Giảm thời gian, chi phí công chứng mua bán nhà đất

Không phụ thuộc địa giới hành chính

Dự thảo luật Công chứng sửa đổi đề xuất giao Chính phủ quy định lộ trình thực hiện thẩm quyền công chứng nhóm giao dịch về bất động sản (BĐS) trong phạm vi toàn quốc, không phụ thuộc địa giới hành chính. Theo đó, BĐS và giao dịch đặt cọc để mua bán, chuyển nhượng BĐS thuộc thẩm quyền công chứng có trụ sở tại tỉnh, TP nơi có tài sản, trừ trường hợp công chứng di chúc, văn bản từ chối nhận di sản là BĐS và công chứng việc sửa đổi, bổ sung, chấm dứt, hủy bỏ các giao dịch này.

Ảnh: Đình Sơn

Đề xuất trên nhận được sự ủng hộ của nhiều người. Ông Chí Kiên, một nhà đầu tư BĐS tại TP.HCM, nói những năm qua ông đầu tư ở rất nhiều nơi như Lâm Đồng, Bình Thuận (cũ), Khánh Hòa, Tây Ninh, thậm chí ra tận Phú Quốc. Mọi thứ đều diễn ra thuận lợi trừ thủ tục công chứng gây nhiều phiền hà, làm tốn kém thời gian và tiền bạc. Bởi muốn mua hay muốn bán một BĐS ở các địa phương khác bắt buộc hai vợ chồng ông phải đến tận nơi có nhà đất để công chứng. Nếu nhanh thì mất 1 ngày, chậm cũng mất 2 ngày. Chưa kể việc đi lại cũng mất khá nhiều thời gian, chi phí. Không chỉ người bán, bản thân người mua nếu ở địa phương khác cũng phải đến nơi có tài sản để tiến hành công chứng. Nếu bên mua và bên bán cùng ở TP.HCM, ông Kiên thường thuê dịch vụ công chứng địa phương tới TP.HCM tiến hành thủ tục công chứng. Tuy nhiên, cách làm này rất tốn kém, mất nhiều thời gian và có thể gặp rủi ro, bởi công chứng viên chỉ tiến hành thủ tục công chứng, việc đóng dấu, phát hành phải về văn phòng, chậm mất từ 1 - 2 ngày.

"Tôi là dân đầu tư, chuyên đi mua bán đất đai ở khắp nơi, ở đâu có cơ hội là mình đến nhưng nói thật ngán nhất là khâu công chứng. Bởi phải đi lại mất khá nhiều thời gian, công sức và tiền bạc. Không chỉ vậy, mỗi lần công chứng hay làm giấy tờ lại phải xin nghỉ làm. Nay nếu sửa luật, cho phép công chứng nhà đất không phụ thuộc địa giới hành chính thì đó là một bước cải cách thủ tục hành chính rất lớn có lợi cho tất cả các bên. Nếu được công chứng ở bất cứ đâu thì quá thuận tiện, người dân sẽ chủ động hơn nhiều. Thị trường cần sự linh hoạt. Việc bỏ giới hạn địa bàn công chứng sẽ giúp giao dịch nhanh hơn, giảm chi phí không chính thức và hạn chế tiêu cực", ông Chí Kiên nói.

Tại buổi thảo luận mới đây, đại biểu Quốc hội Phạm Văn Hòa (đoàn Đồng Tháp) cho biết ông đồng tình với chủ trương nói trên và cho rằng những việc đơn giản nên giao cho cấp xã thực hiện để người dân lựa chọn nơi công chứng, chứng thực và có hiệu lực pháp lý như nhau. Trong bối cảnh đất nước đang chuyển đổi số mạnh mẽ, việc có công chứng từ xa là rất phù hợp để người dân không phải đi lại và đặc biệt công chứng từ xa có thể sử dụng dữ liệu từ cơ sở dữ liệu quốc gia, định danh điện tử.

