Để xuất khẩu phim Việt thành công

PHIM VIỆT MỚI "ĐI RA"…

Tuy nhiên, theo một số nhà làm phim, việc một bộ phim được chiếu ở Mỹ, Úc, châu Âu hay một số nước, vùng lãnh thổ châu Á chưa đồng nghĩa với việc đã chinh phục được thị trường quốc tế, khi phần lớn khán giả vẫn là cộng đồng người Việt ở sở tại, số suất chiếu ít, thời gian trụ rạp ngắn, doanh thu không đủ tạo thành dòng tiền ổn định. Đó mới là bước "đi ra", chưa phải một cuộc "xuất khẩu" đúng nghĩa, như đạo diễn Đỗ Quốc Trung nêu ý kiến: "Phải thẳng thắn nhìn nhận là chúng ta mới chỉ mang phim Việt ra chiếu ở nước ngoài, chứ không phải thực sự xuất khẩu phim ra quốc tế. Vì muốn xuất khẩu thì phải có thị trường, có khán giả ổn định, có dòng tiền quay lại. Các trường hợp mang phim ra chiếu quốc tế mới chỉ dừng lại trong cộng đồng người Việt ở nước ngoài thay vì chinh phục khán giả bản địa và đó là đi ra chứ chưa đi xa".

Theo đạo diễn Lương Đình Dũng, ở giai đoạn hiện tại phim Việt ra nước ngoài vẫn thường dựa vào 3 lợi thế chính: cộng đồng kiều bào, tên tuổi nghệ sĩ trong nước và sự tò mò nhất thời với một sản phẩm đến từ VN. Những lợi thế đó đáng quý, nhưng chưa đủ để tạo thành thị trường. Một nền điện ảnh muốn xuất khẩu bền vững phải có khán giả bản địa, có nhà phát hành tin vào khả năng bán vé, có truyền thông quốc tế quan tâm không chỉ vì yếu tố lạ, mà vì chính chất lượng tác phẩm.

ẢNH: ĐOÀN PHIM CUNG CẤP

Thời gian qua, trường hợp Tử chiến trên không đáng chú ý vì ngoài việc "có mặt" ở Mỹ, phim còn được truyền thông quốc tế nhìn nhận như một tác phẩm hành động đáng xem, nhấn mạnh vào nhịp độ và cách dàn dựng. Trong khi đó, Phí phông: Quỷ máu rừng thiêng cho thấy cách tiếp cận khác. Phim chưa ra rạp trong nước đã được tiếp thị ở các chợ phim quốc tế và bán bản quyền cho nhiều thị trường. Điều đáng nói không chỉ là số quốc gia mua phim, mà là tư duy làm phim khi bộ phim đã tính đến khán giả khu vực từ sớm: khai thác văn hóa bản địa Việt và sử dụng ngôn ngữ điện ảnh dễ tiếp cận.

Dù vậy, việc phát hành một số phim Việt ở nước ngoài vẫn chưa thể gọi là "thắng lợi quốc tế" khi thiếu dữ liệu cụ thể về doanh thu ngoài lãnh thổ, thiếu hệ thống đo lường hiệu quả phát hành, thiếu chiến dịch truyền thông bản địa hóa ở từng thị trường. Có phim được quảng bá "chiếu quốc tế" rất rầm rộ, nhưng hiệu quả thực tế vẫn là dấu hỏi, như nhận định của bà Trang Đoàn (Phó giám đốc điều hành Mockingbird Pictures - đơn vị phát hành phim Phí phông: Quỷ máu rừng thiêng ra quốc tế). Bà Trang Đoàn cho rằng phim Việt đang thiếu một chiến lược quốc tế được dẫn dắt bởi đơn vị bán phim chuyên nghiệp. Nhiều dự án vẫn bán bản quyền rải rác từng lãnh thổ mà không có kế hoạch phát hành tổng thể (release strategy), dẫn đến hiệu ứng truyền thông bị phân mảnh và khó tạo sức bật; thiếu nguồn lực và kinh nghiệm triển khai marketing quốc tế. Theo bà Trang Đoàn, việc "bán được phim" mới chỉ là bước đầu, điều quan trọng hơn là có một đối tác bán phim và phát hành quốc tế đủ năng lực để đồng hành xuyên suốt từ định vị, bán hàng đến triển khai phát hành, từ đó tối ưu hiệu quả thương mại của dự án.

