Dự án chống ngập 10.000 tỉ chạy nước rút về đích

Gần 7 triệu dân mong ngóng

Tình trạng ngập tại TP.HCM những ngày qua diễn biến ngày càng nghiêm trọng do chịu tác động kép: mưa lớn vượt tần suất thiết kế cống nội đô kết hợp triều cường dâng cao ngăn dòng chảy thoát ra sông. Trong đó, triều cường được xác định là nguyên nhân trực tiếp khiến nước biển, nước sông ngược dòng tràn sâu vào hạ lưu, biến loạt trục đường ven sông, kênh rạch thành sông. Đáng nói, mức nước triều đang có xu hướng ngày càng dâng cao. Báo cáo từ Sở Xây dựng TP.HCM cho thấy những năm gần đây, mực triều tại các trạm Phú An và Nhà Bè liên tục lập kỷ lục mới khi vượt ngưỡng 1,8 m.

Trước tình thế cấp bách, tại Phiên họp thứ 15 của Ban Chỉ đạo phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực TP.HCM diễn ra mới đây, lãnh đạo Thành ủy đã đưa ra chỉ đạo gắt gao: trong năm 2026 phải hoàn thành dứt điểm công tác tháo gỡ khó khăn, vướng mắc pháp lý cho dự án giải quyết ngập do triều khu vực TP.HCM có xét đến yếu tố biến đổi khí hậu (giai đoạn 1) - công trình có tổng vốn đầu tư gần 10.000 tỉ đồng đang tiệm cận vạch đích ở mốc 95% khối lượng.

Ảnh: Bùi Quốc Hoàng

Theo PGS-TS Hồ Long Phi, nguyên Viện trưởng Viện Nước và biến đổi khí hậu (ĐH Quốc gia TP.HCM), dự án ngăn triều hiện đang là "thuốc chữa ngập" được kỳ vọng nhất nhằm hạn chế ngập do triều cho cả khu vực có diện tích rất lớn tại TP.HCM. Cụ thể, hệ thống bao gồm 8 cống kiểm soát triều quy mô lớn (khẩu độ từ 20 - 160 m). Khi triều cường dâng cao, các cửa van siêu lớn tự động đóng lại để ngăn nước sông tràn vào kênh rạch nội đô. Nếu thời điểm đó xuất hiện mưa lớn, các trạm bơm công suất "khủng" đi kèm sẽ chủ động hút nước từ lòng kênh nội thị để bơm cưỡng bức ra sông lớn.

Công trình khi được đưa vào vận hành toàn bộ quy mô chuẩn có thể kiểm soát ngập do triều cường cho khu vực rộng khoảng 570 km2, trực tiếp bảo vệ và hỗ trợ cải thiện sinh hoạt cho khoảng gần 7 triệu người sống ven sông Sài Gòn cũng như khu vực trung tâm TP.HCM. Không chỉ chặn triều, dự án còn hỗ trợ chủ động hạ thấp mực nước đệm lòng kênh, cải thiện khả năng thoát nước mưa, giảm thiểu xâm nhập mặn và tạo cảnh quan đô thị sạch đẹp dọc lưu vực. "Do đó, muốn kiểm soát ngập do triều thì phải đưa dự án vào vận hành càng sớm càng tốt", PGS-TS Hồ Long Phi nhấn mạnh.

Tiến sát vạch đích

Ở thời điểm này, trên toàn công trường dự án chống ngập 10.000 tỉ đồng, hàng trăm công nhân đang căng sức thi công 3 ca liên tục để đưa siêu dự án về đích.

Theo ghi nhận tại công trường dự án cống kiểm soát triều Phú Định (thuộc địa bàn Q.8 cũ), không khí làm việc hết sức hối hả. Hiện tại, lực lượng thi công đang duy trì nhịp độ làm việc 3 ca liên tục từ sáng đến tối nhằm đảm bảo hoàn thành các hạng mục cơ bản, tiến tới bàn giao công trình cho cơ quan quản lý nhà nước trong tháng 10.

Ảnh: Bùi Quốc Hoàng

Anh Phạm Văn Hùng, kỹ sư trưởng của công trường cống Phú Định - người đã đồng hành cùng công trình suốt từ những ngày đầu khởi công tháng 6.2016 đến nay, chia sẻ: "Đang có khoảng 200 cán bộ, kỹ sư và công nhân tích cực làm việc, quyết tâm dồn sức cho công đoạn cuối cùng. Chúng tôi nỗ lực thi công 3 ca liên tục để cơ bản hoàn thành trong tháng 9 và bàn giao công trình ngay trong tháng 10".

