Địa phương tiên phong và những kỳ vọng
Chủ tịch UBND xã Hòa Vang (TP. Đà Nẵng) Lê Phú Nguyện cho biết trước khi ban hành quy định tạm thời về quản lý việc sử dụng điện thoại, mạng xã hội và hỗ trợ chuyển đổi số an toàn đối với học sinh dưới 16 tuổi, áp dụng từ năm học 2026-2027, chính quyền địa phương này đã khảo sát 2.707 phụ huynh ở xã Hòa Vang. Đã có 79,2% cho rằng điện thoại và mạng xã hội ảnh hưởng nghiêm trọng đến việc học tập, rèn luyện của học sinh; 95,5% đánh giá cần có giải pháp quản lý, hạn chế sử dụng đối với học sinh dưới 16 tuổi.
Với trẻ dưới 16 tuổi, việc dùng điện thoại thông minh bất kể thời gian nào sẽ để lại một số hậu quả
ảnh: T.N tạo bởi Gemini
Theo quy định tạm thời này, nhà trường không cấm tuyệt đối việc sử dụng điện thoại, mạng xã hội mà quản lý về thời gian, nội dung và mục đích sử dụng, bảo đảm phục vụ học tập và sự phát triển toàn diện của học sinh. Cụ thể, học sinh phải nộp lại điện thoại cho giáo viên chủ nhiệm trước giờ học và nhận lại sau khi tan trường. Các em được khuyến khích dành thời gian đọc sách, tham gia hoạt động thể chất và tránh bị lôi kéo vào các hội nhóm bạo lực trên mạng xã hội.
Đại đa số giáo viên, phụ huynh học sinh cho rằng, việc ban hành quy định như trên là cần thiết, tạo thêm cơ sở để nhà trường quản lý học sinh hiệu quả hơn.
PGS-TS Ninh Thị Kim Thoa, Trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn (ĐH Quốc gia TP.HCM), cũng cho rằng, việc áp dụng quy định này sẽ tạo ra môi trường học tập thuần túy. Bên cạnh đó giúp tái kết nối không gian giảng đường và gia đình, góp phần bảo vệ trẻ em trên không gian mạng.
Cũng theo PGS-TS Ninh Thị Kim Thoa, để quy định này đạt hiệu quả cần có sự đồng hành giữa nhà trường, gia đình và xã hội
Các hậu quả khi trẻ sử dụng thường xuyên điện thoại và mạng xã hội
Dưới góc độ tâm lý học, TS Lê Phương Hoa, giảng viên khoa Tâm lý học, Trường ĐH Thái Nguyên cho rằng, trẻ vị thành niên đang ở giai đoạn khủng hoảng hoán vị bản sắc. Các em cần tương tác thực tế để định hình cái tôi. Việc dùng điện thoại thông minh bất kể thời gian nào sẽ để lại một số hậu quả.
Thứ nhất, đối với học tập: Điện thoại huấn luyện não bộ trẻ quen nhận dopamine (hoocmon hạnh phúc) từ các kích thích ngắn, nhanh (video vài chục giây, thông báo liên tục). Khi quay lại với bài học vốn là kích thích tĩnh và chậm não, trẻ sẽ phản kháng, rơi vào trạng thái chán nản, bứt rứt và mất hoàn toàn khả năng đọc sâu hay tư duy phản biện.
Cơ chế vừa học vừa lướt điện thoại buộc não phải liên tục chuyển đổi trạng thái tập trung. Điều này khiến thông tin thu nạp bị đứt gãy, manh mún, không thể chuyển hóa và lưu trữ vào trí nhớ dài hạn. Dùng điện thoại sát giờ ngủ làm mất chu kỳ ngủ sâu, trẻ thức dậy với bộ não mệt mỏi, giảm 30-40% khả năng tiếp thu bài mới vào ngày hôm sau.
