Mua bán điện trực tiếp: Cần một sàn giao dịch

Sớm hoàn thiện cơ chế DPPA

Phát biểu khai mạc diễn đàn, Phó chủ tịch VCCI Hoàng Quang Phòng cho rằng, khả năng tiếp cận nguồn điện xanh đang tác động trực tiếp đến quyết định đầu tư, khả năng duy trì đơn hàng và mức độ tham gia của doanh nghiệp vào chuỗi giá trị toàn cầu. Đến nay, các thị trường lớn như EU, Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc ngày càng siết các yêu cầu về giảm phát thải carbon, truy xuất nguồn gốc năng lượng, ESG và tỷ lệ sử dụng năng lượng tái tạo.

Trong bối cảnh đó, hành lang pháp lý về phát triển năng lượng và cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) đang từng bước được hoàn thiện, từ định hướng tại Nghị quyết 70, Nghị quyết 253 đến Nghị định 243. Những chính sách này mở thêm cơ hội để doanh nghiệp tiếp cận trực tiếp nguồn điện xanh. Tuy nhiên, ông Phòng khẳng định, thực tiễn triển khai vẫn còn nhiều thách thức. Doanh nghiệp đang chờ các hướng dẫn cụ thể về DPPA, quy chuẩn kỹ thuật cho hệ thống lưu trữ năng lượng BESS, cơ chế giá điện theo thời gian sử dụng (TOU), quy định đấu nối và chính sách hỗ trợ tài chính nhằm giảm áp lực chi phí đầu tư ban đầu.

ẢNH: H.H

TS Trần Huỳnh Ngọc, chuyên gia cao cấp về thị trường và hệ thống điện của AMPEREs thuộc Alluvium Group, đánh giá Nghị định 243/2026 đã mở rộng đáng kể không gian pháp lý cho DPPA. Tuy nhiên, thành công của DPPA không nên chỉ được đo bằng số lượng hợp đồng được ký kết mà phải thể hiện ở số giao dịch thực tế, tính ổn định của mô hình và đặc biệt là khả năng huy động vốn cho các dự án.“Khung pháp lý mới đã tạo điều kiện thuận lợi hơn cho giao dịch điện trong khu công nghiệp, nhưng vẫn cần làm rõ các vấn đề như tổn thất điện năng, sai lệch đo đếm, phân bổ chi phí nâng cấp hệ thống, SCADA và cơ chế giải quyết tranh chấp”, TS Ngọc nói.

Một hướng phát triển đáng chú ý là kết hợp DPPA với hệ thống lưu trữ năng lượng BESS. Nhưng thách thức hiện nay là chưa có cơ chế đầy đủ để chuyển giá trị kỹ thuật của BESS thành dòng tiền, xác định công suất tính giá và phân bổ rủi ro trong hợp đồng. TS Ngọc cũng đặc biệt lưu ý áp lực tài chính từ các cơ chế giá điện mới. Khi thay đổi khung giờ giá và áp dụng giá điện hai thành phần, biên độ thương lượng của các hợp đồng DPPA/CfD có thể bị thu hẹp, qua đó ảnh hưởng đến sức hấp dẫn và khả năng tài trợ vốn của dự án.

Sàn giao dịch điện có thể tạo “cú hích” cho năng lượng tái tạo

Để DPPA phát triển ổn định, ông Ngọc đề xuất tăng tính dự báo của thị trường thông qua công bố lộ trình giá và dữ liệu vận hành; sớm hoàn thiện cơ chế kinh tế cho các dự án năng lượng tái tạo kết hợp BESS; đồng bộ phát triển nguồn điện với lưới truyền tải. Về phía doanh nghiệp, cần nâng cao năng lực mô hình hóa tài chính theo giờ và chuyển từ hợp đồng CfD một mức giá cố định sang cơ chế dải giá sàn - giá trần nhằm phân bổ rủi ro tốt hơn.

Trao đổi với Báo Thanh Niên, ông Nguyễn Võ Trường An, Tổng giám đốc Công ty CP Sàn giao dịch tín chỉ Carbon ASEAN, đánh giá DPPA hiện vẫn phát triển khá chậm do còn một số điểm nghẽn pháp lý và chắc chắn có thể sớm được tháo gỡ. Về lâu dài, Việt Nam cần hướng tới xây dựng một nền tảng hoặc sàn giao dịch điện, năng lượng quốc gia để thị trường vận hành minh bạch, xuyên suốt và hạn chế rủi ro.

ẢNH: NG.NG

Bước đầu, sàn có thể được hình thành từ một nền tảng số (platform), cập nhật theo thời gian thực về phụ tải, sản lượng điện và tình trạng phát điện của các nhà máy, tương tự hệ thống điều độ hiện nay nhưng có mức độ minh bạch và kết nối cao hơn. Khi hoàn thiện cơ chế giao dịch và hợp đồng điện tử, doanh nghiệp có thể mua bán điện trực tuyến tương tự cách giao dịch trên sàn chứng khoán.

“Về lâu dài, nền tảng này có thể phát triển thành sàn giao dịch điện và năng lượng quốc gia, giúp kết nối cung - cầu, hình thành và điều tiết giá điện, sản lượng cũng như các loại hợp đồng một cách minh bạch, xuyên suốt và theo thời gian thực”, ông An nhận định.

Theo ông Nguyễn Võ Trường An, sàn giao dịch điện còn có thể trở thành cú hích cho năng lượng tái tạo khi giải quyết một trong những điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là bài toán tài chính. Khi giá điện được hình thành minh bạch theo cung - cầu, có giá sàn và giá trần, nhà đầu tư có thể dự báo doanh thu, khả năng thu hồi vốn và hiệu quả dự án, từ đó mạnh dạn đầu tư vào điện gió, điện mặt trời; giúp minh bạch hóa dữ liệu, tạo niềm tin cho bên mua và bên bán, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận nguồn điện xanh, giảm phát thải và đáp ứng các yêu cầu ngày càng cao về carbon tại các thị trường xuất khẩu.

Các chuyên gia tại diễn đàn cũng đồng tình, sàn giao dịch điện có thể cung cấp nhiều công cụ giao dịch như hợp đồng giao ngay, hợp đồng tương lai, hợp đồng thuê hệ thống lưu trữ BESS hay hợp đồng kết hợp giá điện với phụ phí xanh. Qua đó, nguồn điện tái tạo có thêm đầu ra ổn định, được khai thác linh hoạt hơn và mở rộng khả năng xã hội hóa đầu tư.