Đảng viên trẻ nêu gương - lan tỏa ra xã hội

Trong chương trình tuyên dương các điển hình tiêu biểu trong học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh (tháng 12.2025), Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh: "Mỗi cán bộ, đảng viên, trước hết là những người đứng đầu, phải nêu gương bằng những hành động cụ thể, kết quả thực chất, thực sự là những người truyền cảm hứng, khơi dậy khát vọng cống hiến".

Đó là một chuẩn mực chung cho đội ngũ cán bộ, đảng viên. Trong đời sống xã hội hiện đại, nơi mỗi hành vi cá nhân đều có thể trở thành một thông điệp, vai trò của đảng viên, nhất là đảng viên trẻ trở nên đặc biệt đáng chú ý.

Nêu gương không còn là khái niệm trên giấy

Một hành động đẹp có thể lan đi trong vài giờ. Một phát ngôn lệch chuẩn cũng vậy. Trên không gian số, nơi mọi người đều có thể trở thành "người ảnh hưởng" theo cách riêng của mình, nêu gương không còn là khái niệm của những văn bản nghị quyết mà đã trở thành yêu cầu của đời sống hằng ngày.

ẢNH: TUẤN MINH

Theo tiến sĩ Vũ Trung Kiên, Phó trưởng Khoa Xây dựng Đảng, Học viện Chính trị khu vực II, muốn hiểu đúng vai trò của đảng viên trẻ hôm nay, cần bắt đầu từ một nhận thức rất căn bản: người trẻ không chỉ là "lực lượng tương lai", mà là lực lượng hiện tại của đất nước.

Ông Kiên nhắc lại tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh: "Một năm khởi đầu từ mùa xuân. Một đời khởi đầu từ tuổi trẻ. Tuổi trẻ là mùa xuân của xã hội". Trong Di chúc, Người căn dặn: "Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một việc rất quan trọng và rất cần thiết". Theo tiến sĩ Kiên, những lời dặn ấy không chỉ mang tính biểu tượng mà là chiến lược phát triển lâu dài.

"Đảng ta xác định Đoàn TNCS Hồ Chí Minh là đội dự bị tin cậy của Đảng. Rất nhiều đoàn viên hiện nay đã là đảng viên, có mặt ở tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội. Chính vì vậy, những hay - dở, tốt - xấu của đội ngũ này sẽ tác động trực tiếp và căn bản đến sự phát triển của xã hội", ông phân tích.

Điểm đặc biệt của đảng viên trẻ, theo tiến sĩ Vũ Trung Kiên, là họ lớn lên trong bối cảnh đất nước đã đạt được những thành tựu lớn từ công cuộc đổi mới. Họ được tiếp cận công nghệ hiện đại, môi trường hội nhập, các chuẩn mực toàn cầu từ rất sớm. Điều này khiến họ trở thành một lực lượng lan tỏa tự nhiên - không cần phải "đi tuyên truyền". "Bằng chính công nghệ hiện đại, đảng viên trẻ có khả năng lan tỏa các giá trị của Đảng không chỉ trong nước mà còn ra quốc tế", ông nói.

Khi một đảng viên trẻ có trách nhiệm với môi trường sống, lên tiếng trước hành vi xả rác, vi phạm giao thông, giết hại động vật hoang dã, phát ngôn lệch chuẩn… họ không chỉ đang "sống tốt" cho riêng mình mà là đang tạo ra một hiệu ứng xã hội. "Chính những hành vi rất đời thường ấy sẽ góp phần xây dựng uy tín cho tổ chức Đảng", tiến sĩ Kiên nhấn mạnh.

Nêu gương không phải là "đóng vai đẹp"

Theo tiến sĩ Vũ Trung Kiên, nêu gương của đảng viên trẻ trước hết phải bắt đầu từ niềm tin thực sự vào lý tưởng. "Một trong những trách nhiệm của đảng viên là tuyên truyền về lý tưởng, về đường lối của Đảng cho thanh niên. Nhưng nếu bản thân không tin vào những điều mình nói, thì làm sao có thể khiến người khác tin", ông đặt vấn đề.

ẢNH: NHẬT THỊNH

Ông Kiên cũng chỉ ra nêu gương không phải là "đóng vai đẹp", mà là dám đi đầu, dám chịu trách nhiệm, dám lên tiếng trước cái xấu, cái sai, những bất cập của tổ chức và xã hội.

