Giải mã 'đòn thế' Mỹ và Canada giữa 'đại thương chiến'

Sau khi Canada ngày 21.8 rút khỏi các cuộc đàm phán, nước này đã bị Mỹ đã áp thuế 50% đối với lượng hàng hóa trị giá khoảng 20 tỉ USD bao gồm rượu vang, đồ nội thất, sản phẩm từ sữa, xi măng, quần áo, cần câu cá và thiết bị khúc côn cầu. Đáp lại, Thủ tướng Canada Mark Carney ngày 25.8 thông báo áp thuế lên đến 50% đối với lượng hàng hóa của Mỹ trị giá 20 tỉ USD, áp dụng từ ngày 8.9. Trong khi đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump dự kiến đến ngày 1.1.2027 sẽ áp thuế 50% đối với ô tô, xe tải và phụ tùng ô tô của Canada.

Ảnh: AP

Thách thức cho Mỹ

Không những vậy, cuộc khẩu chiến leo thang khi Thủ tướng Carney chỉ trích Mỹ trước đây dùng "bút chì" để ký hiệp định thương mại, nhằm ám chỉ cam kết của Washington không đáng tin cậy. Ngược lại, Tổng thống Trump cho rằng Canada muốn lợi ích như là một tiểu bang của Mỹ.

Phần lớn công chúng Canada đang ủng hộ Thủ tướng Carney khi có đến 76% kết quả trả lời khảo sát gần đây đồng ý việc ông chấm dứt đàm phán với Mỹ. Ngược lại, thương chiến với Canada đang khiến nhiều nghị sĩ Mỹ lo lắng vì sợ rằng thuế mới sẽ làm tăng chi phí cho các doanh nghiệp và tiêu dùng của người dân ngay trước bầu cử giữa kỳ.

Trong phân tích gửi đến Thanh Niên, Eurasia Group (Mỹ), đơn vị tư vấn và nghiên cứu rủi ro chính trị hàng đầu thế giới, nhận định việc đánh thuế đối với ô tô có thể có tác động đặc biệt lớn đến bang Michigan (Mỹ) khi bang này sắp có cuộc cạnh tranh quyết liệt trong cuộc đua vào thượng viện sắp tới. Canada là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Michigan - tiểu bang quy tụ nhiều nhà sản xuất ô tô lớn nhất của Mỹ. Năm 2024, bang này xuất khẩu hàng hóa trị giá 24 tỉ USD sang Canada, trong đó có gần 14 tỉ USD là về ô tô và phụ tùng ô tô. Bang này cũng nhập khẩu khoảng 40 tỉ USD hàng hóa từ Canada, chủ yếu từ tỉnh bang Ontario của láng giềng phía bắc.

Ứng cử viên thượng nghị sĩ đại diện bang Michigan là ông Abdul El-Sayed (đảng Dân chủ) đã chỉ trích Tổng thống Trump vì sự sụp đổ của các cuộc đàm phán giữa hai nước. Ông El-Sayed cho rằng điều này sẽ dẫn đến chi phí sinh hoạt cao hơn.

Với Washington thì hậu quả có thể lớn hơn khi Canada là khách hàng hàng đầu của 26 tiểu bang Mỹ, bao gồm Maine, Iowa và Wisconsin là những bang sắp có cuộc cạnh tranh gay cấn trong cuộc bầu cử giữa kỳ sắp tới. Việc Ottawa đáp trả thuế quan có thể thổi bùng lạm phát ngay trong lúc cuộc chiến Iran đang khiến giá năng lượng tăng cao. Điều này có thể ảnh hưởng đến đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa kỳ sắp tới.

Nên việc đáp trả bằng thuế có thể xem là một đòn tấn công của Ottawa nhằm vào Washington.

Và rủi ro cho Canada

Về phía Canada, cuộc thương chiến có thể tác động đến yếu tố Quebec. Vấn đề chính trị gây tranh cãi nhất của Canada là ngôn ngữ và văn hóa tiếng Pháp. Washington đã thúc ép Ottawa bãi bỏ các yêu cầu rằng các công ty phát trực tuyến của Mỹ phải tài trợ cho Chương trình Canada - một chính sách giúp hỗ trợ các sản phẩm bằng tiếng Pháp tại tỉnh bang Quebec. Washington cũng đã tìm cách chấm dứt các quy định yêu cầu nhãn sản phẩm và hướng dẫn sử dụng phải song ngữ tiếng Pháp - tiếng Anh, điều mà các công ty Mỹ đã phàn nàn từ lâu là làm tăng chi phí.

Những mối đe dọa đối với ngôn ngữ Pháp đã góp phần vào sự trỗi dậy của chủ nghĩa quốc gia Quebec kể từ những năm 1960 và thúc đẩy sự thành lập một đảng chính trị ly khai là Parti Québécois (PQ). Dự kiến, Canada sắp có 3 cuộc bầu cử bổ sung vào ngày 31.8, Quebec cũng sắp có một cuộc bầu cử địa phương mà PQ đang trên đà thắng thế.

Giữa bối cảnh như vậy, đối với Thủ tướng Carney thì sự nhượng bộ trong việc bảo vệ tiếng Pháp sẽ gây ảnh hưởng tiêu cực cho chính quyền trung ương. Vì thế, Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer ngày 24.8 tuyên bố dù Washington đã đưa ra thỏa thuận tốt, nhưng Ottawa từ bỏ "có thể vì lý do chính trị".

Bên cạnh đó, vấn đề tiếng Pháp cũng ẩn chứa một rạn nứt khác tồn tại từ lâu trong lòng Canada. Đó là nhiều năm qua, nhiều người dân ở tỉnh bang Alberta cho rằng chính quyền trung ương "ưu ái" Quebec về chương trình bình đẳng liên bang, mà trong đó thuế liên bang từ các tỉnh giàu như Alberta phải "gánh" cho Quebec để tài trợ dịch vụ xã hội, và các chính sách bảo vệ môi trường được Quebec thúc đẩy đã cản trở sự phát triển dầu khí ở Alberta. Nghiêm trọng hơn, nhiều người ở Alberta muốn ly khai khỏi Canada và dự kiến vào ngày 19.10 tới đây thì tỉnh bang này tổ chức cuộc trưng cầu dân ý về việc ly khai.

Cho nên, bằng việc đưa chính quyền Thủ tướng Carney vào thế bảo vệ Quebec thì có thể khiến xu thế ly khai tăng cao ở Alberta, dẫn đến rạn nứt trong lòng Canada thêm sâu sắc.

Từ thực tế trên, Mỹ lẫn Canada đều đang khai thác yếu tố chính trị của đối phương trong cuộc thương chiến giữa hai bên.