Giải mã 'bệnh bí ẩn': Độc chất - kẻ giết người thầm lặng

Phòng khám sàng lọc và truy tìm độc chất cho cá nhân (ITAS) - Phòng khám đa khoa thuộc Trường đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch, (TP.HCM) ứng dụng y học độc chất nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Đây được xem là mô hình chuyên sâu tìm căn "bệnh bí ẩn".

"Bệnh bí ẩn": sát thủ thầm lặng

Tiến sĩ - bác sĩ Phạm Quốc Dũng, Bộ môn Cấp cứu - hồi sức - chống độc, Trường đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch, cho biết trong bối cảnh hiện đại, con người đang phải đối mặt với nhiều "sát thủ thầm lặng" như ô nhiễm môi trường, thực phẩm không an toàn và sản phẩm công nghiệp hóa (hóa chất cơ bản, phân bón và hóa chất công nghiệp, hóa chất tiêu dùng, sản phẩm phụ trợ công nghiệp…). Hệ quả là các bệnh nhiễm độc ngày càng âm thầm, khó nhận diện và có thể dẫn đến tàn phế hoặc tử vong nếu phát hiện muộn.

ẢNH MINH HỌA: P.K

Thực tế, không ít người rơi vào tình trạng suy nhược, xuất hiện những triệu chứng "kỳ lạ" nhưng đi khám ở nhiều nơi vẫn không tìm ra nguyên nhân. Có trường hợp chỉ một triệu chứng kéo dài nhiều tháng, điều trị không hiệu quả, làm giảm chất lượng cuộc sống và gia tăng chi phí y tế. Thậm chí, bệnh có thể bùng phát đột ngột ở người không có tiền sử bệnh, đáp ứng thuốc kém, gây áp lực tâm lý nặng nề cho cả bệnh nhân lẫn gia đình…

Khi "bệnh bí ẩn" được giải mã là do nhiễm độc thì bệnh nhân trong tình trạng giai đoạn muộn, do đó, phát hiện sớm và phòng ngừa đóng vai trò then chốt. Phòng khám ITAS ra đời trong bối cảnh này để đồng hành cùng người dân TP.HCM và khu vực lân cận, kỳ vọng sẽ mang lại chất lượng sống tốt hơn cho cộng đồng.

Những ai nên tầm soát độc chất?

Tiến sĩ - bác sĩ Quốc Dũng nhấn mạnh Phòng khám ITAS không chỉ dành cho người đang phát bệnh, mà còn cho bất kỳ ai muốn chủ động kiểm soát "độ sạch" của cơ thể, đánh giá nguy cơ tiếp xúc với các chất gây ung thư và hóa chất độc hại trong đời sống hằng ngày. Ông lưu ý các nhóm người cần tầm soát độc chất:

Thứ nhất, người có một hoặc nhiều triệu chứng kéo dài nhưng điều trị thông thường không hiệu quả, chưa xác định được nguyên nhân. Nguyên nhân có thể đến từ sự tích tụ độc tố trong mô và tế bào, do tiếp xúc lâu dài với vật dụng, máy móc, môi trường sống, và cả tác dụng phụ hay có hại của thuốc khi sử dụng lâu dài.

Thứ hai, người có nguy cơ nhiễm độc mạn tính từ thực phẩm và môi trường: kim loại nặng trong sơn, mỹ phẩm, hải sản, đông y, thực phẩm chức năng; vi nhựa trong thực phẩm; hóa chất tạo hương thơm… Hít thở trong không gian kín có mùi thơm hóa chất nhân tạo, trong không gian máy lạnh kín lâu ngày, chính là môi trường nhân tạo có thể gây ảnh hưởng có hại cho sức khỏe và gây bệnh một cách thầm lặng. Những biểu hiện có thể giống bệnh nội khoa thông thường nhưng tái phát nhiều lần hoặc không điều trị dứt điểm.

ẢNH: P.K

Thứ ba, người có thói quen ăn uống theo xu hướng sai cách, sử dụng thực phẩm chế biến sẵn, chứa chất bảo quản, chất tạo màu, tạo mùi; tích trữ thực phẩm lâu ngày. Một số hóa chất như benzene, nitrosamines, PFAS, kim loại nặng có thể gây ung thư và rối loạn nội tiết.

Thứ tư, người làm việc trong môi trường nguy cơ cao như in ấn, xăng dầu, phun sơn, sản xuất linh kiện điện tử, cơ khí, kim hoàn, làm nail, đồ gỗ, nông nghiệp thường xuyên tiếp xúc với thuốc bảo vệ thực vật… Nhóm này cần kiểm tra định kỳ để đánh giá mức độ tích tụ hóa chất và được hướng dẫn về biện pháp hạn chế phơi nhiễm.

Thứ năm, người từng sử dụng rượu, ma túy tổng hợp, thuốc lắc, Ketamine, "cỏ Mỹ", bóng cười, thuốc lá điện tử… Những tác nhân này không chỉ gây ảo giác nhất thời mà còn để lại di chứng nặng nề như gây yếu liệt tứ chi do tổn thương thần kinh, suy tim và suy giảm chức năng não bộ, bệnh răng miệng, viêm mũi.

Ngoài ra, một trong những nhiệm vụ trọng tâm của Phòng khám ITAS là nhận diện các chất độc hại có khả năng gây ung thư cho người bệnh và người khỏe mạnh chưa bị ung thư. Việc phát hiện sớm các tác nhân gây ung thư từ môi trường và thói quen sinh hoạt, thói quen ăn uống giúp người dân có kế hoạch phòng ngừa chủ động, thay vì chờ đợi đến khi bệnh ung thư khởi phát thì đã quá muộn.