Thứ hai, trẻ bị suy giảm trí tuệ cảm xúc (EQ): Việc giao tiếp qua màn hình điện thoại khiến trẻ bị ngắt kết nối hoàn toàn với các tín hiệu phi ngôn ngữ (ánh mắt, tông giọng, cử chỉ, biểu cảm khuôn mặt). Việc dùng điện thoại vô điều kiện sẽ cướp đi thời gian vui chơi thực tế – nơi trẻ học cách thỏa hiệp, giải quyết xung đột và đồng cảm. Hậu quả là trẻ phát triển một nhân cách thiếu nhạy cảm xã hội, khó thấu cảm với người khác.
Thứ ba, khi liên tục nhìn thấy những hình ảnh hoàn hảo được lọc lựa trên mạng, trẻ dễ rơi vào bẫy so sánh xã hội, dẫn đến lòng tự trọng thấp, bất an về ngoại hình và lo âu kéo dài.
Thứ tư, việc tiếp xúc không kiểm soát với các nội dung độc hại, bạo lực hoặc các hội nhóm kích động trên mạng xã hội dễ khiến trẻ dần bình thường hóa các hành vi bạo lực, coi đó là cách giải quyết xung đột chấp nhận được. Khi những ức chế trên mạng tích tụ (ví dụ: bị bóc phốt, bị cô lập trực tuyến), chúng sẽ dễ dàng chuyển hóa thành bạo lực thể xác tại trường học như một cách để giải tỏa và khẳng định quyền lực.
Còn theo PGS-TS Ninh Thị Kim Thoa, việc sử dụng điện thoại liên tục làm giảm khả năng tập trung, phân tán tư tưởng trong giờ học. Học sinh dễ sa vào việc gian lận, lười suy nghĩ do phụ thuộc vào các công cụ giải bài tập trên mạng, dẫn đến hổng kiến thức căn bản và giảm sút kết quả học tập. Từ đó tác động tiêu cực đến sức khỏe và cuộc sống, lệch lạc về văn hóa và nhận thức…
Các nhà trường cần tạo nhiều không gian hoạt động, giải trí phù hợp để học sinh tham gia vào giờ chơi thay vì sử dụng điện thoại di động, lướt mạng xã hội
ảnh: Đào Ngọc Thạch
Đề xuất lộ trình triển khai nhân rộng mô hình trên cả nước
Các chuyên gia, quản lý giáo dục cho rằng, thời gian tới mô hình của xã Hòa Vang (Đà Nẵng) cần được các cấp có thẩm quyền nghiên cứu, áp dụng, nhân rộng đại trà trên quy mô toàn quốc. Tuy nhiên, đây là vấn đề mới, khó trong bối cảnh các cơ sở pháp lý và hàng rào kỹ thuật bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng vẫn đang tiếp tục được hoàn thiện.
Theo PGS-TS Ninh Thị Kim Thoa, Bộ Giáo dục và Đào tạo cần phối hợp với các ban ngành, địa phương đưa ra một khung quy định chung, mang tính định hướng, làm cơ sở pháp lý cho các tỉnh thành và trường học áp dụng tùy theo đặc thù địa phương.
PGS-TS Ninh Thị Kim Thoa cũng đề nghị cần xây dựng quy trình đồng bộ tại trường học. Theo đó, các trường cần chuẩn bị hạ tầng quản lý (như tủ đựng điện thoại có khóa, đánh số theo số thứ tự học sinh) và quy định rõ ràng trách nhiệm của giáo viên chủ nhiệm trong việc thu - trả điện thoại để tránh thất lạc, hư hỏng…
Tiến hành khảo sát và thí điểm từng bước, không áp đặt cơ học mà cần có giai đoạn khảo sát thực trạng từng vùng miền (đô thị, nông thôn, miền núi). Đồng thời, nên thí điểm tại một số trường học, xã, phường đại diện trước khi nhân rộng ra toàn tỉnh và cả nước.
Bình luận (0)