Hạt dổi từng có giá hơn 2 triệu đồng/kg, giờ cây bị chặt bán củi: Vì sao?

Từ "vàng trên cây" đến cảnh chặt bỏ làm củi

Tại các xã Sơn Lang, Đak Rong, Krong là vùng đất từng thuộc huyện Kbang cũ (Gia Lai), hàng trăm ha cây dổi được các công ty lâm nghiệp, người dân trồng xen với cà phê, mắc ca, chanh dây hay tăng độ che phủ rừng từ những năm 2000. Đây chủ yếu là giống dổi ghép, chỉ sau 3 - 4 năm là bắt đầu cho quả, giúp bà con có thêm thu nhập mỗi khi vào mùa.

Ông Nguyễn Mạnh Tuyển, Chủ tịch UBND xã Sơn Lang, cho biết địa phương chưa có thống kê cụ thể về diện tích dổi nhưng qua nắm bắt sơ bộ thì diện tích trồng khá lớn. Theo ông Tuyển, cây dổi từng mang lại nguồn thu nhập rất tốt cho người dân, đặc biệt vào thời điểm giá lên đỉnh năm 2021 với mức 1,2 triệu đồng/kg khô. Thế nhưng, thương lái sau đó bất ngờ ngừng thu mua, khiến cây dổi trở nên "ngoài rìa" trong cơ cấu cây trồng của người dân.

ẢNH; TRẦN HIẾU

Chia sẻ với PV Thanh Niên, ông Cù Minh Mỹ, một thương lái lớn ở xã Kbang, nhớ lại: "Giai đoạn hoàng kim cách đây 5 - 7 năm, giá dổi rừng có lúc lên tới 2,1 triệu đồng/kg khô, còn dổi trồng cũng đạt 1,7 triệu đồng/kg. Thời điểm đó, thương lái còn đặt cọc tiền trước để giành mua hàng. Dổi thu gom được vận chuyển ra các tỉnh phía Bắc hoặc xuất sang Trung Quốc. Rồi giá giảm dần xuống còn 500.000 - 600.000 đồng/kg và đến giờ chỉ còn vài chục ngàn đồng/kg nhưng các đại lý cũng không thu mua nữa".

Thế nhưng sau đó, thị trường tiêu thụ đột ngột đóng băng. Ông Mỹ cho hay hiện một số đại lý thu gom vẫn còn tồn hàng, ít thì vài chục kg, nhiều lên tới vài tạ nhưng không biết bán cho ai.

Hơn chục năm trước, gia đình chị Nguyễn Thị Hoài (xã Sơn Lang) trồng hơn 150 cây dổi xen trong vườn mắc ca, với giá cây giống thời điểm đó từ 75.000 - 90.000 đồng/cây.

"Những năm giá cao, mỗi năm gia đình tôi thu hơn 100 triệu đồng từ dổi là chuyện bình thường. Giờ thì chẳng còn ai hỏi mua. Chúng tôi phải chặt bớt, tỉa cành để nhường đất và ánh sáng cho mắc ca phát triển, cả vườn giờ chỉ còn vài chục cây", chị Hoài kể.

Theo chị Hoài, nhiều hộ trong vùng cũng đã chặt bỏ dổi để chuyển sang cây trồng khác. Điều khiến chị tiếc nhất là cây dổi phải mất 3 - 4 năm chăm sóc mới bắt đầu cho quả, nhưng khi đến kỳ thu hoạch thì đầu ra lại ngày càng bấp bênh.

ẢNH: TRẦN HIẾU

Xót xa hơn là trường hợp của chị Nguyễn Thị Huyền ở xã Đak Rong. Ba năm trước, chị xuống giống hơn 300 cây dổi trên diện tích 2 ha, kỳ vọng đây sẽ là nguồn thu nhập ổn định lâu dài. Nhưng chưa kịp thu lứa hạt đầu tiên thì giá dổi đã lao dốc, hái về cũng chẳng ai mua. Cực chẳng đã, gia đình chị đành cưa bỏ toàn bộ vườn dổi, bán làm củi.

Mùa dổi chín nhưng chẳng ai muốn hái

Trước đây, huyện Kbang cũ từng xác định dổi là một trong những loại cây giúp người dân phát triển kinh tế, thậm chí trích ngân sách hỗ trợ các hộ khó khăn trồng xen dổi trong vườn, rẫy như một giải pháp sinh kế bền vững. Nhưng viễn cảnh tươi sáng ấy đã sụp đổ khi giá dổi tuột dốc không phanh, rồi rơi vào cảnh ế ẩm hoàn toàn.

Mùa dổi chín thường rơi vào khoảng tháng 9 - 10 hằng năm đang đến gần, nhưng không khí ở các vùng trồng dổi giờ đây khác hẳn những năm trước. Không còn cảnh người dân háo hức vào rừng, vào vườn hái quả để kịp bán cho thương lái. Nhiều người ví von cây dổi giờ đã trở thành "cây chết" bởi trồng ra mà không tiêu thụ được thì cũng vô nghĩa.

ẢNH: TRẦN HIẾU

Không chỉ người trồng, cả những người từng sống nhờ nghề thu mua dổi cũng lao đao. Anh Nguyễn Xuân Quang, một đại lý kinh doanh dược liệu ở xã Sơn Lang, thừa nhận người dân các xã thuộc huyện Kbang cũ trồng dổi khá nhiều, bản thân anh cũng từng thu mua nhưng năm nào cũng lỗ vì vừa gom hàng xong thì giá đã giảm tiếp. "Mặt hàng này giờ không ai mua nữa", anh Quang nói.

Theo tìm hiểu của phóng viên, hạt dổi dùng để làm gia vị là chủ yếu. Có nơi người dùng hạt để ngâm rượu chữa bệnh đau nhức xương khớp theo kinh nghiệm dân gian. Nguyên nhân giá hạt dổi lao dốc theo nhiều thương lái, đại lý của huyện Kbang cũ lý giải là ở các tỉnh phía bắc diện tích cây dổi tăng lên nhanh chóng, cung vượt cầu và đầu ra từ thị trường Trung Quốc giảm.

Trong cảnh đầu ra bế tắc, người dân rơi vào thế khó: chặt bỏ thì tiếc công sức nhiều năm chăm sóc, giữ lại lại phải dành đất và ánh sáng cho loại cây gần như không còn mang lại thu nhập.