Lo ngại năng lực "nội địa hóa" quản trị
Chuyên gia Tài chính - ngân hàng Nguyễn Trí Hiếu nhận xét, biến động nhân sự cấp cao tại Ngân hàng TMCP Xuất nhập khẩu Việt Nam (Eximbank) không chỉ diễn ra trong năm nay mà đã kéo dài qua nhiều năm.
Những năm 1990, Eximbank từng được đánh giá là ngân hàng có nhiều triển vọng khi định hướng hoạt động gắn với xuất nhập khẩu - một trong những lĩnh vực quan trọng của nền kinh tế Việt Nam. Ngân hàng cũng từng sở hữu đội ngũ lãnh đạo kỳ cựu và được đặt nhiều kỳ vọng.
Tuy nhiên, những năm sau đó Eximbank liên tục trải qua biến động về quản trị và nhân sự cấp cao. Theo ông Hiếu, việc lãnh đạo thay đổi với tần suất lớn có thể tác động đến tính ổn định trong quản trị và khả năng duy trì một chiến lược phát triển dài hạn.
Liên tục thay đổi nhân sự cấp cao sẽ tác động đến tính ổn định trong quản trị, chiến lược phát triển dài hạn của ngân hàng
ẢNH: EXIMBANK
Với việc toàn bộ HĐQT hiện mang quốc tịch nước ngoài, ông Hiếu cho rằng một trong những vấn đề đặc biệt cần được kiểm soát là nguy cơ lợi ích nhóm: ngân hàng phải được quản trị vì lợi ích hợp pháp của chính tổ chức tín dụng, cổ đông, người gửi tiền và khách hàng, thay vì bị chi phối để phục vụ một nhóm cổ đông hay nhóm lợi ích.
TS kinh tế Lê Bá Chí Nhân nhìn vấn đề từ một góc độ khác. Theo ông, luật Các tổ chức tín dụng đặt HĐQT ở vị trí trung tâm trong quyết định chiến lược, định hướng quản trị và giám sát hoạt động của ngân hàng. Vì vậy, khi nhân sự HĐQT thay đổi với tốc độ quá nhanh, nguy cơ không nằm ở việc ngân hàng thiếu người điều hành hằng ngày mà ở chỗ trách nhiệm quản trị có thể bị phân mảnh và chiến lược thiếu tính kế thừa.
Đối với HĐQT mới của Eximbank, theo ông Nhân, vấn đề đáng quan tâm không phải bản thân quốc tịch của các thành viên mà là năng lực nội địa hóa hoạt động quản trị.
Ngân hàng tại Việt Nam vận hành trong một môi trường có nhiều đặc thù: tín dụng gắn chặt với doanh nghiệp trong nước, bất động sản, trái phiếu doanh nghiệp; chịu tác động trực tiếp của chính sách tiền tệ, tỷ giá, pháp luật đất đai, tài sản bảo đảm và các quan hệ kinh tế nội địa.
Một HĐQT có kinh nghiệm quốc tế có thể mang tới những chuẩn mực mới về quản trị rủi ro, công nghệ, tài chính và điều hành. Nhưng để những kinh nghiệm đó phát huy hiệu quả, các thành viên phải hiểu đủ sâu pháp luật Việt Nam, cấu trúc thị trường, đặc điểm khách hàng và cơ chế vận hành của nền kinh tế trong nước.
"Eximbank cần đặc biệt bảo đảm ba yếu tố: tính liên tục của chính sách tín dụng và khẩu vị rủi ro; cơ chế phối hợp thực chất giữa HĐQT quốc tế với ban điều hành am hiểu thị trường Việt Nam; và trách nhiệm giải trình phải được xác lập bằng quy trình, không phụ thuộc vào cá nhân hay quốc tịch", ông Nhân nhấn mạnh.
Ngân hàng Nhà nước đã "tiền kiểm", sau đó giám sát thế nào?
Một điểm đặc biệt của hoạt động ngân hàng là cổ đông không hoàn toàn tự quyết việc lựa chọn nhân sự HĐQT như tại một doanh nghiệp thông thường.
Điều 44 Luật Các tổ chức tín dụng năm 2024 quy định danh sách dự kiến những người được bầu làm thành viên HĐQT của tổ chức tín dụng phải được Ngân hàng Nhà nước chấp thuận bằng văn bản trước khi bầu. Người được bầu phải thuộc danh sách đã được cơ quan này chấp thuận.