Từ thực tiễn cơ sở, ông Nguyễn Văn Hoàng, Phó chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Đảng ủy P.Tam Bình (TP.HCM), cho rằng vai trò của đảng viên trẻ hiện nay không chỉ là "tham gia", mà là "dẫn dắt".

Trong bối cảnh Đảng đang thúc đẩy chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, xây dựng chính quyền địa phương hai cấp, đảng viên trẻ là lực lượng nòng cốt trong tham mưu, triển khai, vận hành các mô hình mới phục vụ người dân. "Nêu gương, theo tôi, là thực hiện hiệu quả và duy trì thường xuyên, phải trở thành một thói quen tự nhiên để tạo ra sự chuyển biến về nhận thức và hành động của những người xung quanh", ông Hoàng nói.

Trong quá trình làm công tác kiểm tra, ông Hoàng nhận thấy một điểm rất đáng lưu ý: nêu gương hình thức thường không xuất phát từ động cơ xấu, mà từ sự thiếu bền bỉ. "Nhiều người nói rất hay, làm được vài lần, rồi chán. Họ chuyển sang việc khác, phong trào khác. Đó chính là hình thức", Phó chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Đảng ủy P.Tam Bình nói.

Ngược lại, nêu gương thực chất thường không ồn ào. Nó là việc làm đều đặn, lặp lại, thậm chí nhàm chán - nhưng chính sự lặp lại ấy mới tạo ra ảnh hưởng lâu dài.

Một thực tế thường bị hiểu sai là: cứ nói đến kiểm tra, giám sát là nói đến sai phạm. Nhưng theo ông Nguyễn Văn Hoàng, với đảng viên trẻ, điều phổ biến hơn không phải là vi phạm, mà là những hạn chế mang tính tâm lý - xã hội.

Ông Hoàng cũng đưa ra ví dụ, một số đảng viên trẻ sinh hoạt chi bộ chưa đều đặn, thường xuyên trễ giờ. Nguyên nhân không hẳn vì thiếu ý thức, mà do áp lực mưu sinh, công việc, gia đình, đi làm xa. Một số khác lại ngại phát biểu trong sinh hoạt chi bộ. Không phải vì không có chính kiến, mà vì lo phát biểu sai, sợ bị đánh giá, sợ va chạm, sợ "lệch chuẩn". Cũng có những trường hợp nể nang trong phê bình và tự phê bình… Những điều này, nhìn bề ngoài tưởng nhỏ nhưng nếu không được điều chỉnh kịp thời, sẽ dẫn đến một hệ quả nguy hiểm hơn: sự im lặng tập thể.

ẢNH: NVCC

Theo tiến sĩ Vũ Trung Kiên, hiện nay cũng có một bộ phận đảng viên nêu gương kiểu "đóng vai". Theo ông, điều nguy hiểm nhất không phải là sai lầm, mà là sự giả vờ đúng. "Người trẻ rất nhạy cảm. Họ nhìn thấy sự mâu thuẫn giữa lời nói và hành động rất nhanh. Nếu những người được xem là hình mẫu mà lại nói một đằng, làm một nẻo, thì sự mất niềm tin sẽ diễn ra rất nhanh. Chính vì thế, nêu gương, trong bản chất sâu xa, không phải là để người khác khen, mà là để tự mình không hổ thẹn với chính mình", ông Kiên nói.

Tạo văn hóa nêu gương để lan tỏa ra xã hội

Nêu gương thực chất là khi mỗi đảng viên trẻ luôn đặt câu hỏi: hành động này sẽ tạo ra hiệu ứng gì? Nó làm tốt hơn hay làm xấu đi môi trường xung quanh? Ông Kiên cho rằng người trẻ cần nuôi dưỡng một loại "tư duy hệ quả xã hội": không chỉ hỏi việc này có lợi cho mình không, mà phải hỏi nó có ích cho cộng đồng không.

"Một cá nhân có thể nêu gương. Nhưng để nêu gương lan tỏa, nó phải trở thành văn hóa tổ chức. Điều này đòi hỏi chi bộ phải quan tâm thực chất đến người trẻ, phải giao việc thật, không phải việc tượng trưng, phải đánh giá thật, không phải hình thức và phải tạo không gian cho tranh luận, phản biện", tiến sĩ Kiên nói.

Nêu gương, suy cho cùng, không phải để người khác nhìn, mà để chính mình không quay lưng lại với những gì mình tin. Với đảng viên trẻ, đây không chỉ là yêu cầu đạo đức, mà là một dạng kỷ luật tự thân - thứ kỷ luật quyết định họ sẽ trở thành người như thế nào trong tương lai.

