Đổ xô học văn bằng 2 ngôn ngữ Anh: Chênh lệch kiểm soát chất lượng đầu ra

11/11/2026 05:54 GMT+7

Dù quy định bằng cấp tốt nghiệp của các hình thức đào tạo là như nhau nhưng hiện nay việc tuyển sinh và đào tạo văn bằng 2, trong đó có ngôn ngữ Anh, được xem là chưa tương đồng với chính quy.

Chưa kể, giữa các cơ sở đào tạo cũng có sự khác biệt về cách học, cách thi. Điều này đặt ra yêu cầu làm sao để tăng chất lượng văn bằng 2 ngôn ngữ Anh và có chuẩn thống nhất giữa các hình thức đào tạo và giữa các trường.

Chất lượng đào tạo không đồng đều

Chị N.T.M vừa làm việc tại TP.HCM vừa học thêm văn bằng 2 ngành ngôn ngữ Anh ở một trường ĐH khu vực ĐBSCL để đáp ứng nhu cầu công việc liên quan đến ngoại giao quốc tế. Chị M. cho biết: "Tôi là người muốn học thật, thi thật để nâng cao năng lực của bản thân trong công việc, nên đầu tư rất nghiêm túc vào văn bằng 2 này".

Theo chị M., trong lớp, chỉ một phần học viên có nền tảng tiếng Anh tốt như chị, thuộc diện đang dùng tiếng Anh hằng ngày, du học sinh về nước muốn làm công tác giảng dạy, hoặc tiếp viên hàng không. Còn đa phần với khả năng tiếng Anh hiện có, để đạt cử nhân ngôn ngữ Anh thì phải nỗ lực rất nhiều.

"Chương trình đào tạo của trường thiết kế phân môn khá đầy đủ, đáp ứng yêu cầu của ngành. Sinh viên phải học các môn quan trọng của chương trình chính quy. Có những giảng viên dạy thật, đánh giá cũng chặt. Học online nhưng lịch cũng khá nặng và dày. Thầy cô bắt tương tác thật chứ không phải mở Zoom lên là xong. Nếu thi online phải mở camera toàn bộ thời gian làm bài, ai tắt là bị lập biên bản. Còn thi trực tiếp thì giám thị canh rất chặt", chị N.T.M chia sẻ.

Học viên này ủng hộ việc tốt nghiệp văn bằng 2 ngành ngôn ngữ Anh cần đáp ứng chuẩn đầu ra giống với hình thức chính quy vì hiện nay bằng cấp của các hình thức đào tạo có giá trị tương đương, không phân biệt. "C1 chắc chắn là khó nhưng nếu người học nghiêm túc và nỗ lực thì vẫn có thể đạt được, vì chương trình đào tạo được thiết kế để cung cấp kiến thức, kỹ năng cho trình độ C1. Vấn đề là học viên có học hay không thôi. Nếu học viên đáp ứng chuẩn này và nhận bằng thì bằng cấp và người học cũng được nhà tuyển dụng, xã hội đánh giá đúng thay vì lâu nay vẫn nghĩ học văn bằng 2 vừa làm vừa học trình độ không bằng chính quy. Tuy nhiên, chất lượng đào tạo văn bằng 2 ngôn ngữ Anh hiện nay giữa các trường có sự chênh lệch. Do đó, để áp dụng C1 tôi nghĩ cũng nên có lộ trình", chị M. nhận định.

Thạc sĩ Châu Thế Hữu, giảng viên Khoa Quản trị kinh doanh Trường ĐH Ngoại ngữ - Tin học TP.HCM, cho hay đào tạo văn bằng 2, trong đó có ngành ngôn ngữ Anh, đã tồn tại lâu nay và cung cấp một số lượng lớn nhân lực cho các ngành nghề. Tuy nhiên, chất lượng thực tế thường thấp hơn so với văn bằng đầu tiên do đặc thù đối tượng học và những hạn chế từ quy định, chương trình đào tạo cũng như việc thực thi.

"Bên cạnh những trường đào tạo thực chất, hiện nay tại một số trường còn nhiều bất cập, tạo điều kiện để hợp thức hóa bằng cấp cho các cá nhân có nhu cầu. Việc đào tạo từ xa đối với văn bằng này lại càng phát sinh nhiều vấn đề từ chất lượng giảng viên, độ tương tác giữa người học và giảng viên, việc giám sát thi cuối kỳ. Nhiều nơi tổ chức đào tạo linh động như gia giảm yêu cầu chương trình, nội dung học, thi… Điều này vô hình trung làm "nhẹ" đi khối lượng kiến thức cần chuyển tải đến học viên. Đặc biệt với chương trình đào tạo từ xa, học viên đôi khi còn nhận được email chào mời hỗ trợ làm bài tập, thi…", thạc sĩ Hữu chia sẻ.

Chuẩn đầu ra phải như nhau

Thời gian qua, quy định về chuẩn đầu ra ngoại ngữ đối với ngành ngôn ngữ Anh (bao gồm cả văn bằng thứ hai và chính quy) thường được áp dụng dựa trên Khung năng lực ngoại ngữ 6 bậc dùng cho VN (VSTEP) theo các thông tư hướng dẫn của Bộ GD-ĐT.

