thiếu, trong nhà máy, nhà xưởng cũng khan hiếm. Hàng sản xuất ở nhà máy xong đưa ra công trường không có người lắp đặt. Đổ mồ hôi, sôi nước mắt tìm kiếm công nhân nhưng cũng không đủ. Để kịp tiến độ, hầu hết các dự án phải tăng ca", vị này than.

Nghiên cứu vật liệu thay thế

Tổng thầu xây dựng C.T cũng thừa nhận hoạt động triển khai các dự án, gói thầu thời gian gần đây chịu tác động nhất định từ biến động giá nguyên vật liệu xây dựng và chi phí vận hành thiết bị thi công. So với thời điểm trúng thầu, giá thực tế một số nguyên vật liệu tại các dự án đã biến động khoảng 10 - 40%. Trong đó, giá gạch, đá, cát và bê tông tăng khoảng 25 - 40%, gây áp lực lên chi phí thực hiện và biên lợi nhuận của các gói thầu. Kèm theo đó, chi phí vận hành máy móc, thiết bị sử dụng xăng, dầu cũng tăng theo. Bên cạnh biến động giá, doanh nghiệp cũng ghi nhận tình trạng thiếu hụt nguồn cung một số loại vật liệu và khó tìm được nhà cung cấp đáp ứng đồng thời yêu cầu về chất lượng, tiến độ và giá thành phù hợp.

Một vướng mắc khác là một số hợp đồng chưa có điều khoản trượt giá, khiến việc điều chỉnh giá hợp đồng hoặc ký phụ lục khi giá vật liệu tăng mạnh gặp khó khăn. Việc điều chỉnh chi phí thực tế vì vậy phụ thuộc nhiều vào điều khoản hợp đồng và sự phối hợp, chia sẻ rủi ro giữa chủ đầu tư, nhà thầu và các nhà cung cấp. Với biến động giá hiện nay mặc dù có ảnh hưởng tương đối đến biên lợi nhuận, song doanh nghiệp vẫn chủ động kiểm soát chi phí, nguồn cung và phương án thi công để duy trì tiến độ, chất lượng công trình.

"TP.HCM cần có cơ chế công bố giá vật liệu minh bạch, kịp thời và sát hơn với thị trường, đồng thời nghiên cứu các giải pháp bình ổn đối với những nhóm vật liệu có biến động lớn. Đối với hợp đồng xây dựng, doanh nghiệp đề xuất bổ sung rõ điều khoản hoặc phụ lục điều chỉnh giá vật liệu khi có biến động, trong đó quy định cụ thể phương pháp xác định và nguyên tắc phân bổ rủi ro. Cơ chế này sẽ giúp các bên chủ động hơn khi thị trường biến động và hạn chế phát sinh vướng mắc trong quá trình thực hiện hợp đồng", nhà thầu này kiến nghị.

Nỗi lo thiếu vật liệu xây dựng tại TP.HCM không phải đến nay mới xuất hiện. Ngay từ đầu năm, các báo cáo của TP đã cho thấy chênh lệch lớn giữa nhu cầu và khả năng cung ứng, đặc biệt đối với cát xây dựng, cát san lấp và đất san lấp. Không chỉ thiếu, giá vật liệu cũng đang tạo thêm áp lực cho doanh nghiệp xây dựng. Theo báo cáo của Sở Xây dựng TP.HCM, tính đến hết quý 2/2026, vật liệu xây dựng trên thị trường đã thiết lập những cột mốc giá mới. Đặc biệt, nhóm vật liệu cơ bản như cát và đá xây dựng ghi nhận mức tăng giá đáng kể, lần lượt lên tới 73% và 63% so với cùng kỳ năm trước.

Ông Phan Tấn Đạt, Chủ tịch Hiệp hội Công nghiệp khoáng sản TP.HCM, thông tin: Trước nguy cơ thiếu hụt, TP.HCM đã tính đến nhiều giải pháp, trong đó có việc nâng công suất các mỏ đang khai thác, rà soát trữ lượng, đẩy nhanh thủ tục khai thác và tìm kiếm nguồn vật liệu thay thế. Đối với đá xây dựng, TP có chủ trương cho nâng công suất tại các mỏ có chất lượng tốt, đủ điều kiện khai thác. Với cát xây dựng, ngoài việc nâng công suất các mỏ, TP tính đến việc đẩy nhanh tiến độ nạo vét các hồ để bổ sung nguồn cung. Đáng chú ý, lãnh đạo TP.HCM cũng yêu cầu nghiên cứu các loại vật liệu có thể thay thế một phần cát truyền thống như đá xay, cát biển và các loại vật liệu phù hợp với từng khu vực, từng công trình. TP còn đang nghiên cứu phương án tái chế phế thải xây dựng, vật chất phát sinh từ quá trình giải phóng mặt bằng, nạo vét kênh rạch để làm vật liệu san lấp. Đây được xem là hướng đi cần thiết trong bối cảnh nguồn tài nguyên tự nhiên ngày càng hạn chế và nhu cầu san lấp tăng nhanh.