Từng có một thời, nhịp sống của người dân TP.HCM bị chi phối hoàn toàn bởi sự bất định của đường sá. Nhưng giờ đây, một khái niệm mới đang tái cấu trúc lại cả một đô thị.
Vượt ra khỏi một phương tiện di chuyển và khởi đầu cho một lối sống mới. Một lối sống được gọi với cái tên "METRO".
Giấc mơ Metro: Văn hóa đi bộ "thức giấc" giữa lòng đô thị (Kỳ 1)
Một lộ trình dài 19,7 kilomet, với 14 nhà ga đâm xuyên từ lòng đất trung tâm rồi vươn mình trên cao qua các khu vực trọng điểm của TP.HCM. Bến Thành, Ba Son, Tân Cảng, Đại học Quốc gia,… Những tọa độ vốn bị chia cắt bởi khói bụi và kẹt xe, giờ đây đã được nối liền bởi một dải lụa thép.
Ngày 22.12.2024, tuyến Metro số 1 (Bến Thành - Suối Tiên), tuyến đường sắt đô thị đầu tiên ở TP.HCM chính thức vận hành thương mại sau gần hai thập kỷ chờ đợi.
Đến ngày 9.3.2025, lễ khánh thành chính thức được tổ chức, đánh dấu cột mốc một đô thị hơn 10 triệu dân rũ bỏ sự phụ thuộc vào phương tiện cá nhân để bước vào một kỷ nguyên hoàn toàn mới. Kỷ nguyên của phương tiện công cộng.
Chính từ giây phút đó, tuyến Metro số 1 chính thức mang theo kỳ vọng khổng lồ của cả thành phố, trở thành mạch máu mới giải cứu hạ tầng và thay đổi hoàn toàn diện mạo giao thông ở TP.HCM.
Tuy nhiên, sau giai đoạn rầm rộ ban đầu, câu hỏi được nhiều người đặt ra là làn sóng đông đúc ấy thực chất là một thói quen mới, hay chỉ là đám đông hiếu kỳ? Một công trình nghìn tỷ nhen nhóm sự tò mò của người dân suốt gần 20 năm, liệu có chịu chung số phận với những trào lưu "check-in" ngắn hạn, rồi sớm chạm ngưỡng bão hòa?
Ký ức về hệ thống đường sắt đô thị đầu tiên của Đông Dương
Để trả lời cho những hoài nghi đó, Báo Thanh Niên đã tìm đến các nhà nghiên cứu đô thị, lịch sử và văn hóa.
Cựu nhà báo, nhà nghiên cứu lịch sử Trần Hữu Phúc Tiến cho biết TP.HCM cách đây 150 năm đã từng sở hữu hệ thống đường sắt đô thị
ẢNH: VÕ HIẾU
Câu trả lời cho bài toán của tương lai, bất ngờ khi lại nằm ở quá khứ. Khảo cứu của các nhà nghiên cứu cho thấy, đây không phải là lần đầu tiên người dân TP.HCM bước lên những toa tàu chạy trên đường ray. Ngược dòng lịch sử gần 150 năm về trước, đô thị này đã từng sở hữu hệ thống đường sắt đô thị đầu tiên của Đông Dương, nơi sự kỷ luật và văn hóa xếp hàng của cư dân thành phố đã bắt đầu được định hình.
Theo cựu nhà báo, nhà nghiên cứu lịch sử Trần Hữu Phúc Tiến, TP.HCM từng là nơi đầu tiên ở Việt Nam và Đông Dương có tuyến đường sắt đô thị. Từ tháng 12.1881, những đoàn tàu chạy từ khu vực Nguyễn Huệ - Hàm Nghi đến Chợ Lớn đã mở đầu cho một loại hình giao thông hoàn toàn mới. Sự xuất hiện của xe điện không chỉ thay đổi cách người dân di chuyển, mà còn góp phần hình thành một nếp sinh hoạt đô thị với những quy tắc như xếp hàng, mua vé, chờ đến lượt và giữ gìn vệ sinh nơi công cộng. Hệ thống xe điện dần biến mất sau năm 1954. Hơn 70 năm sau, khi Metro số 1 đi vào vận hành, người dân TP.HCM đang từng bước trở lại với một nếp sống từng hiện hữu trong lịch sử. Metro vì thế không chỉ là một phương tiện giao thông, mà còn là khởi đầu của một "văn hóa Metro" trong đô thị hiện đại.
Ông Trần Hữu Phúc Tiến là tác giả của nhiều cuốn sách lý thú về văn hóa, du lịch, kiến trúc nổi tiếng về Sài Gòn - TP.HCM
ẢNH: VÕ HIẾU
Nhưng lịch sử là một chuyện, thực tế của thế kỷ 21 lại khốc liệt hơn rất nhiều. Khi một đô thị bị nén chặt bởi hơn 6 triệu chiếc xe gắn máy, thì sự dịch chuyển sang Metro không còn là sở thích, mà là một cuộc tháo chạy khỏi sự ngột ngạt. Khi những ngả đường tại TP.HCM đã quá tải đến mức cực hạn, thì kẹt xe và khói bụi vô tình trở thành "đòn bẩy" mạnh mẽ nhất, buộc người dân phải tìm cách thay đổi khỏi sự ngột ngạt bên dưới để bước lên những chuyến tàu.