Thông thường, chuẩn đầu ra cho cử nhân ngành ngôn ngữ Anh yêu cầu đạt trình độ tương đương bậc 4 (B2) hoặc bậc 5 (C1) tùy thuộc đề án tuyển sinh, quy định tự chủ của từng cơ sở đào tạo và hình thức đào tạo (chính quy, vừa làm vừa học hay từ xa). Tuy nhiên, phần lớn các trường áp dụng mức tối thiểu là bậc 4 (trình độ B2) đối với hệ văn bằng 2 hoặc đào tạo từ xa, trong khi hệ chính quy tập trung ở bậc 5 (C1).

Tuy nhiên, mỗi trường ĐH có độ linh hoạt lớn trong việc tự xây dựng chương trình, chuẩn đầu ra và phương thức đánh giá nội bộ nên tính đồng bộ chưa cao. Thậm chí có trường chỉ dựa vào việc hoàn thành các học phần tiếng Anh trong chương trình mà không bắt buộc phải có thêm chứng chỉ quốc gia hoặc quốc tế độc lập để đối chiếu.

Trong khi đó, luật Giáo dục từ năm 2019 đã quy định văn bằng, chứng chỉ do cơ sở giáo dục thuộc các loại hình và hình thức đào tạo trong hệ thống giáo dục quốc dân cấp có giá trị pháp lý như nhau. Thông tư 27 quy định nội dung chính ghi trên văn bằng và phụ lục văn bằng giáo dục ĐH từ năm 2019 cũng không còn phân biệt các hình thức đào tạo (mới được thay thế bởi Thông tư số 10 năm 2026).

Chính vì sự chênh lệch và khoảng trống trong việc kiểm soát chất lượng đầu ra giữa các hình thức đào tạo nên mới đây Bộ GD-ĐT tiến hành rà soát hoạt động đào tạo văn bằng 2 ngành ngôn ngữ Anh và yêu cầu chuẩn hóa lại nhằm đảm bảo năng lực thực tế, đặc biệt là kỹ năng nghe, nói, đọc, viết của người học sau tốt nghiệp.

Tiến sĩ Nguyễn Quốc Anh, Phó hiệu trưởng Trường ĐH Công nghệ TP.HCM, nhận định: "Chủ trương rà soát, chấn chỉnh để nâng cao chất lượng đào tạo văn bằng 2 của Bộ GD-ĐT là hoàn toàn đúng đắn. Quan điểm của trường là tạo thuận lợi cho người học văn bằng 2 nhưng vẫn phải đi cùng chất lượng đào tạo và năng lực thực tế".

Đại diện một trường ĐH công lập tại TP.HCM chia sẻ: "Trường không xây dựng quy chế đào tạo riêng cho chương trình văn bằng 2 mà áp dụng chung quy chế đào tạo chính quy theo quy định của Bộ GD-ĐT. Trong quá trình giảng dạy, hầu như các lớp đều được tổ chức học trực tiếp để bảo đảm tương tác đầy đủ giữa giảng viên và người học, hạn chế thấp nhất việc dạy học trực tuyến. Các học phần cũng được tổ chức và triển khai giống như chương trình ĐH chính quy, các khâu tổ chức thi, ra đề thi, chấm thi... đều được thực hiện theo quy trình tương tự chương trình ĐH chính quy". Theo vị đại diện này, chuẩn đầu ra của chương trình văn bằng 2 ngôn ngữ Anh tại trường tương đương trình độ C1, ngang với chuẩn ĐH chính quy.

Tiến sĩ Nguyễn Hữu Trí, Phó hiệu trưởng Trường ĐH An Giang (ĐH Quốc gia TP.HCM), cho rằng chuẩn đầu ra không phải là vấn đề "nên hay không nên", mà là yêu cầu bắt buộc nhằm bảo đảm chất lượng và tính nhất quán trong đào tạo. "Hiện nay, bằng tốt nghiệp ĐH không phân biệt hình thức đào tạo. Vì vậy, người học văn bằng hai phải đáp ứng cùng chuẩn đầu ra và các yêu cầu về năng lực chuyên môn như sinh viên chính quy cùng ngành, bao gồm cả chuẩn đầu ra ngoại ngữ. Không thể cùng một loại văn bằng nhưng lại có sự khác biệt về yêu cầu chất lượng đào tạo", tiến sĩ Trí nhấn mạnh.

Ông Trí cho biết tại Trường ĐH An Giang, sinh viên văn bằng thứ 2 ngành ngôn ngữ Anh được đào tạo theo cùng chương trình, cùng chuẩn đầu ra và áp dụng thống nhất các điều kiện xét tốt nghiệp như sinh viên chính quy cùng ngành.

Doanh nghiệp không chú trọng chứng chỉ, văn bằng

Ông Phạm Văn Hùng, Tổng giám đốc Công ty CP thang máy Hoàng Sa Việt, cho biết trong quá trình tuyển dụng, đơn vị sẽ phỏng vấn trực tiếp bằng tiếng Anh để đánh giá ứng viên thay vì nhìn vào bảng điểm hay bằng cấp. Vì vậy, đơn vị "không để tâm và cũng không yêu cầu" ứng viên nộp bằng cấp tiếng Anh hay chứng chỉ ngoại ngữ.

Tương tự, ông Phạm Phú Lâm, Chủ nhiệm CLB CRO Việt Nam, Giám đốc phát triển thị trường miền Nam GMO Z.com Rusystem, chia sẻ: "Khi tuyển dụng, điều doanh nghiệp chú trọng không nằm ở chứng chỉ, văn bằng hay điểm số mà là khả năng ứng dụng tiếng Anh vào công việc của người lao động".