Thông tư 20/2025/TT-Ngân hàng Nhà nước, có hiệu lực từ ngày 10.8.2025, tiếp tục quy định cụ thể hồ sơ và thủ tục để Ngân hàng Nhà nước xem xét, chấp thuận danh sách nhân sự dự kiến của ngân hàng thương mại.
Đối với Eximbank, quy trình này đã được thực hiện. Tài liệu Đại hội đồng cổ đông của ngân hàng công bố ngày 21.7 ghi nhận danh sách nhân sự dự kiến HĐQT và Ban kiểm soát đã được Ngân hàng Nhà nước chấp thuận trước Đại hội bất thường ngày 24.7.
Để hạn chế rủi ro với mô hình HĐQT ngân hàng có tính quốc tế cao, cần hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực trong HĐQT
ẢNH: AI
Như vậy, về mặt pháp lý, câu hỏi lớn đặt ra là: sau khi đã thẩm định và chấp thuận nhân sự, Ngân hàng Nhà nước sẽ giám sát mô hình quản trị đặc biệt này như thế nào?
Luật sư Trương Thanh Đức, Giám đốc Công ty luật ANVI, Trọng tài viên Trung tâm Trọng tài quốc tế Việt Nam (VIAC), cho rằng danh sách dự kiến bầu HĐQT ngân hàng phải được Ngân hàng Nhà nước chấp thuận trước khi Đại hội đồng cổ đông tiến hành bầu, có nghĩa cơ quan quản lý đã có một "hàng rào tiền kiểm" đối với những người chuẩn bị nắm giữ quyền lực quản trị cao nhất tại một tổ chức tín dụng.
Nhưng với tính chất đặc thù của Eximbank hiện nay, các chuyên gia cho rằng tiền kiểm không thể là điểm kết thúc của quá trình giám sát.
Theo TS Lê Bá Chí Nhân, tiền kiểm vẫn phải là "hàng rào đầu tiên", nhưng việc đánh giá nhân sự cấp cao ngân hàng không nên chỉ dừng ở việc ứng viên có đủ hồ sơ, bằng cấp, số năm kinh nghiệm hay đáp ứng điều kiện pháp lý.
Một HĐQT có cá nhân đều đủ tiêu chuẩn chưa đương nhiên đồng nghĩa với một HĐQT có cơ cấu tối ưu. Điều cần được nhìn thêm là sự bổ sung năng lực giữa các thành viên, mức độ am hiểu thị trường Việt Nam, khả năng kiểm soát lẫn nhau, sự độc lập với cổ đông lớn và khả năng duy trì tính liên tục trong quản trị.
Theo hai chuyên gia, trọng tâm sau khi HĐQT mới đi vào hoạt động phải là giám sát hành vi và kết quả quản trị.
Ngân hàng Nhà nước cần theo dõi chặt những thay đổi có tính chất bất thường về khẩu vị rủi ro, tốc độ tăng trưởng tín dụng, chất lượng tài sản, nợ xấu, thanh khoản, an toàn vốn, mức độ tập trung tín dụng cũng như giao dịch với cổ đông, người có liên quan và các nhóm khách hàng lớn.
Đây là những chỉ báo có thể cho thấy một sự thay đổi nhân sự ở thượng tầng đang tác động thế nào xuống hoạt động thực tế của ngân hàng.
"Sự thay đổi HĐQT tự nó chưa nói lên ngân hàng an toàn hơn hay rủi ro hơn. Điều phải theo dõi là sau sự thay đổi đó, khẩu vị rủi ro có bị đẩy lên hay không, tín dụng có tập trung bất thường vào một số nhóm khách hàng hay không, giao dịch với người có liên quan có tăng lên hay không, các chỉ số về thanh khoản, vốn và chất lượng tín dụng biến động ra sao", ông Nhân phân tích.
Theo ông, khi xuất hiện các chỉ báo vượt ngưỡng hoặc biến động bất thường, cơ chế thanh tra, giám sát phải đủ khả năng phát hiện và can thiệp sớm, thay vì đợi đến khi một vi phạm nghiêm trọng hoặc tổn thất lớn đã xảy ra.
Bình luận (0)