Cũng theo tiến sĩ Vũ Trung Kiên, một trong những sai lầm phổ biến hiện nay là xem người trẻ như "chủ nhân tương lai" của đất nước. Cách nói ấy tưởng như tích cực, nhưng thực chất lại vô tình làm nhẹ đi vai trò hiện tại của họ. "Người trẻ không chỉ là chủ nhân tương lai, mà là chủ nhân hiện tại của đất nước", ông nhấn mạnh.

Lịch sử đã nhiều lần chứng minh điều đó. Tổng Bí thư Trần Phú và Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ đều đảm nhận trọng trách khi mới 26 tuổi; người đồng chủ trì kỳ họp đầu tiên của Quốc hội nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, nhà thơ Nguyễn Đình Thi khi đó mới 22 tuổi.

Một trong những luận điểm quan trọng mà tiến sĩ Vũ Trung Kiên nêu ra là: người trẻ chỉ thật sự phát huy vai trò tiên phong khi họ được tin cậy và giao trọng trách thật. Nếu chỉ giao việc tượng trưng, trách nhiệm hình thức, thì không thể kỳ vọng họ nêu gương.

"Nhiều khi chúng ta nói rất nhiều về vai trò của người trẻ, nhưng lại không dám trao quyền, không dám giao việc lớn. Điều đó vô hình trung làm thui chột nhiệt huyết của họ. Một tổ chức sợ sai sẽ không thể có người tiên phong. Một tổ chức thích an toàn sẽ không thể có người dám đi đầu", ông phân tích.

Từ góc độ kiểm tra - giám sát, ông Nguyễn Văn Hoàng cho rằng nêu gương chỉ bền vững khi trở thành một phần của cơ chế vận hành tổ chức, chứ không phải là nỗ lực cá nhân rời rạc. Theo ông, để giúp đảng viên trẻ nêu gương lâu dài, cần những giải pháp rất cụ thể: Chi bộ phải thường xuyên theo dõi, hỗ trợ, hướng dẫn, không chỉ phê bình khi có sai sót. Cần phân công nhiệm vụ rõ ràng cho đảng viên trẻ và đánh giá việc nêu gương một cách thực chất. Phải có cơ chế giám sát thường xuyên, không phải để phạt, mà để nhắc nhở, uốn nắn kịp thời.

Một điểm rất quan trọng mà cả tiến sĩ Vũ Trung Kiên và ông Nguyễn Văn Hoàng đều thống nhất rằng nêu gương chỉ có thể tồn tại trong môi trường chân thật. Các chuyên gia chỉ ra: Nếu tổ chức thích thành tích, nêu gương sẽ biến thành trình diễn. Nếu tổ chức sợ tranh luận, nêu gương sẽ biến thành im lặng. Nếu tổ chức né tránh sai lầm, nêu gương sẽ biến thành khẩu hiệu. Đảng viên trẻ không sợ khó nhưng họ rất nhạy cảm với sự giả tạo.

Điều quan trọng nữa, nêu gương không còn là việc "nên làm", mà là việc "phải làm"; không phải để được khen, mà để giữ giá trị của Đảng. Trong một xã hội đang biến động nhanh, nơi các chuẩn mực liên tục bị thử thách, chủ trương, nghị quyết, lý tưởng… nếu chỉ nằm trên giấy thì rất khó chạm đến đời sống. Khi một đảng viên thể hiện bằng cách sống, cách làm việc, cách ứng xử hằng ngày, thì những giá trị ấy trở nên "nhìn thấy được", "sờ thấy được". Người dân không tin vào khẩu hiệu; họ tin vào con người cụ thể. Không có bài diễn văn nào mạnh bằng một hành động đúng lúc. Không có khẩu hiệu nào có sức lan tỏa bằng một cách sống tử tế, nhất quán. Nêu gương không cần hô hào, nhưng lại có khả năng khiến người khác tự điều chỉnh hành vi của mình.

Trong các bài tiếp theo của loạt Đảng viên trẻ nêu gương - lan tỏa ra xã hội, sẽ là những câu chuyện cụ thể: những đảng viên trẻ không nói nhiều về lý tưởng, nhưng đang sống lý tưởng bằng chính công việc hằng ngày của mình - từ phòng thí nghiệm, nhà máy, khu phố, đến công trường, trường học, bệnh viện. Ở đó, nêu gương không phải là khẩu hiệu, mà là thói quen sống. (còn tiếp)