Đảng Dân chủ kiểm soát lưỡng viện Quốc hội Mỹ, thách thức còn đó

Đảng Dân chủ thắng toàn diện

Theo kết quả kiểm phiếu tính đến tối qua, đảng Dân chủ giành ít nhất 54 ghế trong tổng số 100 ghế tại Thượng viện, thấp nhất 228/435 ghế tại Hạ viện. Với kết quả này, phe Dân chủ hoàn toàn vượt qua tiêu chuẩn để nắm thế đa số ở cả lưỡng viện Quốc hội Mỹ. Trước cuộc bầu cử lần này, đảng Cộng hòa kiểm soát cả Thượng viện lẫn Hạ viện nhưng số ghế lần lượt là 53 và 220, ít hơn số ghế mà Dân chủ vừa có được. Cũng liên quan kết quả đợt này, việc bầu cử lại vị trí thống đốc của 36 tiểu bang (trong đó mỗi bên chiếm 18 vị trí), phe Dân chủ cũng chiếm ít nhất là 28/50 vị trí thống đốc bang.

Không những vậy, phía Cộng hòa chịu thất bại nặng ở bang Texas - vốn là "trường thành" của đảng này trong nhiều thập niên qua. Với quy mô dân số lẫn kinh tế đều đứng thứ 2 trong các tiểu bang của Mỹ (chỉ xếp sau California), Texas chiếm số phiếu đại cử tri nhiều thứ 2 nên có ý nghĩa quan trọng đối với đảng Cộng hòa.

Thế nhưng, tại cuộc bầu cử giữa kỳ lần này, ứng viên Dân chủ James Talarico (37 tuổi) đã giành chiến thắng bỏ xa đối thủ thuộc đảng Cộng hòa là ông Ken Paxton để trở thành thượng nghị sĩ đại diện Texas. Đây là lần đầu tiên kể từ năm 1993, một ứng viên Dân chủ được bầu làm thượng nghị sĩ liên bang đại diện Texas. Không những vậy, ứng viên Dân chủ Gina Hinojosa cũng giành chiến thắng trước Thống đốc Texas đương nhiệm Greg Abbott (thuộc đảng Cộng hòa) để đứng đầu chính quyền bang này. Tương tự, bà Hinojosa trở thành ứng viên Dân chủ đầu tiên được bầu làm Thống đốc Texas trong hơn 3 thập niên qua. Tình hình cũng diễn biến bất lợi cho phe Cộng hòa ở Kansas vốn cũng là tiểu bang mà đảng này chiếm ưu thế trong nhiều năm.

Trong khi đúng như dự báo là Tổng thống Mỹ Donald Trump đổ lỗi cho chính các ứng viên Cộng hòa, giới phân tích cho rằng đây là kết quả của việc người dân bất bình với chính sách của đương kim chủ nhân Nhà Trắng vốn có sự ủng hộ từ chính những người cùng đảng. TS Ian Bremmer, nhà khoa học chính trị và là Chủ tịch Eurasia Group (Mỹ) - đơn vị tư vấn và nghiên cứu rủi ro chính trị hàng đầu thế giới, nhận xét: "Kết quả bầu cử cho thấy người Mỹ bầu cử như thể Tổng thống Trump có tên trên lá phiếu".

Căng thẳng còn đó

Tuy nhiên, dù từng đưa ra đe dọa về khả năng sử dụng pháp lý nếu phe Dân chủ giành chiến thắng ở một số bang, nhưng trả lời phỏng vấn tờ The New York Times hôm qua, Tổng thống Trump cho biết: "Tôi hoàn toàn sẵn lòng chấp nhận các kết quả đó". Ông cũng cho biết thêm: "Chúng tôi sẽ làm việc với đảng Dân chủ và chúng tôi mong đợi được hợp tác với họ. Có lẽ chúng tôi sẽ tìm được tiếng nói chung". Liên quan vấn đề này, chuyên gia Clayton Allen, người đứng đầu bộ phận phụ trách Mỹ của Eurasia Group, đã phân tích rằng khi phe Dân chủ có thể thắng với kết quả áp đảo, chứ không phải chênh lệch ít, nên phe Cộng hòa khó có thể thay đổi.

