Đề xuất nới cửa cho mua bán điện trực tiếp

Mở rộng cửa cho doanh nghiệp mua điện xanh

TP.HCM đang lấy ý kiến dự thảo nghị quyết về mở rộng đối tượng tham gia cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) giữa đơn vị phát điện và khách hàng sử dụng điện trên địa bàn thành phố. Cụ thể, ngoài các đối tượng được tham gia cơ chế DPPA theo quy định hiện hành của Chính phủ, TP.HCM đề xuất mở rộng thêm đơn vị phát điện từ nhà máy nhiệt điện sử dụng nhiên liệu khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) và khách hàng sử dụng điện tại các khu công nghiệp, khu kinh tế, khu chế xuất, cụm công nghiệp, khu công nghệ cao, khu công nghệ số tập trung và khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao.

Các đối tượng được mở rộng sẽ tham gia mua bán điện trực tiếp thông qua lưới điện kết nối riêng. Trong đó, nhà máy nhiệt điện LNG được áp dụng cơ chế và nguyên tắc mua bán điện trực tiếp như đơn vị phát điện năng lượng tái tạo; đồng thời phải tuân thủ các yêu cầu chung, trách nhiệm, trình tự tham gia và chế độ báo cáo tương ứng.

Sở Công thương TP.HCM giải thích việc mở rộng đối tượng xuất phát từ thực tế cơ chế DPPA hiện hành còn giới hạn phạm vi tham gia. Nghị định 57/2025 (được sửa đổi, bổ sung tại Nghị định 243/2026) của Chính phủ quy định cơ chế mua bán điện trực tiếp chủ yếu giữa đơn vị phát điện năng lượng tái tạo và khách hàng sử dụng điện lớn. Đáng chú ý, Thông tư 29/2026 của Bộ Công thương quy định khách hàng sử dụng điện lớn tham gia DPPA qua lưới điện kết nối riêng phải có sản lượng tiêu thụ điện bình quân từ 20.000 kWh/tháng, trong khi trường hợp mua bán điện trực tiếp qua lưới điện quốc gia là từ 200.000 kWh/tháng.

Trong khi đó, các doanh nghiệp (DN) sản xuất trên địa bàn thành phố có nhu cầu mua điện trực tiếp từ các nguồn điện năng lượng tái tạo rất lớn. Mục đích để được cấp chứng chỉ năng lượng tái tạo phục vụ cho hoạt động xuất khẩu, đặc biệt là các DN sản xuất ở các khu công nghiệp, công nghệ cao. "Việc chỉ cho phép các khách hàng sử dụng điện lớn tham gia cơ chế DPPA sẽ làm hạn chế các DN tham gia, ảnh hưởng đến năng lực xuất khẩu cũng như hoạt động thu hút đầu tư vào các khu công nghiệp, khu công nghệ cao của TP, kìm hãm sự phát triển năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện mặt trời áp mái", Sở Công thương nhận định và cho rằng việc mở rộng đối tượng tham gia cơ chế DPPA theo Nghị định 57 của Chính phủ là cần thiết, phù hợp với thực tiễn, xu hướng và tình hình mới hiện nay.

ẢNH: NHẬT THỊNH

Nhiều chuyên gia năng lượng tái tạo đánh giá đề xuất của TP.HCM không đặt thêm một ngưỡng tiêu thụ điện riêng sẽ mở ra nhiều cơ hội cho DN sản xuất có nhu cầu sử dụng điện xanh nhưng chưa đạt ngưỡng khách hàng lớn theo cơ chế hiện hành có thể tiếp cận DPPA. "Việc mở rộng cho DN trong các khu công nghiệp sẽ giúp thị trường có thêm người mua, đồng thời tạo thêm đầu ra cho các nguồn điện được đầu tư. Quan trọng hơn, các DN xuất khẩu hiện ngày càng chịu sức ép về tiêu chuẩn xanh, truy xuất nguồn gốc và tỷ lệ sử dụng năng lượng tái tạo. Vì vậy, nhu cầu về điện xanh sẽ còn tăng", một chuyên gia năng lượng của Viện Nghiên cứu ứng dụng năng lượng thông minh (iSEAR) nhận xét.

