'Cú hích' cho hộ kinh doanh chuyển lên doanh nghiệp

Hộ kinh doanh lên doanh nghiệp không cần kế toán trưởng

Theo dự thảo luật phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV), hộ kinh doanh (HKD) chuyển lên DN sẽ được hỗ trợ nhiều chính sách nhằm giảm chi phí, đơn giản thủ tục và nâng cao năng lực quản trị. Cụ thể, DN được kế thừa quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp của hộ, cá nhân kinh doanh; được cấp giấy chứng nhận đăng ký DN trong 1 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ, miễn lệ phí đăng ký và phí công bố thông tin lần đầu. Trong 36 tháng đầu, DN được áp dụng chế độ thuế, kế toán và báo cáo tối giản dành cho DN siêu nhỏ. Nhà nước cũng hỗ trợ, hướng dẫn và cảnh báo mức độ tuân thủ pháp luật trong 24 tháng. DN chuyển đổi từ HKD hoạt động theo mô hình công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên do một cá nhân làm chủ sở hữu và đáp ứng quy mô DN siêu nhỏ được áp dụng cơ cấu tổ chức quản lý và các quy định về thuế, chế độ kế toán. Chẳng hạn không bắt buộc phải có chủ tịch công ty, kế toán trưởng, được áp dụng phương pháp tính thuế theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu hoặc theo phương pháp kê khai...

ẢNH: NGỌC THẠCH

Chuyên gia thuế Nguyễn Ngọc Tú nhận xét: Chủ trương hỗ trợ hộ HKD chuyển đổi lên DN đã được đặt ra và triển khai xuyên suốt nhiều năm qua. Đây cũng được xem là một trong những giải pháp quan trọng để thực hiện mục tiêu đến năm 2030 VN có khoảng 2 triệu DN hoạt động trên thị trường. Hiện số lượng DN vào khoảng 1 triệu, trong khi mỗi năm có khoảng 100.000 DN mới thành lập nhưng cũng có hàng chục nghìn DN tạm ngừng hoặc rút khỏi thị trường. Do đó, để đạt mục tiêu 2 triệu DN trong vòng 4 năm tới, việc thúc đẩy HKD chuyển đổi thành DN được đánh giá là hướng đi phù hợp. Bởi nhiều HKD đã hoạt động lâu năm, có kinh nghiệm, uy tín và thị trường riêng. Vì vậy, thay vì chỉ tập trung hỗ trợ thành lập DN mới, cần xây dựng những chính sách ưu đãi thiết thực để nhóm HKD này mạnh dạn chuyển đổi.

"Dự thảo luật hiện đã đưa ra một số chính sách hỗ trợ về thủ tục, đồng thời có những quy định phù hợp hơn với đặc thù của HKD sau khi chuyển lên DN. Chẳng hạn không bắt buộc phải có chức danh chủ tịch hay kế toán trưởng trong một số trường hợp. Theo đó, mô hình một người vừa là chủ DN, vừa đảm nhiệm vị trí giám đốc; các thành viên trong gia đình cùng tham gia công việc kế toán, quản lý… vẫn có thể được duy trì, giúp DN mới chuyển đổi không phải phát sinh quá nhiều chi phí thuê nhân sự bên ngoài", ông Tú nhận xét. Tuy nhiên, để tạo thành một làn sóng chuyển đổi từ HKD lên DN, cần một cú hích mạnh hơn.

