Kỳ thú những cung đèo:

Cù Mông và huyền tích nơi cửa ải xưa

Dài khoảng 7 km, đèo Cù Mông uốn lượn trên sườn núi, gắn với những huyền tích về cọp ba chân, rắn thần và con nưa khổng lồ được lưu truyền qua nhiều thế hệ.

Nằm trên QL1, tại khu vực giáp ranh giữa P.Quy Nhơn Tây (Gia Lai) và xã Xuân Lộc (Đắk Lắk), đèo Cù Mông có đỉnh cao khoảng 245 m so với mực nước biển. Tuy không dài như nhiều cung đèo nổi tiếng khác ở miền Trung, nhưng nơi đây gây ấn tượng bởi địa hình quanh co, những đoạn đường men sườn núi và các khúc cua liên tiếp.

Từ chân đèo, con đường uốn lượn qua những triền núi nối tiếp nhau. Có đoạn cây rừng phủ kín sườn núi, có nơi vách đá hiện ra sát mép đường.

CHUYỆN "ÔNG CỌP" BA CHÂN

Theo những người cao niên tại địa phương, ngày trước, đường thiên lý qua đèo Cù Mông chỉ là lối đi nhỏ, nhiều dốc cao, quanh co. Người dân từ phía Phú Yên cũ gánh hàng sang Bình Định cũ mua bán phải qua đường hẹp, rừng núi hoang vu khiến mỗi chuyến đi đều vất vả.

Cù Mông và huyền tích nơi cửa ải xưa- Ảnh 1.

Dài khoảng 7 km, đèo Cù Mông uốn lượn trên sườn núi, gắn với nhiều huyền tích về cọp 3 chân, rắn thần, beo thần và con nưa khổng lồ

ẢNH: VĂN CHIẾN

Ông Phạm Văn Lãnh (77 tuổi, người sinh sống lâu năm ở khu vực đèo Cù Mông), kể đường đèo ngày trước chỉ rộng hơn 2 m, men theo sườn núi. Cứ khoảng 15 giờ hằng ngày, sương mù đã có thể giăng kín những cánh rừng.

Thú dữ là nỗi lo của người qua đèo. Dân gian lưu truyền chuyện "ông cọp" ba chân (do sập bẫy mất một chân), luôn tìm cách bắt người để trả thù. Để bảo đảm an toàn, khách bộ hành thường tập hợp thành từng đoàn vài chục người cùng vượt đèo. Hàng hóa gồm dầu dừa, nước mắm, cá và các mặt hàng nông, hải sản được gánh qua núi để đổi lấy gạo.

Trong sách Nước non Bình Định, học giả Quách Tấn từng mô tả: "Đèo Cù Mông nằm gần biển. Tuy không dốc như đèo An Khê nhưng dài và quanh co khó đi. Ngày xưa nơi đây tiêu điều vắng vẻ, nước độc mà thiêng, cực chẳng đã lắm người dân Bình Định mới lên xuống".

VÌ SAO CÓ TÊN GỌI CÙ MÔNG ?

Đến nay còn lưu truyền nhiều câu chuyện dân gian lý giải nguồn gốc tên gọi và những hiện tượng thiên nhiên ở vùng núi này. Có một cách giải thích cho rằng tên gọi ban đầu là Cù Mãng. Theo quan niệm dân gian, "Cù" là linh vật có hình dáng kết hợp giữa rồng và lân, còn "Mãng" là rắn thần. Những đợt mưa bão, sấm chớp được người xưa liên tưởng đến linh vật đang chuyển mình. Cách lý giải khác lại cho rằng tên gọi bắt nguồn từ thế núi kéo dài từ cao nguyên An Khê ra phía biển, trông tựa hình con rồng phủ phục.

Cù Mông và huyền tích nơi cửa ải xưa- Ảnh 2.

Ông Phạm Văn Lãnh sống trên đỉnh đèo Cù Mông kể chuyện về cọp ba chân hay bắt người để trả thù

ẢNH: ĐỨC NHẬT

Ông Phạm Văn Rừng (69 tuổi, sống ở đỉnh đèo Cù Mông) kể theo truyền thuyết, vùng đất này từng bị beo thần quấy phá, gây hạn hán, đói kém. Trước cảnh khốn khó của dân làng, trời sai rắn xanh Cù Mãng xuống giao chiến với beo thần để mang mưa về. Cuộc chiến kéo dài nhiều năm, cuối cùng Cù Mãng bắt được beo thần. Người xưa còn liên hệ những đợt mưa gió, sấm chớp vào khoảng tháng 9, tháng 10 âm lịch với cuộc giao tranh trong truyền thuyết.

"Chuyện Cù Mãng không biết thực hư thế nào, nhưng trước đây ông nội tôi có kể lại câu chuyện về một con rắn nưa khổng lồ từng trú ngụ ở lưng chừng đèo Cù Mông. Con vật to lớn bằng 2 - 3 người ôm và có đến 9 lỗ mũi, hễ thấy ai đi qua thì phun khí độc khiến con người ngất xỉu, sau đó ăn thịt", ông Rừng kể.

Cù Mông và huyền tích nơi cửa ải xưa- Ảnh 3.

Đèo Cù Mông không dài nhưng quanh co với những khúc cua liên tiếp

ẢNH: ĐỨC NHẬT

Bước ngoặt giao thông qua khu vực là hầm đường bộ xuyên núi, khởi công năm 2015, với chiều dài khoảng 2,5 km. Công trình giúp rút ngắn thời gian di chuyển, hạn chế phải vượt những đoạn đường đèo quanh co, hiểm trở.

