Nguy cơ Mỹ leo thang căng thẳng với Trung Quốc vì Iran

Hôm qua (25.8), dù chưa thực sự áp dụng các hình phạt lớn mới đối với Iran như thông báo trước đó, Mỹ tiếp tục đe dọa áp đặt các biện pháp trừng phạt mới nghiêm trọng đối với các quốc gia từ chối cắt đứt quan hệ kinh tế với Tehran. CNN dẫn lời Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cảnh báo thêm rằng các nhóm giúp Tehran rửa tiền sẽ đối mặt với việc bị trục xuất khỏi hệ thống tài chính của Mỹ.

Khó hiệu quả với Iran

Những ngày qua, Tổng thống Mỹ Donald Trump liên tục nhấn mạnh sẽ tiến hành "Ngày D" đối với kinh tế Iran. Trong quân sự, "Ngày D" (D Day) mang ý nghĩa là ngày tiến hành chiến dịch quân sự quy mô lớn.

Trả lời Thanh Niên hôm qua về việc Mỹ dự kiến áp dụng nhiều biện pháp trừng phạt kinh tế mạnh mẽ hơn nữa với Iran, chuyên gia tình báo quân sự Mỹ Carl O.Schuster (đang giảng dạy tại ĐH Hawaii - Thái Bình Dương) cho rằng: "Các biện pháp trừng phạt mạnh tay hơn sẽ tác động đến Tehran, nhưng không đạt được mức độ mà Washington kỳ vọng".

ẢNH: REUTERS

Giải thích về điều này, vị chuyên gia chỉ ra một số lý do. Thứ nhất, các biện pháp trừng phạt cần thời gian mới phát huy tác dụng chứ không thể tạo ra tác động tức thì, đặc biệt đối với một đất nước như Iran. "Ngoài ra, Mỹ không còn giữ vị thế cường quốc kinh tế thống trị như trước đây. Trung Quốc sở hữu tiềm lực và tầm ảnh hưởng kinh tế đủ để mang lại cho Iran một "phao cứu sinh" thay thế về mặt thương mại và kinh tế. Mỹ không còn nắm thế độc quyền gần như tuyệt đối với các giao dịch ngân hàng", chuyên gia Schuster phân tích thêm.

Ông Schuster chỉ ra rằng: "Yếu tố quan trọng nhất ở đây chính là thời gian. Iran hiểu rõ rằng Tổng thống Mỹ Donald Trump ưu tiên chấm dứt cuộc chiến trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ở Mỹ vào đầu tháng 11. Do đó, Tehran hoàn toàn có thể chịu đựng được những tổn thất ngắn hạn do các biện pháp trừng phạt gây ra. Iran chỉ cần cầm cự cho đến tháng 11. Nếu giành chiến thắng trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, đảng Dân chủ sẽ gây sức ép buộc ông Trump phải chấm dứt cuộc đối đầu với Tehran. Điều này giúp Tehran có thêm lợi thế".

Nguy cơ Mỹ - Trung căng thẳng

Tổng thống Trump đã tránh gọi tên Trung Quốc khi đề cập việc trừng phạt các đối tác của Iran. Thế nhưng Bộ trưởng Bessent thì đã thẳng thắn yêu cầu Trung Quốc "tham gia" các lệnh trừng phạt của Mỹ đối với Iran.

Theo phân tích của Eurasia Group (Mỹ) - đơn vị tư vấn và nghiên cứu rủi ro chính trị hàng đầu thế giới - Trung Quốc nhiều năm qua được cho là né tránh các lệnh trừng phạt của phương Tây và là nước nhập khẩu tới 90% lượng dầu xuất khẩu của Iran.

"Một phần dầu của Iran vẫn tiếp tục được chuyển đến Trung Quốc bất chấp các hạn chế về vận tải biển qua eo biển Hormuz. Do đó, rủi ro lớn hơn có thể lại nằm ở phía Washington và tác động của những lời đe dọa này đối với mối quan hệ với Bắc Kinh", theo đánh giá của Eurasia Group.

Lâu nay, các nhà máy lọc dầu nhỏ - thường được các chuyên gia đặt tên là "ấm trà" - tách biệt khỏi các tập đoàn dầu khí lớn của Trung Quốc, chuyên tiếp nhận hầu hết nguồn dầu xuất khẩu của Iran từ nhiều năm qua. Cách thức này giúp các tập đoàn dầu khí lớn của Trung Quốc né tránh nguy cơ bị trừng phạt vì các lệnh cấm vận nhằm vào Iran. Thực tế, từ đầu tháng 5, Washington dường như đã tìm cách gây áp lực với nhóm "ấm trà" để chặn nguồn xuất khẩu dầu thô của Tehran. Cụ thể, Bộ Tài chính Mỹ đầu tháng 5 áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với một đơn vị của Hengli Petrochemical, một nhà máy lọc dầu được cho là đã mua hàng tỉ USD dầu mỏ của Iran, cùng với 40 công ty vận tải biển và tàu bị cáo buộc có liên quan đến hoạt động này. Khi đó, Bộ Ngoại giao Trung Quốc thông báo các biện pháp trừng phạt đơn phương của Washington "không có cơ sở trong luật pháp quốc tế" và Bắc Kinh sẽ bảo vệ quyền và lợi ích của các công ty Trung Quốc.

Chính vì thế, giới phân tích đang tỏ ra thận trọng về đe dọa "Ngày D" của Tổng thống Trump đối với kinh tế Iran và liệu ông có quyết tâm thực hiện các hành động trừng phạt kinh tế đối với Bắc Kinh hay không, khi Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình dự kiến thăm cấp nhà nước đến Mỹ vào ngày 24.9.