Nửa giờ sau, trà vừa độ ngấm; đến giữa trưa, thậm chí ba, bốn giờ chiều, nước trong ấm vẫn ấm nóng, hương nụ trà thơm dịu. Một cách thưởng thức trà rất khác của Bát Tràng xưa.
Phòng khách của gia đình nghệ nhân ẩm thực Nguyễn Thị Lâm, giành tích là hình ảnh quen thuộc
Ảnh: Lam Phong
Trong không gian ngôi nhà cổ được xây từ thời Pháp của gia đình, nghệ nhân ẩm thực Nguyễn Thị Lâm giới thiệu về thói quen uống trà của người Bát Tràng (Hà Nội): "Chúng tôi uống nụ trà, nụ vừa đơm nút là đặt người ta hái về, làm khô rồi để uống dần cả năm". Từ hơn trăm năm trước và cho đến tận bây giờ, người Bát Tràng dùng nụ trà thường ngày, tiếp khách, giải khát. Và trong dụng cụ pha trà của người Bát Tràng, không thể thiếu cái giành tích (giỏ ủ ấm tích uống trà).
Nụ trà, thức uống thân quen của người làng cổ Bát Tràng
Ảnh: Lam Phong
Nắm rơm đều là kinh nghiệm làm giành tích, rơm nhồi chặt, giỏ chắc, giữ nóng lâu
Ảnh: Lam Phong
Nguyên lý giành tích ra đời, mục đích là giữ ấm cho trà; ở ngữ cảnh Bát Tràng, chính là nụ trà. Nếu là trà mạn, trà khô thông thường, khi ủ trong nước đun sôi lâu, trà dễ bị om, nồng, gây, khó uống, hoặc quá đậm. Nhưng với nụ trà thì khác, nụ trà vốn dĩ ít vị chát, lại là nụ vừa đơm, bao nụ dày, giữ được cánh hoa bên trong, ủ trong ấm nước sôi thời gian lâu, vị trà ra vẫn rất nhẹ nhàng, vừa đủ thơm, vừa đủ vị, lại được nước. Ủ cả ngày, ấm trà vẫn không hề đậm; khi uống hết, gia chủ chỉ việc đổ thêm nước sôi, ấm lại cho vào giành tích, khi uống đổ ra dùng. Và trà nụ phải uống nóng mới ngon. Giành tích ra đời từ cách thức uống trà và hợp với loại trà nụ đặc sản của riêng người Bát Tràng.
Giành tích xếp nan, thu hình, trung bình một bao cần 300 nan, nan chuẩn thì hình đẹp
Ảnh: Lam Phong
Anh Trần Đình Tâm và giành tích đang sử dụng, rất bền chắc, người ngồi lên cũng không sao
Ảnh: Lam Phong
Ấm tích sản xuất từ Bát Tràng, tùy kích cỡ, người thợ làm giành tích đo theo để hoàn thiện
Ảnh: Lam Phong
Đi qua những con ngõ Bát Tràng hôm nay, ít người biết nghề làm giành tích tương truyền ở những năm 1940 có 5 nhà làm, nay chỉ có một nhà theo nghề, thương hiệu giỏ ấm Cụ Mỳ, hiện do anh Trần Đình Tâm (đời thứ 4) tiếp quản. Gặp anh Tâm trong giờ làm việc, vẫn một thói quen ngồi bên những thanh tre già, kiên nhẫn vót từng chiếc nan như công việc gia truyền. Anh bảo, làm một giành đẹp phải bắt đầu từ việc chọn tre. Cây tre đủ già, thân thẳng, thành dày và các thớ đều; cả cây tre dài chỉ lấy được một đoạn vừa ý. Từ phần tre được chọn, người thợ chẻ, vót thành hàng trăm nan nhỏ, mảnh và đều nhau. Một nan bị cong hay quá dày cũng có thể khiến dáng giành mất cân đối.
Bộ khuôn để thu hình giành tích đã truyền đến đời thứ 4 ở Bát Tràng
Ảnh: Lam Phong
Hai nữ du khách Pháp: Valeri (trái) và Dominique (phải) phân vân lựa giành tích về làm quà
Ảnh: Lam Phong
Xưởng giành tích lâu đời và duy nhất ở Bát Tràng, quanh năm không hết việc
Ảnh: Lam Phong
Nan hoàn thiện đem ghép thành bao, rồi hun khói nhiều ngày để tre chuyển màu cánh gián, sau đó phủ sơn ta rồi nhồi rơm nếp và bông mềm để giữ nhiệt. "Hơi nóng làm rơm ấm lên, có mùi thơm rất nhẹ, quen thuộc lắm", anh Tâm kể. Khi ấm trà nóng được đặt vào trong, hơi ấm lan qua lớp rơm, tạo nên dải hương là hòa trộn của tre, rơm nếp, trà nụ kết hợp màu sắc lớp vải bọc lâu ngày quyện vào nhau, trở thành ký ức khó gọi tên nhưng dễ đưa người ta nhớ về những buổi sáng mẹ pha trà, những chiều ông bà ngồi nhẩn nha bên chén nước, hay những lúc cả gia đình quây quần quanh chiếc bàn ăn nơi có cái giành tích truyền đời.
Giành tích anh Tâm làm, bảo hành 15 năm; nhưng dùng khéo, cả đời chẳng hỏng
Ảnh: Lam Phong
Nhỏ xinh, tính thủ công cao, câu chuyện thú vị, giành tích khiến khách nước ngoài đắc ý chọn mua
Ảnh: Lam Phong
Giành tích ủ ấm, giúp cho những buổi thưởng trà thêm phần thú vị
Ảnh: Lam Phong
Bản sắc của một làng nghề đôi khi không chỉ nằm trong những món đồ nổi tiếng được trưng bày trang trọng, đắt giá, mà còn ẩn trong những vật dụng rất đỗi bình thường đã lặng lẽ đi cùng đời sống qua nhiều thế hệ. Giành tích Bát Tràng là một vật dụng như thế: Ủ một ấm trà, mà giữ lại cả bao tầng ký ức!
Bình luận (0)