LNG bổ sung nguồn điện nền, nhưng giá không rẻ

Theo chuyên gia của Viện iSEAR, điểm đáng chú ý nhất trong dự thảo nghị quyết của TP.HCM là bổ sung nguồn điện khí LNG vào cơ chế DPPA, trong bối cảnh cơ chế DPPA hiện chủ yếu áp dụng cho các nguồn điện năng lượng tái tạo như điện gió, điện mặt trời, sinh khối. "Việc đưa điện khí LNG vào DPPA là điểm rất đáng quan tâm, bởi LNG có thể là nguồn điện nền bổ sung cho tính biến động của các nguồn năng lượng tái tạo. Hơn nữa, nguồn điện từ LNG cũng là nguồn ít phát thải, diện tích nhà máy cũng nhỏ, nên việc phát triển nguồn LNG là rất thuận lợi cho TP.HCM. Chẳng hạn như ở Singapore, với diện tích nhỏ, nhu cầu cao, hơn 90% nguồn điện của quốc đảo này chủ yếu được tạo ra từ nhà máy điện LNG", vị này nói và nhấn mạnh DN sản xuất không chỉ dùng điện vào ban ngày mà cần điện liên tục, cả ban đêm. Thế nên nếu chỉ mua điện trực tiếp từ nguồn điện mặt trời hoặc điện gió thì vẫn còn khoảng trống về thời gian cung ứng. Vì vậy, nếu có thể kết hợp nguồn điện tái tạo biến động với nguồn LNG có khả năng cung cấp điện ổn định, DN sẽ có một cơ cấu nguồn hợp lý hơn.

Do vậy, thay vì nhìn DPPA đơn thuần như một công cụ để DN mua "điện xanh", dự thảo của TP.HCM có thể phát triển thành cơ chế giúp DN chủ động hơn về nguồn cung. "Chúng ta đang phát triển một hệ thống có tỷ trọng năng lượng tái tạo ngày càng cao, nhưng càng nhiều nguồn biến động thì càng cần các nguồn có khả năng điều chỉnh và hỗ trợ hệ thống. LNG có thể đóng vai trò đó. Nếu để DN kết hợp nguồn tái tạo với LNG trong các hợp đồng mua bán điện trực tiếp thì bài toán sẽ không chỉ là mua điện xanh mà còn là bảo đảm điện xanh đi cùng khả năng cung cấp điện ổn định", chuyên gia này nhấn mạnh.

Chuyên gia năng lượng Nguyễn Hữu Khoa, giảng viên Cao đẳng Điện lực TP.HCM, cũng đồng tình, dự thảo mở rộng thêm nguồn điện khí LNG là một bước phát triển đáng chú ý, bởi không chỉ mở rộng đối tượng tham gia mà còn bổ sung một nguồn điện có tính ổn định cao hơn vào cơ chế mua bán trực tiếp.

Ông Nguyễn Hữu Khoa phân tích việc đưa điện khí LNG vào DPPA có thể góp phần giải quyết bài toán bao tiêu sản lượng điện tối thiểu mà các nhà máy LNG cần được cam kết tiêu thụ trong thời gian dài. Khi cho phép nhà máy LNG và khách hàng trực tiếp thỏa thuận, hai bên có thể chủ động xác định sản lượng và giá điện phù hợp với nhu cầu, qua đó giảm áp lực về cam kết mua điện dài hạn đối với EVN. Nếu nhà máy LNG nằm gần các khu công nghiệp, việc mua bán trực tiếp còn có thể giảm áp lực lên hệ thống truyền tải. Đồng thời, một phần rủi ro trong chuỗi cung ứng khí và tiêu thụ điện có thể được phân bổ thông qua các hợp đồng trực tiếp giữa DN. Quan trọng hơn, điện LNG có thể bổ trợ cho nguồn điện tái tạo. Điện gió, điện mặt trời phụ thuộc vào điều kiện thời tiết, trong khi LNG có khả năng cung cấp nguồn điện ổn định hơn, kể cả vào thời điểm các nguồn tái tạo không phát điện.

Tuy nhiên, ông Khoa lưu ý về cơ bản thì giá LNG rất cao, rủi ro địa chính trị thế giới làm giá biến động liên tục. Với giá 3.500 đồng/kWh hiện nay cho điện LNG thì cao hơn giá điện sản xuất. "Trong khi đó các nguồn năng lượng tái tạo tham gia DPPA có thể chỉ bán ở mức giá dao động quanh 1.500 đồng/kWh, cộng thêm phí dịch vụ DPPA, tổng giá đâu đó 2.000 đồng/kWh. Khi thiếu nguồn thì mua từ lưới điện quốc gia. Đây cũng là thách thức, hay nói cách khác là khá thiệt thòi cho đơn vị phân phối điện gánh trách nhiệm phải bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Để có thị trường mua bán điện bền vững, công bằng, cần phải áp dụng cơ chế giá điện 2 thành phần sớm để đảm bảo công bằng cho tất cả các thành phần tham gia thị trường điện", chuyên gia này nhấn mạnh.