Theo ông Nguyễn Quang Minh, Chủ tịch UBND P.Quy Nhơn Tây, đèo Cù Mông vừa là tuyến giao thông lịch sử kết nối Bình Định và Phú Yên trước đây, vừa có cảnh quan thiên nhiên kỳ vĩ, thu hút du khách yêu thích trải nghiệm các cung đường đèo. "Từ khi hầm đường bộ và tuyến cao tốc đi vào hoạt động, áp lực giao thông trên đèo giảm đáng kể, giúp hạn chế rủi ro tai nạn. Trong thời gian tới, chính quyền địa phương sẽ tiếp tục bảo tồn cảnh quan tự nhiên, giữ gìn vệ sinh môi trường để đèo Cù Mông mãi là một điểm nhấn trên cung đường nối giữa Gia Lai và Đắk Lắk", ông Minh nói. (còn tiếp)

Đèo Cù Mông trong hành trình mở cõi phương Nam

Theo Địa chí Bình Định, năm 1471, sau khi vua Lê Thánh Tông hạ thành Đồ Bàn (thuộc Bình Định trước đây, nay thuộc Gia Lai), nước Đại Việt mở đất đến núi Thạch Bi (khu vực đèo Cả, thuộc Đắk Lắk ngày nay). Vua chia vùng đất phía bắc đèo Cù Mông, đặt làm phủ Hoài Nhơn, gồm 3 huyện Bồng Sơn, Phù Ly và Tuy Viễn. Vùng đất phía nam đèo Cù Mông (tức Phú Yên trước đây), được các sử gia gọi là "đất ki mi". Khu vực này khi đó chưa hoàn toàn thuộc Đại Việt nhưng cũng không còn nằm dưới sự cai trị của Chiêm Thành.

Theo Đại Nam nhất thống chí của triều Nguyễn và các tư liệu lịch sử, năm 1578, chúa Nguyễn Hoàng sai Phù Nghĩa hầu Lương Văn Chánh đem quân đến sông Đà Diễn, trấn giữ khu vực phía nam Cù Mông. Đến năm 1597, theo lệnh chúa Nguyễn Hoàng, Lương Văn Chánh tổ chức đưa lưu dân vào khai khẩn vùng đất từ đèo Cù Mông đến đèo Cả, lập làng, khai hoang và định cư.

Cũng theo Đại Nam nhất thống chí, núi Cù Mông nằm giáp ranh giữa Bình Định và Phú Yên trước đây, nửa phía bắc thuộc Bình Định, phía nam thuộc Phú Yên. Trên núi có trạm Bình Phú, địa hình núi đồi trùng điệp, thế rất hiểm yếu. Năm 1782, Tả quân Nguyễn Hoàng (Huỳnh) Đức vâng lệnh chúa Nguyễn Ánh đem quân đóng đồn ở Cù Mông, giao chiến với quân Tây Sơn ở Bình Định.

Cù Mông và huyền tích nơi cửa ải xưa- Ảnh 4.

Những tấm bảng nhắc nhở người đi đường đã được dựng lên từ hàng chục năm trước

ẢNH: ĐỨC NHẬT

Cù Mông và huyền tích nơi cửa ải xưa- Ảnh 5.

Người dân dựng miếu thờ phụng ông hổ, ông cọp với mong muốn khi đi qua đèo được bình an vô sự

ẢNH: ĐỨC NHẬT

Cù Mông và huyền tích nơi cửa ải xưa- Ảnh 6.

Những địa chỉ đỏ trên đèo hút khách tham quan

ẢNH: ĐỨC NHẬT

Cù Mông và huyền tích nơi cửa ải xưa- Ảnh 7.

Bia chiến công ghi lại cuộc đối đầu của 3 chiến sĩ đặc công và một đại đội lính Mỹ đóng quân trên đèo năm 1965

ẢNH: ĐỨC NHẬT

Cù Mông và huyền tích nơi cửa ải xưa- Ảnh 8.

Những ngôi miếu mọc lên ở các khúc cua trên đèo cũng đủ khiến người đi đường hiểu được mức độ nguy hiểm của tuyến đường

ẢNH: ĐỨC NHẬT

Cù Mông và huyền tích nơi cửa ải xưa- Ảnh 9.

Từng là tuyến đường chính nối hai tỉnh, đèo Cù Mông ngày nay có nhịp sống trầm lắng hơn

ẢNH: VĂN CHIẾN

Cù Mông và huyền tích nơi cửa ải xưa- Ảnh 10.

Trên đỉnh đèo, có hơn chục nóc nhà với dăm ba hàng quán phục vụ khách qua lại

ẢNH: VĂN CHIẾN

Cù Mông và huyền tích nơi cửa ải xưa- Ảnh 11.

Một đài quan sát cháy rừng trên đèo Cù Mông được xây dựng từ hàng chục năm trước

ẢNH: ĐỨC NHẬT

Cù Mông và huyền tích nơi cửa ải xưa- Ảnh 12.

Từ chân đèo con đường uốn lượn qua những triền núi nối tiếp nhau

ẢNH: VĂN CHIẾN

 

Bạn không thể gửi bình luận liên tục. Xin hãy đợi
60 giây nữa.