Đảo chiều xu hướng du học của người Việt

ẢNH: NGỌC LONG

Thay đổi tư duy du học

Từng nghĩ đến những điểm đến phổ biến như Mỹ hoặc Úc song Phạm Minh Hiển, học sinh Trường THPT chuyên Nguyễn Thiện Thành (Trà Vinh), mới đây quyết định chọn Đài Loan cho hành trình ĐH tới vì chất lượng đào tạo, chi phí hợp lý, nhiều học bổng lẫn cơ hội phát triển sau tốt nghiệp. "Đài Loan còn có thế mạnh ở các ngành công nghệ cao, bán dẫn và trí tuệ nhân tạo (AI), đều là những lĩnh vực mình muốn theo đuổi", Hiển chia sẻ.

Nam sinh nhận định, người học thời nay "thực tế hơn", cân nhắc kỹ các yếu tố về học thuật, tài chính và cơ hội việc làm của từng điểm đến thay vì cứ mặc định chọn Mỹ, Anh hoặc Úc theo "danh tiếng có sẵn". Riêng với trường hợp của Hiển, bài toán cần giải là phải cân bằng giữa chi phí với giá trị nhận lại, bởi gia đình không dư dả tài chính. "Điều quan trọng không phải là quốc gia nổi tiếng nhất, mà là nơi phù hợp nhất với bản thân", Hiển nhấn mạnh.

"Mình du học không chỉ để có tấm bằng mà còn tìm cơ hội để phát triển năng lực, mở rộng góc nhìn và tạo nền tảng cho sự nghiệp lâu dài", Hiển nói thêm.

Sắp tới, Hiển sẽ theo học ngành khoa học máy tính và kỹ thuật thông tin tại ĐH Công nghệ Đài Bắc (NTUT). Thời điểm hiện tại, nam sinh đang tập trung nâng cao trình độ tiếng Anh, cũng như học thêm tiếng Trung và tìm hiểu về văn hóa để hòa nhập nhanh hơn khi đến Đài Loan.

Nếu Minh Hiển chọn Đài Loan vì thế mạnh công nghệ và bài toán chi phí, thì với Lê Khánh Linh, học sinh vừa tốt nghiệp THPT tại TP.HCM, Singapore lại là nơi phù hợp để bạn theo đuổi định hướng phát triển trong lĩnh vực truyền thông quốc tế.

Chuẩn bị theo học truyền thông và tiếp thị tại Viện Quản lý Singapore (SIM), Linh cho biết điều thu hút cô tới nước này không phải vì đây là phương án "an toàn" hay "gần Việt Nam", mà bởi Singapore là môi trường tập trung nhiều doanh nghiệp đa quốc gia, sự kiện quốc tế và cộng đồng sinh viên đến từ nhiều nền văn hóa khác nhau.

"Mình muốn đặt bản thân vào một môi trường mà mỗi ngày đều phải giao tiếp, hợp tác và cạnh tranh với những người giỏi đến từ nhiều quốc gia. Mình tin chính môi trường sẽ khiến mình trưởng thành nhanh hơn", nữ sinh chia sẻ. "Điều mình muốn sau khi tốt nghiệp không chỉ là một tấm bằng, mà còn phải có khả năng làm việc trong môi trường toàn cầu", cô nói thêm.

Đồng tình với Hiển, Linh cũng nhận định người học hiện nay đưa ra lựa chọn vừa thực tế, vừa cụ thể mục tiêu nghề nghiệp. Trước đây khi du học, nhiều người sẽ hỏi: "Nước nào nổi tiếng hơn?" còn bây giờ câu hỏi thường sẽ là: "Học ở đâu sẽ phù hợp với ngành mình muốn theo đuổi?, theo nữ sinh.

"Mình không chỉ so sánh học phí giữa các nước mà còn cân nhắc môi trường nào giúp thay đổi tư duy, xây dựng mạng lưới quan hệ và phát triển kỹ năng tốt nhất", Linh nói thêm. Đó cũng là lý do bạn "chốt" Singapore, "không phải lựa chọn rẻ nhất hay dễ nhất" mà phù hợp nhất.

Câu chuyện của Minh Hiển và Khánh Linh cho thấy một điểm chung là nhiều học sinh bắt đầu nhìn du học như một khoản đầu tư dài hạn. Quyết định chọn điểm đến du học, bởi thế, không còn dựa chủ yếu vào danh tiếng quốc gia mà xuất phát từ câu hỏi quan trọng hơn là môi trường nào phù hợp với sự nghiệp muốn theo đuổi.

Tuy vậy, sự nổi lên của các điểm đến châu Á không đồng nghĩa việc các nước phương Tây mất sức hút. Điều khác biệt là sức hút của những quốc gia này ngày nay không còn đến từ danh tiếng, mà đến từ khả năng đáp ứng mục tiêu nghề nghiệp cụ thể của người học.

Với Dương Đông Phong, học sinh Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong (TP.HCM), quyết định chọn Mỹ đã được xác định từ sớm khi bạn định hướng theo ngành khoa học máy tính. "Mình sẽ học tại bang Texas vì đây là nơi có nhiều tập đoàn công nghệ đầu tư và phát triển. Mình cũng muốn học trong môi trường có nhiều cơ hội nghiên cứu, thực tập, làm việc đúng chuyên ngành sau khi tốt nghiệp", bạn chia sẻ.

