GS Dương Quang Trung: 'Điều tôi tự hào nhất không phải là chức danh'

Những gì tôi mang theo từ Việt Nam

Dù đi bao xa, tôi vẫn mang theo những giá trị mà VN đã cho mình từ những năm tháng đầu tiên: gia đình, thầy cô, bạn bè, tuổi thơ và đặc biệt là tinh thần hiếu học, sự kiên trì, ý chí vượt khó.

Thế hệ chúng tôi không có nhiều điều kiện về cơ sở vật chất hay nguồn tài liệu như ngày nay, nên phải tự tìm tòi rất nhiều. Chính điều đó hình thành thói quen tự học, mà sau này trở thành một nền tảng quan trọng khi bước vào nghiên cứu khoa học.

Tôi cũng luôn biết ơn những thầy cô ở VN đã truyền cho mình niềm đam mê với toán học và khoa học. Những giá trị đó theo tôi trong suốt quá trình học tập và làm việc ở nước ngoài.

Ảnh: NVCC

Gần 25 năm làm việc trong những môi trường nghiên cứu khác nhau giúp tôi nhận ra rằng một trong những điểm quan trọng nhất của các nền khoa học mạnh là khả năng đầu tư dài hạn cho những ý tưởng lớn.

Ở nhiều trường đại học và viện nghiên cứu hàng đầu, các nhóm nghiên cứu không chỉ đặt câu hỏi "Năm nay chúng ta công bố được bao nhiêu bài báo?", mà còn nhìn xa hơn "Hướng nghiên cứu này có thể tạo ra một bước tiến lớn cho khoa học trong 10 - 20 năm tới hay không?".

Những lĩnh vực như AI, truyền thông 5G/6G hay tính toán lượng tử mà chúng ta đang thấy phát triển mạnh hôm nay đều bắt nguồn từ những nghiên cứu cơ bản được thực hiện từ nhiều thập niên trước. Tôi nghĩ đây là một bài học rất quan trọng: khoa học cần sự kiên nhẫn và tầm nhìn dài hạn.

Ảnh: NVCC

Một người học trò có thể tạo ra nhiều thế hệ

Trong hành trình nghiên cứu của mình, điều khiến tôi tự hào nhất không phải là các chức danh hay giải thưởng, mà là những học trò mà tôi đã có cơ hội đào tạo.

Đến nay, tôi đã và đang đào tạo hơn 130 học viên cao học, nghiên cứu sinh và nghiên cứu viên sau tiến sĩ, trong đó có hơn 40 người VN. Trong số những học trò cũ của tôi, hơn 20 người hiện đã trở thành giáo sư tại các trường đại học ở Anh, Mỹ, Canada, Trung Quốc, VN và một số quốc gia châu Âu. Mỗi người trong số họ đang tiếp tục đào tạo những thế hệ sinh viên và nghiên cứu sinh mới.

Tôi luôn nghĩ rằng đây là một trong những thước đo quan trọng nhất đối với một nhà khoa học. Một bài báo có thể được trích dẫn trong nhiều năm, một giải thưởng có thể được nhớ đến trong một thời gian, nhưng một người học trò được đào tạo tốt có thể tiếp tục tạo ra tri thức mới và đào tạo thêm nhiều thế hệ sau đó.

Nếu một ngày học trò của mình có thể làm được những điều lớn hơn những gì mình đã làm, tôi nghĩ đó là thành công lớn nhất.

Ảnh: NVCC

Trong nhóm nghiên cứu của tôi tại Canada, có thời điểm có gần 20 thành viên là người VN, chiếm gần một nửa nhóm. Qua nhiều năm làm việc với các nhà khoa học trẻ VN, tôi nhận thấy họ có khả năng tiếp cận rất nhanh với những lĩnh vực mới. Nhiều bạn chỉ sau vài năm đã có thể công bố những công trình ở các tạp chí hàng đầu, trở thành giáo sư tại các trường đại học quốc tế.

Vì vậy, điều tôi nhìn thấy không phải là câu hỏi "Người Việt có đủ giỏi hay không?", mà là "Chúng ta có tạo ra được môi trường để người giỏi phát huy hết khả năng hay không?".

VN có lợi thế lớn về nguồn nhân lực trẻ, nền tảng toán học và khoa học cơ bản tốt, khả năng học nhanh và đặc biệt là sự kiên trì. Nếu xây dựng được những đại học nghiên cứu mạnh, tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh và có chiến lược đầu tư dài hạn, tôi tin VN hoàn toàn có thể hình thành những trung tâm nghiên cứu có tầm ảnh hưởng quốc tế.

Mở thêm một cánh cửa cho người đi sau

Một điều tôi luôn quan tâm là làm thế nào để tạo thêm cơ hội cho những nhà khoa học trẻ VN.

Trong nhiều năm qua, tôi đã cố gắng xây dựng các chương trình hợp tác với các trường đại học trong nước, hỗ trợ các nhà khoa học trẻ và tạo cơ hội để sinh viên, nghiên cứu sinh VN tiếp cận những môi trường nghiên cứu quốc tế.

Tôi không cho rằng một nhà khoa học VN phải làm việc ở VN mới có thể đóng góp cho đất nước. Trong khoa học hiện đại, tri thức và mạng lưới nghiên cứu có tính toàn cầu. Một nhà khoa học VN làm việc ở nước ngoài vẫn có thể đóng góp thông qua hợp tác nghiên cứu, chuyển giao tri thức, đào tạo sinh viên hay xây dựng những mạng lưới khoa học mới. Điều quan trọng là duy trì mối liên hệ giữa cộng đồng khoa học VN trong nước và ở nước ngoài.

Tôi mong VN không chỉ là nơi đào tạo ra những học sinh xuất sắc mà còn có những trường đại học, nhóm nghiên cứu và môi trường đủ mạnh để các tài năng ấy có thể phát triển sự nghiệp, thực hiện những nghiên cứu đẳng cấp thế giới và tạo ra những công nghệ mang dấu ấn VN.

Khoa học ngày nay không còn là cuộc chơi của một cá nhân hay một phòng thí nghiệm. Nhà khoa học tương lai cần có khả năng làm việc liên ngành, sử dụng AI và những công nghệ mới, hợp tác với đồng nghiệp ở nhiều quốc gia và cùng giải quyết những vấn đề lớn của xã hội.

Tôi nghĩ thế hệ trẻ VN hôm nay có nhiều cơ hội hơn thế hệ chúng tôi rất nhiều. Điều quan trọng là các bạn cần có khát vọng đủ lớn và sự kiên trì để theo đuổi những mục tiêu dài hạn. Nếu thế hệ đi trước có thể mở thêm một cánh cửa, tạo thêm một cơ hội hay đơn giản là giúp một người trẻ tin rằng "mình cũng có thể làm được", thì đó đã là một đóng góp có ý nghĩa.

Sau gần 25 năm ở nước ngoài, tôi không nghĩ mình cần lựa chọn giữa việc là một nhà khoa học quốc tế hay một nhà khoa học VN. Tôi muốn là một nhà khoa học VN có đóng góp cho khoa học thế giới.