Bước ngoặc trên 'sàn gạch'
Để thay đổi diện mạo của một đại đô thị mười triệu dân, thử thách lớn nhất không nằm ở những thanh ray bằng thép, mà nằm ở việc phá vỡ một thói quen đã đóng đinh suốt nửa thế kỷ qua về văn hóa sử dụng phương tiện cá nhân. Và thực tế sau hơn một năm vận hành, quy luật ấy đã bắt đầu lên tiếng. Tại các trung tâm điều hành, làn sóng đổ xô đi tàu không còn dừng lại ở sự hiếu kỳ của những ngày đầu mở cửa.
Theo anh Lê Hoài Đức (Trưởng khu ga Bến Thanh - Suối Tiên), sau giai đoạn hiếu kỳ ban đầu, nhiều người dân đã dần nhận ra những tiện ích mà tuyến đường sắt đô thị Metro số 1 mang lại và biến việc đi tàu từ trải nghiệm thành thói quen di chuyển hằng ngày.
Nhiều người dân đã dần chuyển từ tâm lý hiếu kỳ ban đầu sang thói quen sử dụng Metro số 1 trong việc di chuyển hằng ngày
ẢNH: VÕ HIẾU
Điều này được thể hiện qua lượng hành khách duy trì ổn định trên toàn tuyến. Mỗi ngày, Metro số 1 phục vụ khoảng 55.000 - 60.000 lượt khách; vào cuối tuần, con số này tăng lên khoảng 70.000 lượt. Đặc biệt, trong các dịp lễ lớn hoặc khi khu vực trung tâm TP.HCM diễn ra các sự kiện văn hóa, lượng khách có thời điểm đạt gần 100.000 lượt/ngày.
Con số 60.000 lượt khách đều đặn mỗi ngày không còn là những con số nằm trên báo cáo giấy tờ. Nhưng để cảm nhận được cái "hồn" của sự chuyển dịch, phải đi sâu xuống lòng đất, nơi ga trung tâm Bến Thành tọa lạc. Ở đó, chị Nguyễn THị Lan Phương, người quản lý nhà ga Bến Thành đã chứng kiến một bước ngoặt âm thầm nhưng đầy mạnh mẽ.
Metro số 1 phục vụ khoảng 55.000 - 60.000 lượt khách mỗi ngày, tăng lên khoảng 70.000 lượt vào cuối tuần và gần 100.000 lượt trong các dịp lễ lớn
ẢNH: VÕ HIẾU
Theo chị Nguyễn Thị Lan Phương, trong những tháng đầu vận hành, phần lớn hành khách đến ga Bến Thành để tham quan, chụp ảnh và trải nghiệm. Nhưng đến nay, Metro đã dần đi vào nếp sống của người dân. Công việc của đội ngũ nhà ga cũng thay đổi, từ chỗ chủ yếu hướng dẫn khách tham quan sang tập trung đảm bảo an toàn cho những hành khách đi lại mỗi ngày.
Sự thay đổi ấy thể hiện rõ nhất vào sáng thứ Hai đầu tuần, trong khung giờ từ 7 đến 8 giờ. Nếu như trước đây nhà ga rộn ràng tiếng trò chuyện của những người đến tham quan, thì giờ đây, âm thanh dễ nhận thấy nhất là tiếng bước chân và tiếng giày dép chạm đều trên nền gạch. Đó là nhịp vội vã của những người đi làm, đi học, báo hiệu Metro đã thực sự trở thành một phần trong nhịp sống thường nhật của thành phố.
Sự ra đời của 'văn hóa Metro'
Sự chuyển dịch từ mặt đường bộ lên không gian đường sắt của một bộ phận người dân TP.HCM sau hơn một năm, đã không còn là một hiện tượng nhất thời. Từ chỗ bước lên tàu vì tò mò, họ mang theo những nhu cầu mưu sinh, học tập hằng ngày, và vô tình cùng nhau thiết lập nên một không gian công cộng mang tính chuẩn mực chưa từng có.
Sự xuất hiện của những chuyến tàu Metro ở TP.HCM đã tạo ra "văn hóa Metro"
ẢNH: VÕ HIẾU
Báo Thanh Niên đồng hành cùng nhịp sống mới trên tuyến Metro số 1
ẢNH: VÕ HIẾU
Những bước chân hối hả qua khe quẹt thẻ, sự tĩnh lặng trật tự dưới những ga ngầm tối tân không còn là câu chuyện của một phương tiện giao thông thuần túy. Đó là lúc một thứ văn hóa mới được khai sinh.
Một nền văn hóa được hình thành từ những điều rất nhỏ như xếp hàng, nhường ghế, tôn trọng quy định và đúng giờ. Khi những hành vi ấy lặp lại mỗi ngày, Metro không chỉ thay đổi cách người dân TP.HCM di chuyển, mà còn từng bước định hình một nếp sống mới của đô thị.
Bình luận (0)