Còn ở góc độ phụ huynh, chị Phạm Ngọc Lan, mẹ của Phong, cho biết gia đình từng e ngại vì chi phí du học Mỹ khá cao. Tuy nhiên sau quá trình tìm hiểu, gia đình nhận thấy bài toán tài chính có thể giải quyết nếu có lộ trình phù hợp.

"Ban đầu tôi nghĩ du học Mỹ là điều rất khó vì chi phí lớn. Nhưng khi con được hỗ trợ học bổng khoảng 80% học phí, gia đình quyết định sẽ đầu tư vì trường có thế mạnh đúng ngành con theo đuổi", chị Lan chia sẻ.

Theo chị, quan trọng nhất không phải là con mình học ở quốc gia nào mà là môi trường đó có giúp con phát triển đúng năng lực hay không. "Gia đình mong con đi học để tích lũy tri thức. Sau này con làm việc ở đâu là quyết định của con nhưng nền tảng kiến thức và tư duy mới là điều có giá trị lâu dài", chị nói.

Chọn ngành trước, điểm đến sau

Theo tiến sĩ Lê Bảo Thắng, Giám đốc OSI Vietnam - đơn vị chuyên tư vấn du học các nước Mỹ, Anh, Úc - sự thay đổi lớn nhất hiện nay không nằm ở việc người học chuyển từ phương Tây sang châu Á, mà ở cách ra quyết định du học không dựa trên sự nổi tiếng mà chú trọng lợi tức đầu tư.

"Nói cách khác, nếu trước đây nhiều gia đình chọn điểm đến trước rồi mới chọn trường thì hiện nay, học sinh xác định ngành học và mục tiêu nghề nghiệp trước, sau đó mới tìm quốc gia có chương trình đào tạo phù hợp nhất. Và khi các gia đình không chạy theo tên tuổi mà bắt đầu cân nhắc sự phù hợp, quyết định du học sẽ bền vững hơn", ông Thắng nhận định.

Theo ông, Mỹ hay Úc vẫn giữ sức hút nhờ chất lượng giáo dục và môi trường học tập quốc tế và cơ hội nghề nghiệp. Tuy nhiên, những nước này không còn là lựa chọn mặc định, khi gia đình ngày càng quan tâm đến tổng chi phí, học bổng, chính sách visa và triển vọng việc làm sau tốt nghiệp.

ẢNH: NVCC

Ở nhóm các quốc gia, vùng lãnh thổ châu Á,  bà Nguyễn Thị Khánh Vân, Giám đốc nghiệp vụ ở Du học Ưu Việt - đơn vị chuyên tư vấn du học Đài Loan, Trung Quốc - cũng ghi nhận xu hướng tương tự. Theo bà, khoảng 2 - 3 năm gần đây, Đài Loan đã trở thành điểm đến được nhiều gia đình cân nhắc ngay từ đầu thay vì chỉ là phương án thay thế.

Theo bà Vân, lợi thế của Đài Loan không chỉ nằm ở chi phí hợp lý, mà còn ở thế mạnh kỹ thuật và công nghệ cùng hệ thống các chương trình đào tạo bằng tiếng Anh cho du học sinh.

Trong 5 năm tới, nhu cầu học tập ở nước ngoài của người Việt được dự báo sẽ tiếp tục tăng nhưng trong một thị trường phân hóa mạnh hơn. Mỹ, Anh và Úc vẫn giữ vai trò quan trọng, song sẽ phải cạnh tranh sòng phẳng với nhiều quốc gia châu Á, châu Âu có chất lượng đào tạo tốt, chính sách ngày càng cởi mở và đi kèm đó là chi phí hợp lý.

Xu hướng du chọn theo ngành phù hợp thay vì theo danh tiếng điểm đến cũng sẽ ngày càng rõ nét, và những lĩnh vực như AI, bán dẫn, dữ liệu, kỹ thuật, logistics, y tế hay kinh tế xanh được dự báo sẽ tiếp tục thu hút sự quan tâm của người Việt. Đồng thời, những chương trình đào tạo chuyển tiếp, song bằng và liên kết đào tạo cũng sẽ phát triển mạnh, giúp người học tiếp cận giáo dục quốc tế với chi phí linh hoạt hơn.

ẢNH: NVCC

Từ thực tế nêu trên, vai trò của đơn vị tư vấn du học cũng phải thay đổi, theo tiến sĩ Lê Bảo Thắng. Thay vì chỉ hỗ trợ hồ sơ hay visa, người làm tư vấn cần giúp học sinh xây dựng lộ trình nghề nghiệp, đánh giá năng lực và lựa chọn chương trình phù hợp.

"Phụ huynh sẽ không chỉ hỏi học bổng bao nhiêu hay có dễ đi không, mà sẽ quan tâm nhiều hơn đến chất lượng trường, nội dung chương trình và đầu ra sau tốt nghiệp. Đây là tiêu chí quyết định trong những năm tới", bà nhận định.