Tương lai sắp đến, khi kiểm soát lưỡng viện Quốc hội Mỹ, phe Dân chủ có thể tìm cách ngăn cản các chính sách của Tổng thống Trump như vấn đề y tế, thuế quan và cả cuộc chiến Iran. Không những vậy, Tổng thống Trump có thể đối diện khả năng bị phe Dân chủ tìm cách luận tội, và Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth cũng có thể đứng trước nguy cơ này liên quan cuộc chiến Iran. Tổng thống Trump nhiều khả năng gặp bất lợi cả từ việc thiếu đi sự ủng hộ từ chính các nghị sĩ Cộng hòa - vốn đang muốn củng cố hình ảnh của đảng và thể hiện ít chịu ảnh hưởng từ ông Trump nhằm tranh thủ sự ủng hộ của cử tri.

Thế nhưng, với quyền phủ quyết (Veto) các dự luật được Quốc hội thông qua, Tổng thống Trump có thể sử dụng "lá bài" này để thương thuyết với phe Dân chủ ở lưỡng viện. Ngay trước thềm bầu cử giữa kỳ, ông đã tuyên bố sẵn sàng sử dụng tối đa quyền phủ quyết, ví von bản thân có thể bị gọi là "Quý ông phủ quyết" (Mr Veto).

Thế nhưng, cũng không loại trừ khả năng nội bộ chính trị Mỹ bất ổn nếu Nhà Trắng và Điện Capitol không tìm được tiếng nói chung. Trong phân tích gửi đến Thanh Niên, TS Bremmer lo ngại: "Khi suy yếu quyền lực, ông Trump có thể khó lường hơn. Đối mặt với những hạn chế trong Quốc hội, tòa án và các nghị sĩ Cộng hòa đang lên kế hoạch cho tương lai thời "hậu Tổng thống Trump", ông Trump có thể phản ứng mạnh mẽ hơn với các đối thủ chính trị, sử dụng nhiều sắc lệnh hành pháp để ban hành chính sách".

Nhận xét khi trả lời Thanh Niên trước thềm bầu cử, GS Stephen Robert Nagy (ĐH Cơ Đốc giáo quốc tế - Nhật Bản, học giả tại Viện Nghiên cứu các vấn đề quốc tế của Nhật) cho rằng: "Khi đảng Dân chủ kiểm soát cả lưỡng viện Quốc hội Mỹ, Tổng thống Trump sẽ hành động quyết liệt hơn trong chính sách đối ngoại - lĩnh vực mà theo luật pháp Mỹ thì tổng thống có nhiều dư địa nhất để tự do đưa ra quyết định".

Tương tự, chuyên gia Derek Grossman (GS thực hành khoa học chính trị và quan hệ quốc tế, ĐH Nam California, Mỹ) đặt vấn đề: "Khi đảng Dân chủ chiếm đa số ở cả Thượng viện lẫn Hạ viện, công tác giám sát từ phía Hạ viện sẽ được củng cố và nhân rộng tại Thượng viện, đồng nghĩa với việc quyền lực của ông Trump sẽ bị kiềm chế đáng kể". Trong bối cảnh ấy, Tổng thống Trump sẽ càng chú trọng vào chính sách đối ngoại để tạo dựng di sản cho bản thân. "Tổng thống Trump có thể hành động mà không cần sự đồng thuận từ quốc hội. Tuy nhiên, ông ấy cũng sẽ chấp nhận nhiều rủi ro hơn và hành động quyết liệt hơn trên vũ đài quốc tế, bởi thời gian của ông ấy đang cạn dần và quyền lực thì ngày một suy giảm. Với những gì đã thể hiện và khi quyền lực đang giảm đi, giai đoạn cầm quyền của ông Trump trong 2 năm tới có thể gây ra nhiều lo ngại cho thế giới", chuyên gia Grossman cảnh báo.