Hộ kinh doanh vẫn rối với hóa đơn

Chi phí hóa đơn cao hơn cả lợi nhuận

Bà Trương Thị Hoa, chủ cửa hàng văn phòng phẩm tại TP.HCM, cho hay, doanh thu của cửa hàng một năm khoảng 1,2 - 1,4 tỉ đồng, phải xuất hóa đơn điện tử (HĐĐT). Doanh thu tiền tỉ nhưng đây là ngành "nhặt bạc cắc", lợi nhuận rất thấp. Ví dụ một chai keo 502 mua vào 6.500 đồng, bán ra 7.000 đồng; một cây bút bi bán giá 9.000 đồng, giá vốn đã là 8.000 đồng; chục cuốn tập lãi 5.000 đồng, bán 1 cuốn lãi chỉ 500 đồng. "Lãi mỗi mặt hàng chỉ vài trăm đến vài ngàn, bằng giá hóa đơn điện tử. Đó là chưa tính các chi phí bán hàng, thuế thu nhập cá nhân... Nếu xuất hóa đơn, coi như không có lãi", bà Hoa nói.

ẢNH: NGỌC DƯƠNG

Chủ tiệm bánh mì T.M tại P.Bình Thới (TP.HCM) cũng than, một ổ bánh mì 5.000 đồng, nếu kẹp thịt giá lên 20.000 đồng, lợi nhuận chỉ trên dưới 10%. Theo quy định, nếu doanh thu trên 1 tỉ đồng/năm phải xuất hóa đơn thì khi bán một ổ bánh mì, tiền lãi không đủ bù chi phí hóa đơn.

Giám đốc một công ty tư vấn về thuế tại TP.HCM thừa nhận: Doanh thu của nhiều hộ kinh doanh mặt hàng ăn uống bình dân như hủ tiếu, bánh mì, cà phê… đa số rơi vào nhóm 2, có doanh thu từ 500 triệu đến dưới 3 tỉ đồng/năm. Chỉ riêng chi phí cho xuất hóa đơn lên đến 500 - 1.500 đồng bao gồm đầu tư ban đầu là phần mềm, máy móc thiết bị... "Qua tư vấn cho các hộ kinh doanh trong kê khai, đa số cho rằng khó gồng nổi nếu không tăng giá bán hàng trong thời gian tới", vị này nói

Theo cơ quan thuế thì giá hóa đơn điện tử bán hàng chỉ 20 - 50 đồng/hóa đơn. Tuy nhiên, phản ánh với Báo Thanh Niên, nhiều hộ kinh doanh đều cho biết chi phí tuân thủ ban đầu rất lớn cho quy mô hộ kinh doanh nhỏ lẻ. Bà Trương Thị Hoa tính toán, đầu tư một gói hóa đơn có số lượng càng ít thì giá mỗi hóa đơn càng cao. Chẳng hạn, gói hóa đơn của Misa phát hành 450.000 đồng/300 hóa đơn (1.500 đồng/hóa đơn); 1,55 triệu đồng/2.000 hóa đơn (khoảng 775 đồng/hóa đơn). "Chi phí cho mỗi lần xuất hóa đơn điện tử và chữ ký số là khoảng 500 - 1.500 đồng, mức này quá lớn cho những đơn hàng có biên lợi nhuận thấp. Muốn bù lại phải tăng giá bán, nhưng giá bán một cây bút bi cho học sinh đang 9.000 đồng, không thể tăng lên 10.000 đồng ngay được vì sẽ mất khách ngay", bà Hoa cho hay.

Không chỉ với hộ kinh doanh thuộc nhóm 2, nhiều hộ kinh doanh thuộc nhóm 3 (doanh thu trên 3 tỉ đồng/năm) cũng khẳng định chi phí tăng, song không có hóa đơn để có thể khấu trừ đầy đủ trước khi đóng thuế, nên thuế thu nhập cá nhân của họ có thể đội lên nhiều lần so với trước. "Quy định hộ kinh doanh thuộc nhóm 3 sau khi khấu trừ các chi phí, đóng 17% thuế thu nhập doanh nghiệp, chưa tính thuế giá trị gia tăng là thành hơn 20%. Mức này rất cao và việc khấu trừ chi phí khá phức tạp. Thế nên, một số hộ kinh doanh có tâm lý bán cầm chừng, dưới ngưỡng 3 tỉ đồng để vào nhóm 2…", bà Trang Thanh, hộ kinh doanh hàng thời trang tại TP.HCM, nói.

