Đại biểu Quốc hội: Không thiếu vốn, chỉ thiếu đường dẫn vốn

Vấn đề được đại biểu Lê Hoàng Anh, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, nêu ra tại phiên thảo luận hội trường về báo cáo kinh tế xã hội, chiều 30.10.

Theo ông Hoàng Anh, năm 2026 ghi nhận nhiều kết quả tích cực dù có nhiều cú sốc bên ngoài, như GDP 9 tháng vẫn tăng 9,01%, xuất khẩu tăng 24,5%. Việt Nam bước vào nhóm nước thu nhập trung bình cao, thị trường chứng khoán được nâng hạng, tín nhiệm quốc gia lên mức đầu tư. Cử tri và nhân dân phấn khởi, tin tưởng nền móng đã được đặt ra.

ẢNH: GIA HÂN

Song, câu hỏi năm 2027 là lấy vốn dài hạn ở đâu để đi đường dài?, đại biểu Lê Hoàng Anh nêu.

Ông phân tích: hiện nay nền kinh tế dựa chủ yếu vào một nguồn là tín dụng ngân hàng. Tín dụng đạt khoảng 155% GDP, gần 80% vốn huy động có kỳ hạn dưới 12 tháng, trong khi một nửa dư nợ là trung và dài hạn.

“Chúng ta không thể đi đường dài bằng nguồn vốn ngắn hạn. Áp lực vốn không chỉ ở doanh nghiệp. Dự toán năm 2027, tổng mức vay của ngân sách nhà nước gần 1,28 triệu tỉ đồng, bằng 54% chi ngân sách trung ương, trong đó khoảng 540.000 tỉ đồng là vay để trả nợ gốc”, đại biểu nêu.

Cạnh đó, theo ông, việc vay vốn không hề dễ dàng. Đến cuối tháng 8, trái phiếu Chính phủ mới phát hành được 43% kế hoạch năm, lãi suất phát hành tăng, còn nguồn thu từ đất - chỗ dựa lớn của đầu tư công, đã chững lại và không thể là nguồn bền vững.

Trên thực tế, Nhà nước và doanh nghiệp đang cùng tìm vốn dài hạn từ một nguồn tiết kiệm. Thị trường vốn càng mỏng, áp lực lên nguồn vốn dài hạn càng lớn.

Nghịch lý là vốn có sẵn nhưng không chảy vào sản xuất, theo lời đại biểu. Cụ thể, tiền gửi dân cư đã vượt 11,2 triệu tỉ đồng. Người dân còn giữ ước khoảng 500 tấn vàng, xấp xỉ 12% GDP. Trong khi đó, trái phiếu doanh nghiệp chỉ khoảng 11% GDP, mục tiêu 20% vào năm 2025 chưa đạt.

“Cái thiếu không phải là vốn mà là đường dẫn vốn. Thiếu đường dẫn trong nước, vốn tìm đường ra nước ngoài. Không ít doanh nghiệp công nghệ do người Việt sáng lập, phục vụ khách hàng Việt nhưng công ty mẹ lại đặt ở ngoài Việt Nam. Mỗi lần gọi vốn thành công, giá trị tăng thêm lại được ghi nhận ở nước ngoài; chúng ta giữ được nhà máy nhưng vốn và quyền quyết định lại đặt ở nơi khác”, đại biểu Lê Hoàng Anh nêu.

Luật cần "đứng yên" đủ lâu để doanh nghiệp tính chuyện 10 năm

Ông cũng chỉ rõ thực tế, “nhiều doanh nghiệp vẫn chưa dám tin rằng luật vừa ban hành sẽ đứng yên đủ lâu để họ dựa vào mà tính chuyện 10 năm”. Đề nghị giữ ổn định chính sách, ông cũng đề xuất 3 kênh dẫn vốn.

Theo đó, cụ thể hóa chủ trương cho vay theo dữ liệu dòng tiền của Nghị quyết 68. Khi doanh nghiệp đồng ý, ngân hàng được dùng dữ liệu hóa đơn điện tử, dữ liệu thuế, dữ liệu xuất nhập khẩu thay cho tài sản bảo đảm là đất.

ẢNH: GIA HÂN

Đồng thời, để giữ vốn chủ sở hữu ở trong nước, Chính phủ cần sớm ban hành cơ chế để công ty mẹ tại trung tâm đầu tư thông suốt về trong nước và để doanh nghiệp đưa công ty mẹ từ nước ngoài về với chi phí thuế hợp lý. Doanh nghiệp của người Việt, vốn của người Việt thì giá trị gia tăng phải ở lại Việt Nam…

Chung nỗi băn khoăn này, đại biểu Hoàng Quang Hàm (đoàn Tây Ninh) chỉ rõ, dự toán 2027 chứa đựng rủi ro thực thi rất lớn về khả năng thực hiện và đảm bảo hiệu quả ngân sách, cần nhận diện rõ đề có kịch bản điều hành.

Dự toán thu từ nhà, đất chiếm 23% tổng thu, trong điều kiện thị trường bất động sản suy giảm, để hoàn thành dự toán thu là một thách thức lớn, tiềm ẩn áp lực lên doanh nghiệp nếu mở rộng cơ sở thu.

Hiện, dư nợ và phát sinh vay 2026 chủ yếu là nguồn trong nước, từ trái phiếu Chính phủ và vay ngân quỹ; dư địa của cả 2 nguồn đều hạn hẹp. Nhưng 2027, theo kế hoạch vay khoảng 1,28 triệu tỉ, tăng 30,8%. 

Trong khi đó, thanh khoản của hệ thống ngân hàng không dồi dào; lãi suất toàn cầu có xu hướng tăng. Dự kiến khoảng 42% số tiền vay là để trả nợ cũ - con số này theo đại biểu, cho thấy rủi ro về huy động vốn, lãi suất và rất áp lực để tiếp tục tăng nguồn cho đầu tư.

Cũng theo ông Hàm, nợ tiềm ẩn, rủi ro vĩ mô bên ngoài như xung đột Trung Đông, giá năng lượng, thuế quan Mỹ, lạm phát là những rủi ro cần được nhìn nhận để điều hành. “Đất nước đang rất cần nguồn lực để phát triển nhưng cần nhận diện đầy đủ rủi ro, thách thức để kiểm soát và bảo đảm hiệu quả sử dụng ngân sách”, ông nêu.