Đề xuất tài xế công nghệ đóng BHXH bắt buộc: Thêm gánh nặng hay thêm chỗ dựa?

Đề xuất đưa tài xế công nghệ vào diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc đang nhận được nhiều sự quan tâm. Với nhiều người, đây là bước đi cần thiết để bảo vệ một nhóm lao động ngày càng đông đảo nhưng vẫn đứng ngoài mạng lưới an sinh xã hội. Tuy nhiên, cũng có không ít băn khoăn về việc liệu chính sách này có tạo thêm gánh nặng cho những người có thu nhập còn nhiều bấp bênh hay không.

Mỗi ngày, hàng trăm nghìn tài xế công nghệ vẫn rong ruổi trên đường từ sáng sớm đến khuya. Họ có thể chủ động bật hoặc tắt ứng dụng, nhưng để có thu nhập ổn định, nhiều người phải làm việc liên tục hơn 10 tiếng mỗi ngày.

"Thường thì mình chạy từ 6 giờ sáng đến 5 giờ chiều là về. Về tắm rửa nghỉ ngơi ăn uống rồi mình chạy đến 1-2 giờ sáng. Trên 12 tiếng không à", anh Võ Thành Huyện, một tài xế công nghệ đang sống tại phường Bình Dương (TP.HCM), chia sẻ.

ẢNH: HỒ HIỀN

Theo luật sư Hoàng Hà, khi bàn về câu chuyện bảo hiểm xã hội cho tài xế công nghệ, không nên chỉ nhìn vào việc họ làm toàn thời gian hay bán thời gian. Điều quan trọng hơn là phải xác định bản chất mối quan hệ giữa tài xế và nền tảng công nghệ.

"Dù hai bên có gọi nhau là đối tác, cộng tác viên hay tên gọi khác, nhưng nếu có sự quản lý, có trả công, có điều hành về thời gian làm việc của một bên thì vẫn có thể được xem là quan hệ lao động".

ẢNH: HỒ HIỀN

Trên thực tế, nhiều tài xế cho biết công việc của họ không hoàn toàn độc lập. Chất lượng làm việc được đánh giá liên tục thông qua ứng dụng và phản hồi của khách hàng. "Chất lượng công việc của mình thì được đánh giá qua ứng và khách hàng. Khách hàng thì họ đánh giá qua từng sao, thái độ của tài xế", tài xế Võ Thành Huyện cho biết.

Cũng theo luật sư Hoàng Hà, đây là lý do không nên mặc định gọi tài xế công nghệ là lao động tự do. "Một người lao động tự do thường là người tự tìm khách hàng, tự thỏa thuận giá cả, tự quyết định cách làm và tự chịu rủi ro kinh doanh. Nhưng với tài xế công nghệ thì khác. Họ làm việc trên nền tảng, chịu sự quản lý, chịu sự định giá, chịu sự chi phối từ nền tảng và nguồn thu nhập của họ cũng phụ thuộc đáng kể vào nền tảng".

Nghiên cứu của Trung tâm Tư vấn ứng dụng Kinh tế (Viện Nghiên cứu Phát triển TP.HCM) đến giữa năm 2025 cho thấy thành phố có khoảng 400.000 tài xế xe ôm công nghệ hoạt động trên các nền tảng.

Điều khiến nhiều tài xế vẫn tâm tư là chi phí đóng bảo hiểm xã hội, nhất là với nhóm tài xế có thu nhập không ổn định. Luật sư Hoàng Hà cho rằng, đây là mối lo hoàn toàn chính đáng, nhưng vấn đề là cách thiết kế chính sách sao cho phù hợp với thực tế.

Theo luật sư, hiện nay, người lao động thường phải đóng 8% tiền lương làm căn cứ tham gia bảo hiểm xã hội vào quỹ hưu trí và tử tuất, trong khi người sử dụng lao động đóng phần còn lại theo quy định.

Với tài xế công nghệ, mức đóng cần được tính toán dựa trên thu nhập thực tế, có ngưỡng và phương thức đóng linh hoạt thay vì áp dụng cứng nhắc.

Ông cũng nhấn mạnh trách nhiệm không nên dồn hoàn toàn lên vai tài xế. Nếu xác định đây là quan hệ lao động thì các nền tảng công nghệ cũng cần có trách nhiệm chia sẻ nghĩa vụ đóng góp vào hệ thống an sinh xã hội.

Tài xế công nghệ là nhóm lao động thường xuyên làm việc ngoài đường, đối mặt với nhiều rủi ro tai nạn, bệnh tật trong khi thu nhập lại khá bấp bênh. Nếu không có một cơ chế an sinh phù hợp, chỉ một biến cố bất ngờ cũng có thể khiến họ và gia đình rơi vào khó khăn.