Cần tính toán giảm chi phí tuân thủ cho hộ kinh doanh

Trong một bảng liệt kê các chi phí tăng thêm gửi tới Báo Thanh Niên tuần này, một hộ kinh doanh hàng thời trang tại P.Phú Thọ Hòa (TP.HCM) cho biết: Các quy định bắt buộc với hộ kinh doanh hiện nay y như kế toán doanh nghiệp, phải có nghiệp vụ mới làm được. Không chỉ khó khăn trong bước đầu tập làm quen với việc kê khai, quan trọng là nhiều chi phí đầu vào phục vụ cho duy trì sản xuất kinh doanh của cá nhân, hộ kinh doanh đang tăng mạnh. Vì thế, khả năng tăng giá là rất lớn.

ẢNH: NGỌC DƯƠNG

Tiến sĩ - luật sư Châu Huy Quang, Giám đốc điều hành hãng luật Rajah & Tann, nhận xét, dù nhà nước đang hỗ trợ miễn phí phần mềm hóa đơn điện tử song với mức doanh thu trên 1 tỉ đồng phải xuất hóa đơn điện tử là chưa đủ. Điều đó sẽ "cản" hộ kinh doanh trên đường tuân thủ pháp lý, tiến tới kinh doanh công bằng, minh bạch. Mức doanh thu buộc phải xuất hóa đơn nên tăng cao hơn, tránh tình trạng chưa có lãi phải đóng thuế. Đã đến lúc ngành thuế phải chấp nhận cho các biên nhận bán hàng, hóa đơn bán hàng từ máy POS là hợp lệ thay vì hóa đơn điện tử phải chi tiền để mua. "Về nguyên tắc, việc yêu cầu hộ kinh doanh nhóm 3 tính thuế trên lợi nhuận là một bước tiến. Tuy nhiên, hiện chưa có văn bản pháp lý chuyên biệt nào hướng dẫn "chi phí hợp lý" cho hộ kinh doanh. Do đó cả cơ quan thuế lẫn người nộp thuế đều đang hiểu rằng phải áp dụng các quy định về chi phí được trừ của DN", ông Quang khuyến nghị.

Giám đốc điều hành hãng luật Rajah & Tann phân tích: Các quy định về chi phí được trừ của DN khá chặt chẽ như khoản chi phải liên quan đến hoạt động kinh doanh, có hóa đơn, chứng từ hợp pháp đầy đủ… DN từ trước đến nay quen tuân thủ những chuẩn mực này, chẳng hạn hóa đơn mua hàng, hợp đồng, chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt cho khoản chi lớn… Song mang quy định của DN đi áp cho hộ kinh doanh thì rất khác. Chẳng hạn hộ nhóm 3 thường nhập hàng từ các hộ nhóm 2 nhỏ hơn, vốn không bắt buộc xuất hóa đơn điện tử cho giao dịch dưới 1 tỉ đồng. Nếu bên bán không xuất hóa đơn, bên mua (nhóm 3) sẽ không có hóa đơn đầu vào, đồng nghĩa chi phí mua hàng đó của họ không được công nhận. Hoặc chi phí thuê kho bãi, nhân công thời vụ… và nhiều khoản chi khác của hộ kinh doanh vẫn giao dịch bằng tiền mặt, không có hóa đơn, dẫn tới không đủ chứng từ theo chuẩn doanh nghiệp. Kết quả là lợi nhuận tính thuế của hộ sẽ cao hơn rất nhiều so với thực tế, vì chi phí thực tế không được trừ đầy đủ.

"Về lâu dài, bắt buộc hộ kinh doanh lớn phải ghi sổ sách minh bạch như DN là xu thế tất yếu, nhưng trong ngắn hạn, việc máy móc áp dụng ngay tiêu chuẩn chi phí của DN cho hộ kinh doanh sẽ gây thiệt thòi và lúng túng cho họ. Hộ kinh doanh thường không có bộ máy kế toán chuyên nghiệp như DN, lại hoạt động theo mô hình hộ gia đình, nên việc đòi hỏi họ đáp ứng đầy đủ chứng từ như công ty là một thách thức rất lớn", ông Châu Huy Quang nói. Từ đó, ông kiến nghị cần sớm có văn bản dưới luật quy định riêng về chi phí được trừ cho hộ kinh doanh, đơn giản hóa một số yêu cầu chứng từ so với DN để hỗ trợ phần nào chi phí đầu vào hợp lý cho hộ kinh doanh. "Đặt ra nhiều quy định có thể giảm sự lớn mạnh của hộ kinh doanh, cản trở mục tiêu khuyến khích hộ kinh doanh chuyển lên mô hình DN, vì họ thấy làm lớn, làm bài bản lại bị ràng buộc khắt khe hơn", ông Quang nhấn mạnh.