Giải pháp nào giảm lãi vay?

Động thái lạ của ngân hàng

Khảo sát của Thanh Niên cho thấy sau gần 1 tháng các ngân hàng (NH) công bố giảm lãi suất huy động, lãi vay vẫn ở mức cao.

Ảnh: Ngọc Thắng

Bà N.C, giám đốc một công ty có trụ sở tại TP.HCM, cho biết từ đầu tháng 4, Vietcombank tăng lãi suất cho vay lên 8,2%/năm, trong khi đầu tháng 3 chỉ ở mức 7,2%/năm. Từ đó đến nay, nhà băng này đã điều chỉnh giảm lãi suất huy động nhưng lãi vay vẫn chưa điều chỉnh. Mấy tuần nay, bà liên hệ với NH hỏi về giảm lãi vay nhưng chưa nhận được câu trả lời. "Lúc lãi vay tăng thì một tháng điều chỉnh mấy lần do tôi có mấy món giải ngân khác nhau nhưng khi giảm thì cả tháng nay vẫn chưa xuống. Chúng tôi là doanh nghiệp xuất khẩu mới có mức lãi vay này chứ doanh nghiệp khác còn cao hơn. Chi phí tài chính tăng lên nên doanh nghiệp cũng mong sớm giảm lãi ngày nào hay ngày nấy", bà N.C nói.

Nhìn lại 1 tháng qua sau lời kêu gọi giảm lãi suất từ Ngân hàng Nhà nước (NHNN), đã có hơn 40 NH công bố giảm lãi suất huy động. Mới đây, Agribank giảm thêm 0,5%/năm lãi suất tiền gửi tại quầy đối với kỳ hạn 24 tháng, xuống còn 6%/năm. BIDV giảm lãi suất tiết kiệm kỳ hạn 24 và 36 tháng 0,5%/năm, xuống còn 6%/năm. Vietcombank giảm lãi suất tiết kiệm 24 tháng 0,5%/năm, xuống còn 6%/năm, trong khi các kỳ hạn khác như 1-2 tháng ở mức 2,1%/năm, 3 tháng ở mức 2,4%/năm, 6 tháng 3,5%/năm, 12 tháng ở mức 5,9%/năm còn 36-48 tháng còn 5,3%/năm. Các NH thương mại cổ phần khác cũng giảm lãi suất tiết kiệm từ 0,1-0,5%/năm ở các kỳ hạn.

Tuy nhiên, bức tranh thị trường lãi suất huy động đang có những chuyển động lạ. Chia sẻ với PV Thanh Niên, anh N. (TP.HCM) kể đợt điều chỉnh giảm lãi suất huy động gần đây của các NH không mấy tác động đến việc sinh lời từ nguồn tiền nhàn rỗi của mình vì lãi suất nhận được vẫn ở mức cao, thậm chí ngay cả đối với kỳ hạn gửi dưới 6 tháng bị khống chế bởi mức lãi suất trần 4,75%/năm. "Thay vì gửi tiền cho NH, tôi tham gia các sản phẩm của công ty con trực thuộc NH thông qua app để có mức lãi suất cao hơn so với gửi tiết kiệm", anh giải thích. Chẳng hạn, sau khi ký một hợp đồng cho vay tài sản với Công ty chứng khoán VPBank, lãi suất được tính là 6%/năm còn nếu thực hiện qua công ty chứng khoán thuộc MB thì lãi suất là 6,5%/năm đối với kỳ hạn 15 ngày. Mức này cao hơn rất nhiều so với tiết kiệm không kỳ hạn chỉ 0,1 - 0,2%/năm hoặc có kỳ hạn dưới 6 tháng cũng không quá 4,75%/năm. "Ngoài ra, trên các trang mạng xã hội như Facebook, rất nhiều nhân viên NH chạy chỉ tiêu kinh doanh nên chào mời gửi tiền với lãi suất lên 8,8 - 8,9%/năm đối với kỳ hạn 6 tháng và 12 tháng, trong khi bảng lãi suất công bố chính thức thì hoàn toàn không có mức lãi này", anh N. cho biết.

Hình thức trả lãi suất cao khi thông qua bên thứ ba như anh N. đề cập được các NH vận dụng trong cuộc đua huy động vốn. Những khách hàng ưu tiên của Vietcombank khi vào ứng dụng (app) NH mua chứng chỉ tiền gửi có lãi suất lên đến 7,9%/năm. Khi truy cập mục chứng chỉ tiền gửi của Vietcombank, khách hàng sẽ nhận thông báo: "VCB đã kết thúc đợt phát hành chứng chỉ tiền gửi trực tuyến và khách có muốn tiếp tục thực hiện mua, bán chứng chỉ tiền gửi với Công ty TNHH chứng khoán VCB (VCBS) không?". Trường hợp đồng ý, trên app hiện ra màn hình thông tin chứng chỉ tiền gửi mệnh giá 100.000 đồng, kỳ hạn 12 tháng, lãi suất 7,9%/năm. Ngoài ra, khách hàng có thể nhận được lãi suất cao hơn lãi suất thông thường khi thực hiện gửi tiết kiệm gửi gốc linh hoạt với mức lãi lên 7%/năm ở kỳ hạn 6 tháng; 9 tháng lên 7,2%/năm; 12 tháng lên 7,4%/năm. Trong khi đó, các kỳ hạn khác của sản phẩm này lại có mức lãi suất 3,3%/năm. Mức lãi suất trên 7%/năm cao hơn cả lãi suất dành cho khách hàng ưu tiên từ 0,4 - 0,6%/năm, dao động từ 6,6 - 6,8%/năm.