Nhớ lại những ngày đầu đặt chân đến địa bàn dự án, anh Hùng không khỏi xúc động khi nói về sự thay đổi rõ rệt của khu vực này. Thời điểm năm 2016, mỗi khi triều cường dâng cao, nước ngập sâu đến tận đầu gối khiến đời sống sinh hoạt của người dân gặp vô vàn khó khăn. "Giai đoạn mới vào thi công, dự án cũng gặp không ít áp lực khi một số người dân chưa hiểu hết nên còn có ý kiến ra vào, thậm chí phản đối. Nhưng đến nay, khi hình hài con đường cùng toàn bộ dự án dần hoàn thiện, diện mạo khu vực trở nên sạch đẹp, tình trạng ngập lụt không còn tái diễn thì bà con xung quanh rất phấn khởi và đồng tình ủng hộ", anh Hùng cho biết thêm.

Kỳ vọng lớn nhất của lực lượng kỹ sư, công nhân đang bám trụ tại công trường là khi cống kiểm soát triều Phú Định đi vào vận hành chính thức, toàn bộ khu vực phía trong sẽ triệt để chấm dứt cảnh ngập mỗi khi mưa lớn hay triều cường. Điều này không chỉ giúp cải thiện hạ tầng giao thông, nâng cao chất lượng đời sống an sinh xã hội cho người dân địa phương mà còn góp phần quan trọng vào mục tiêu kiểm soát ngập úng chung của TP.HCM.

Bên cạnh cống Phú Định đã đạt 93% khối lượng, dự kiến vận hành thử vào tháng 11, theo cập nhật mới nhất từ chủ đầu tư, nhiều cống kiểm soát triều lớn khác trên địa bàn TP.HCM cũng đã tiệm cận ngày hoàn thành. Nhà đầu tư cam kết bàn giao toàn bộ dự án hoàn chỉnh vào tháng 11, sẵn sàng vận hành ngay từ đầu năm 2027.

Trong ngày tái khởi động dự án hồi tháng 2, lãnh đạo UBND TP.HCM cũng khẳng định quyết tâm hoàn thành công trình trọng điểm này trong năm nay. Thành phố xác định các hạng mục nào hoàn thành trước sẽ đưa vào khai thác vận hành trước. Đồng thời, lãnh đạo thành phố tiếp tục chỉ đạo rà soát để thực hiện giai đoạn 2 của dự án, mở rộng theo đúng quy hoạch, đảm bảo phát huy đồng bộ hiệu quả của công trình cũng như đảm bảo chống ngập và thích ứng với biến đổi khí hậu bền vững .

Để phát huy tối đa 100% hiệu quả của giai đoạn 1, giai đoạn 2 của quy hoạch hạ tầng thoát nước và kiểm soát ngập TP.HCM được thiết kế với quy mô toàn diện và dài hạn hơn. Cụ thể, thành phố sẽ khép kín tuyến đê bao ven sông Sài Gòn và các cống kiểm soát triều còn lại, bao gồm mở rộng kè bờ, đê bao khép kín dọc hành lang sông từ Vàm Thuật đến Cần Giờ; bổ sung các cống kiểm soát triều vừa và nhỏ tại các hệ thống rạch nhánh chưa được bao bọc ở giai đoạn 1.

Bên cạnh đó, UBND TP.HCM cũng vừa phê duyệt đầu tư Dự án cải thiện hệ thống thoát nước, nước thải và thích ứng biến đổi khí hậu lưu vực Tây Sài Gòn (CRUS2), với tổng mức đầu tư 7.688 tỉ đồng. Công trình trải dài qua 8 phường phía tây, gồm: Đông Hưng Thuận, Trung Mỹ Tây, Tân Thới Hiệp, An Hội Tây, Tân Sơn, Tây Thạnh, Tân Sơn Nhì và Bình Hưng Hòa.

Dự án sẽ xây dựng hệ thống thoát nước lưu vực Tây Sài Gòn, dẫn nước thải đến nhà máy xử lý nước thải mới (vị trí theo quy hoạch tại khu vực Nhà máy xử lý nước thải Bình Hưng Hòa), xây dựng hệ thống thu gom nước thải và thoát nước chung cấp 1, 2, 3, 4. Đồng thời, dự án cũng xây dựng các giếng tách nước thải và hệ thống cống bao dọc theo kênh Tham Lương - Bến Cát, kênh 19-5 đến cuối lưu vực Tây Sài Gòn.