"Công chứng từ xa vừa thuận lợi cho người dân, vừa thuận lợi cho công chứng viên. Điều này, chủ trương của Đảng, Nhà nước đã xác định rõ, cái gì giảm tốn kém cho người dân và đúng giá trị pháp lý thì nên ủng hộ", ông Hòa nhấn mạnh.

Cơ sở dữ liệu phải liên thông

Luật sư Trần Minh Cường (Đoàn luật sư TP.HCM) phân tích trên thực tế vẫn tồn tại quy định công chứng hợp đồng mua bán, chuyển nhượng BĐS bắt buộc phải thực hiện tại nơi có tài sản. Điều này dẫn đến tình trạng người dân phải di chuyển xa, xếp hàng, thậm chí chen chúc, tại một số văn phòng công chứng ở khu vực trung tâm. Trong khi đó, theo tinh thần cải cách hành chính và chuyển đổi số, việc giới hạn địa bàn công chứng không còn phù hợp. Nếu được "cởi trói", người dân hoàn toàn có thể lựa chọn tổ chức công chứng thuận tiện nhất, miễn đảm bảo đủ điều kiện pháp lý và kết nối dữ liệu. Chưa kể công chứng là hoạt động xác nhận tính hợp pháp của giao dịch, không phải quản lý địa bàn. Khi dữ liệu đất đai, quy hoạch được số hóa và liên thông, thì việc công chứng ở đâu không còn là vấn đề cốt lõi.

"Nếu quy định này được đưa vào luật sẽ có nhiều cái lợi. Lợi ích rõ ràng nhất là giúp tiết kiệm thời gian, giảm chi phí đi lại, tăng cạnh tranh khi người dân có thể chọn văn phòng gần nơi ở hoặc nơi làm việc, thay vì phải đến nơi có BĐS. Đồng thời giúp giảm quá tải cục bộ, tránh tình trạng dồn ứ hồ sơ tại một số khu vực nóng. Khi không còn độc quyền địa bàn, các văn phòng buộc phải nâng cao chất lượng dịch vụ", luật sư Trần Minh Cường nói.

Ông Nguyễn Văn Hòa, Chủ tịch Hội Công chứng viên TP.HCM, cũng ủng hộ đề xuất trên bởi nó giúp người dân tiện lợi hơn, hạn chế phải di chuyển nhiều, đỡ tốn thời gian và tiền bạc. Không chỉ vậy, quy định này được thông qua cũng giúp giảm tải cho hệ thống cấp xã.

Tuy nhiên, để làm được điều này, ông Nguyễn Văn Hòa cho rằng chỉ sau khi cơ sở dữ liệu đã hoàn chỉnh. Hiện nay, Bộ Tư pháp đang được giao nhiệm vụ xây dựng cơ sở dữ liệu công chứng toàn quốc. Ngoài dữ liệu này cần tiếp tục hoàn thiện dữ liệu đất đai (đối tượng giao dịch) và tích hợp với dữ liệu cá nhân và tổ chức (chủ thể). Khi 3 hệ thống dữ liệu đảm bảo đủ - sạch - sống, đồng thời công chứng viên được quyền khai thác thì khi đó mới ổn và đảm bảo.

Theo các chuyên gia, đề xuất công chứng nhà đất không phụ thuộc địa giới hành chính là bước tiến phù hợp với xu hướng cải cách thủ tục hành chính và xây dựng Chính phủ số. Tuy nhiên, đây không chỉ là câu chuyện "cho phép hay không", mà là bài toán tổng thể về hạ tầng dữ liệu, quản lý rủi ro và năng lực vận hành. Trong dài hạn, khi hệ thống dữ liệu đất đai được số hóa đầy đủ và liên thông, việc công chứng không địa giới hành chính sẽ không chỉ là tiện ích, mà trở thành chuẩn mực tất yếu của một thị trường BĐS hiện đại, minh bạch và hiệu quả.