Kéo lãi vay giảm như thế nào?

Với thực trạng như trên, câu hỏi đặt ra là làm thế nào để giảm lãi vay? Chuyên gia tài chính Nguyễn Trí Hiếu cho rằng để giảm lãi suất cho vay, việc trước hết giảm lãi suất huy động là hoàn toàn đúng. Tuy nhiên, các NH lớn thì có khả năng giảm lãi suất huy động vì có nguồn khách hàng lớn. Còn đối với NH nhỏ và vừa thì điều này khó hơn vì ảnh hưởng đến thanh khoản. Vì thế, thay vì nhìn vào lãi suất tiết kiệm, các NH còn vận dụng các sản phẩm, kênh huy động vốn khác để tuân thủ lời kêu gọi giảm lãi suất. Do vậy cần đánh giá tổng thể chi phí vốn để xem nguyên nhân lãi vay chưa giảm, nếu chỉ nhìn vào lãi suất tiết kiệm điều chỉnh đi xuống thì vẫn chưa thể hiện rõ.

Một giải pháp khác để giảm lãi vay, theo ông Nguyễn Trí Hiếu, là NHNN cần giảm lãi suất thị trường mở, hỗ trợ lãi suất liên NH đi xuống. Giải pháp này có thể giải quyết thanh khoản tạm thời. Đồng thời, các NH cũng phải tìm khách hàng tốt cho vay để kiểm soát nợ, không phát sinh nợ xấu dễ dẫn đến chi phí vốn gia tăng, khó giảm lãi vay chung. "Giảm lãi suất vay được hay không còn phải hội đủ điều kiện, bối cảnh có huy động vốn. Lãi suất cho vay thấp nhưng không huy động được, không đảm bảo được tỷ lệ an toàn vốn thì NH cũng khó. Ở đây, lãi suất huy động hiện giảm thì những khoản vay mới, hay khoản vay cũ có quy định điều chỉnh giảm lãi từng tháng có thể giảm ngay được. Tuy nhiên thay vì kêu gọi NH giảm lãi suất chung chung thì cần nói rõ giảm lãi suất cho vay bao nhiêu như những năm trước", ông Nguyễn Trí Hiếu đề xuất.

PGS-TS Phạm Thế Anh, Trưởng khoa Kinh tế học, ĐH Kinh tế Quốc dân, cũng đồng tình việc giảm lãi suất trong bối cảnh hiện nay là rất khó. Nhu cầu đầu tư công, cũng như đầu tư tư nhân lớn nhưng nguồn huy động của NH lại hạn chế. Thêm vào đó, lạm phát năm nay cao hơn những năm trước nên giảm lãi suất càng thêm khó huy động vốn. "Chính sách tiền tệ hiện nay đã hết dư địa, trong khi chính sách tài khóa thì lại siết chặt. Tỷ lệ thu thuế của VN hiện ở mức cao, lên đến 26%, trong khi ở các nước khác như Thái Lan, Trung Quốc chỉ khoảng 15 - 18%. Điều này cũng góp phần làm cho nguồn huy động vốn trong dân cư giảm đi. Đó là chưa kể nguồn tiền gửi của Kho bạc Nhà nước hơn nửa triệu tỉ đồng tại các NH lớn không còn được tính vào tổng tiền gửi khi xác định tỷ lệ cho vay trên huy động (LDR) từ năm 2026", ông Anh phân tích và cho rằng còn một giải pháp để lãi suất giữ được ổn định là Chính phủ thực hiện huy động vốn từ nước ngoài cho các dự án lớn. Nguồn này không những giải quyết được nhu cầu vốn đáp ứng phát triển trong thời gian tới mà còn gia tăng dự trữ ngoại hối, đồng thời có thêm bên giám sát các dự án.

Trong buổi làm việc với NHNN gần đây, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng cũng yêu cầu NHNN phối hợp chặt chẽ với Bộ Tài chính để giảm áp lực huy động vốn cho hệ thống NH; rà soát, sửa đổi các quy định liên quan đến tỷ lệ an toàn, sử dụng nguồn vốn Kho bạc Nhà nước phù hợp với từng thời điểm.