Cần "cú hích" để tạo làn sóng chuyển đổi

Theo ông Nguyễn Ngọc Tú, các DNNVV hiện nay phần lớn có mức lợi nhuận không cao. Vì vậy, chính sách giảm 30% thuế thu nhập DN trong 2 năm có thể chưa tạo được động lực đủ lớn để HKD chuyển đổi, trong khi tác động đến ngân sách cũng không quá đáng kể. Chính vì vậy, để thúc đẩy quá trình chuyển đổi mạnh mẽ hơn, có thể cân nhắc một gói ưu đãi thuế lớn hơn, thậm chí tiệm cận với mức ưu đãi đang áp dụng đối với một số DN có vốn đầu tư nước ngoài như miễn thuế thu nhập DN trong 4 năm và giảm 50% số thuế phải nộp trong 9 năm tiếp theo. "Chính sách ưu đãi miễn, giảm thuế trong thời gian 13 năm đã được áp dụng đối với một số nhóm DN có vốn đầu tư nước ngoài trong thời gian dài. Nếu có cơ chế ưu đãi tương tự cho HKD chuyển đổi lên DN, đây sẽ là động lực đáng kể để họ mạnh dạn chuyển đổi", ông Tú đề xuất.

Bên cạnh ưu đãi thuế, một trong những vấn đề lớn nhất khiến HKD e ngại khi chuyển lên DN là phương pháp tính và kê khai thuế. Ông Tú khuyến nghị cần thiết kế cơ chế tính thuế đơn giản, dễ hiểu, phù hợp với quy mô và năng lực quản trị của nhóm đối tượng này. Khi chuyển lên DN, phương pháp tính thuế dựa trên lợi nhuận hoặc doanh thu nếu được thiết kế hợp lý cũng sẽ hỗ trợ họ thuận lợi hơn trong quá trình hoạt động.

ẢNH: NGỌC THẠCH

Tương tự, chứng từ, hóa đơn và các thủ tục hành chính cũng là rào cản khiến nhiều HKD chưa muốn chuyển đổi. Do đó, trong giai đoạn đầu chuyển lên DN, cần có cách tiếp cận linh hoạt đối với những sai sót hành chính. Đối với các vi phạm phát sinh do DN mới chuyển đổi chưa quen với quy định về hóa đơn, chứng từ, cơ quan quản lý có thể ưu tiên nhắc nhở, hướng dẫn và tạo điều kiện để DN khắc phục, thay vì ngay lập tức xử phạt nặng hoặc xem đó là hành vi trốn thuế.

"Việc xử lý các vi phạm trong thời gian đầu nên theo hướng nhẹ nhàng, đi kèm với hướng dẫn và tuyên truyền để DN từng bước thực hiện đúng quy định. Mục tiêu cuối cùng là giúp HKD thích nghi với phương thức quản trị mới, chứ không tạo thêm tâm lý lo ngại khi chuyển đổi", ông Tú đề xuất.

Luật sư Trần Xoa, Giám đốc Công ty luật Minh Đăng Quang, đồng quan điểm, chế độ kế toán DN phức tạp, rườm rà đòi hỏi phải thuê kế toán để thực hiện, trong khi chủ HKD hay cá nhân không thể nào làm hết được. Vì vậy, cần thiết kế chế độ kế toán đơn giản, nhẹ nhàng, sau khi chuyển đổi không bị mất chi phí nhiều cho khâu này thì sẽ dễ khuyến khích HKD. Ngoài ra, để tạo một làn sóng chuyển đổi từ HKD lên DN, ông Xoa nhấn mạnh cần có chính sách ưu đãi thuế một cách mạnh mẽ. Hiện nay, theo Nghị quyết 198/2025, DN được miễn thuế thu nhập DN trong 3 năm đầu phải là DNNVV đăng ký kinh doanh lần đầu. Còn Nghị định 320/2025/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành luật Thuế thu nhập DN, theo đó chính sách miễn giảm thuế thu nhập DN cho dự án đầu tư mới tại địa bàn khó khăn hoặc ngành nghề ưu đãi thường được miễn thuế tối đa 4 năm và giảm 50% số thuế phải nộp tối đa 9 năm tiếp theo. Miễn thuế 2 năm và giảm 50% số thuế phải nộp trong 4 năm tiếp theo đối với thu nhập của DN với dự án đầu tư mới thực hiện tại địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn… "Nếu HKD chuyển đổi lên DNNVV được những ưu đãi về thuế như vậy thì tôi tin rằng tốc độ lên DN sẽ diễn ra nhanh hơn", ông Xoa cho hay.