Giảm chi phí, tạo điều kiện để doanh nghiệp tham gia kinh tế số

Ngày 27.10, chuyên đề "Khung chính sách phát triển kinh tế số" tại Diễn đàn Kinh tế mùa thu 2026 đã thu hút sự quan tâm của nhiều chuyên gia, diễn giả trong và ngoài nước. Các diễn giả cho rằng, thách thức lớn của ASEAN không nhất thiết nằm ở việc xây dựng một bộ quy tắc đồng nhất cho toàn khu vực, mà là làm thế nào để các hệ thống và quy định hiện có có thể vận hành tương thích, bảo đảm an toàn dữ liệu và tạo thuận lợi cho hoạt động xuyên biên giới.

ẢNH: HÙNG TRIỀU

Hiệp định Khung Kinh tế số ASEAN (DEFA) được Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) khởi động đàm phán vào tháng 9.2023, hướng đến xây dựng khuôn khổ chung cho thương mại số, thương mại điện tử xuyên biên giới, dòng dữ liệu, thanh toán điện tử, bảo vệ người tiêu dùng và khả năng tương thích giữa các hệ thống số. Theo nghiên cứu của ASEAN, nếu được triển khai toàn diện, DEFA có thể góp phần đưa quy mô kinh tế số khu vực từ khoảng 1.000 tỉ USD lên 2.000 tỉ USD vào năm 2030. 

Ông John Low, thành viên Hợp danh cấp cao, đồng Tổng giám đốc Roland Berger khu vực Đông Nam Á nhận định, DEFA đánh dấu bước chuyển trong tiến trình hội nhập ASEAN, khi động lực tăng trưởng ngày càng gắn với dữ liệu, dịch vụ số, công nghệ tiên tiến và trí tuệ nhân tạo. Hiệp định hướng đến hình thành một nền kinh tế số tích hợp, có tính cạnh tranh và đáng tin cậy, bao trùm các lĩnh vực như thương mại điện tử, dữ liệu xuyên biên giới, bảo vệ dữ liệu cá nhân, an ninh mạng, thanh toán số và định danh điện tử. Quản trị dữ liệu cần được nhìn nhận như một hạ tầng kinh tế chiến lược, thay vì chỉ là vấn đề tuân thủ. ASEAN cần cân bằng giữa tạo thuận lợi cho dữ liệu lưu chuyển và bảo vệ quyền riêng tư, bí mật thương mại, an ninh mạng. Thay vì yêu cầu các nước áp dụng quy định giống hệt nhau, khu vực cần thúc đẩy tính tương thích giữa các hệ thống pháp lý và cơ chế công nhận lẫn nhau.

Ông Nguyễn Văn Thuật, Phó vụ trưởng Vụ Kinh tế số và Xã hội số, Bộ Khoa học và Công nghệ cũng cho rằng, nhiều nước trong khu vực đã phát triển hệ thống thanh toán số, định danh số, chữ ký điện tử và các dịch vụ tin cậy, nhưng phần lớn mới phục vụ nhu cầu trong nước. Nếu được kết nối, các hệ thống này có thể giúp doanh nghiệp Việt Nam xác minh đối tác, ký hợp đồng điện tử, nhận thanh toán xuyên biên giới và trao đổi chứng từ số thuận tiện hơn. Để triển khai, ông đề xuất xây dựng tiêu chuẩn kỹ thuật chung; thúc đẩy hợp tác, công nhận lẫn nhau đối với định danh số, chữ ký điện tử và các dịch vụ tin cậy khi phù hợp; đồng thời thực hiện các dự án thí điểm tại những lĩnh vực có nhu cầu thực tế trước khi mở rộng trên toàn ASEAN. Cách tiếp cận này không đòi hỏi xây dựng một hệ thống số duy nhất cho toàn khu vực, mà tập trung kết nối hạ tầng hiện có của từng quốc gia. Tuy nhiên, để vận hành hiệu quả, các nước vẫn cần thống nhất tiêu chuẩn kỹ thuật, cơ chế xác thực và bảo vệ dữ liệu, cũng như trách nhiệm xử lý khi phát sinh sự cố. Với doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, hiệu quả của DEFA cần được thể hiện qua việc giảm chi phí giao dịch, rút ngắn thời gian xử lý chứng từ và mở rộng khả năng tiếp cận thị trường. Đây cũng là thước đo quan trọng để chuyển các cam kết hội nhập kinh tế số thành lợi ích thực tế cho nền kinh tế ASEAN. 

ẢNH: HÙNG TRIỀU

Ở góc nhìn doanh nghiệp, bà Nguyễn Thùy Dương, Chủ tịch Hội đồng thành viên Công ty cổ phần Tư vấn EY Việt Nam nhận định sự phát triển của thanh toán số đang mở rộng cơ hội giao dịch và cung cấp dịch vụ xuyên biên giới. Tuy nhiên, đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME), hạn chế về nguồn vốn, nhân lực và năng lực quản trị dữ liệu vẫn là những rào cản lớn trong quá trình chuyển đổi số. Doanh nghiệp không chỉ phải đầu tư công nghệ mà còn cần đáp ứng các yêu cầu về bảo mật, quản trị dữ liệu và mức độ tin cậy trong giao dịch. Trong khi đó, SME cần có khả năng sử dụng những nền tảng và dịch vụ số dùng chung với chi phí phù hợp, thay vì phải tự xây dựng toàn bộ hệ thống. 

Ông Stephen Oh, Giám đốc công nghệ Công ty KQC (Hàn Quốc) cũng chia sẻ, chi phí đầu tư thiết bị bảo mật là một trong những rào cản đối với SME khi tham gia giao dịch số. Từ đó, ông đề xuất phát triển dịch vụ ký số dùng chung theo mô hình sử dụng đến đâu trả phí đến đó. Giải pháp hướng đến giảm nhu cầu đầu tư ban đầu, giúp doanh nghiệp tiếp cận dịch vụ bảo mật và xác thực giao dịch phù hợp với quy mô hoạt động.