CẦN LÀM GÌ ĐỂ ĐI XA ?

Muốn xuất khẩu phim Việt hiệu quả, trước hết phải thay đổi tư duy từ khâu phát triển dự án, cụ thể là từ lúc viết kịch bản, chọn thể loại, xây dựng thế giới phim và chiến lược phát hành. Thêm nữa, điện ảnh Việt có bản sắc, nhưng bản sắc không thể chỉ là vài chi tiết bề mặt. Bản sắc phải trở thành linh hồn câu chuyện. Như Mùi phở có lợi thế vì phở là một biểu tượng văn hóa dễ nhận diện; Phí phông: Quỷ máu rừng thiêng chọn chất liệu tín ngưỡng bản địa; Tử chiến trên không khai thác không gian hành động đặc thù. Những chất liệu này nếu được kể bằng ngôn ngữ điện ảnh tốt sẽ có khả năng "vượt biên giới".

"Bộ phim đủ lớn từ bối cảnh đến không gian câu chuyện và được thể hiện một cách chuyên nghiệp, đúng thẩm mỹ, kèm với bản sắc của quốc gia đó chắc chắn sẽ xuất khẩu được và dễ hơn. Giờ đây, chúng ta cần những đạo diễn có tầm nhìn và khả năng thực sự, cũng như sự đầu tư kinh phí phù hợp. Ta đang thiếu đầu tư và hỗ trợ từ khâu sản xuất phim đến truyền thông. Vì thế việc "đem chuông đi đánh xứ người" lúc được lúc không, thiếu ổn định", đạo diễn Lương Đình Dũng nói thêm.

ẢNH: ĐOÀN PHIM CUNG CẤP

ẢNH: ĐOÀN PHIM CUNG CẤP

"Khó khăn lớn nhất hiện nay là mức độ cạnh tranh ngày càng cao trong khu vực. Các thị trường như Thái Lan, Indonesia, Hàn Quốc đã xây dựng được thương hiệu mạnh cho phim nội địa, đặc biệt ở dòng phim kinh dị và thương mại. Bên cạnh đó, chi phí phát hành quốc tế ngày càng tăng, trong khi không phải phim nào cũng có đủ nguồn lực để đầu tư marketing tại nhiều quốc gia cùng lúc. Một thách thức khác là rào cản pháp lý ở từng thị trường, cũng như sự khác biệt về văn hóa khiến một số nội dung khó tiếp cận khán giả quốc tế. Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, tôi cho rằng đây cũng là giai đoạn rất tiềm năng. Khán giả quốc tế đang cởi mở hơn với nội dung châu Á, nếu có chiến lược đúng, phim Việt hoàn toàn có thể xây dựng được vị thế trên bản đồ điện ảnh khu vực", bà Trang Đoàn nhận định.

Đạo diễn Đỗ Quốc Trung cũng cho rằng để phim Việt tạo được hiệu ứng với khán giả quốc tế, chúng ta cần một thương hiệu quốc gia để gây chú ý với các nhà đầu tư, nhà phát hành và khán giả ngay từ điểm đầu. Các tác phẩm điện ảnh không chỉ cần được hoàn thiện với chuyên môn cao, sự đầu tư nghiêm túc, bền vững mà còn cần sự hỗ trợ, ưu đãi, quảng bá từ các chính sách của Nhà nước, lãnh đạo ngành văn hóa - nghệ thuật nói chung và điện ảnh nói riêng.