Học sinh né xe giữa phố, người ngồi xe lăn bất lực: Vỉa hè TP.HCM giờ thuộc về ai?

Ở kỳ 1 tuyến bài “Vỉa hè TP.HCM: Dẹp sao để không dẹp luôn sinh kế?”, Thanh Niên đã kể câu chuyện những phận người mưu sinh trên từng mét vuông vỉa hè. Nhưng cũng từ chính những vỉa hè ấy, một câu hỏi khác được đặt ra: ai trả lại lối đi cho người đi bộ?'

Tại không ít tuyến đường ở TP.HCM, vỉa hè đang bị chiếm dụng với mức độ nghiêm trọng. Nghịch lý là nơi vốn được tạo ra để tách người đi bộ khỏi dòng xe cộ nguy hiểm lại đang buộc họ phải bước xuống lòng đường để tìm lối đi.

“Người đi bộ phải xuống lòng đường để tìm lối đi”

Trên đường Nguyễn Cửu Vân (phường Gia Định, TP.HCM), nhiều đoạn vỉa hè vốn đã nhỏ hẹp nay gần như không còn khoảng trống bởi hàng quán, xe máy và các vật dụng cá nhân dựng kín lối đi. Không ít người phải vừa đi dưới lòng đường vừa liên tục quan sát xe cộ trong tâm trạng lo lắng.

ẢNH: CÔNG KHỞI

Bà Phạm Mỹ Hạnh (phường Gia Định, TP.HCM) cho biết với người trẻ, việc né xe dưới lòng đường có thể chỉ là bất tiện, nhưng với người lớn tuổi thì đó là cảm giác rất nguy hiểm. Theo bà, nhiều lúc xe cộ đông đúc khiến bà không khỏi lo lắng, trong khi phía trên vỉa hè lại bị hàng quán chiếm gần hết lối đi. “Trên vỉa hè thì người ta buôn bán nên cũng không biết đi đâu”, bà nói.

Không chỉ người lớn tuổi, nhiều người khuyết tật hiện cũng gặp khó khăn khi di chuyển trên vỉa hè TP.HCM. Trên đường Hồ Văn Huê (phường Đức Nhuận), một người phụ nữ ngồi xe lăn gần như không thể di chuyển trên vỉa hè vì xe máy dựng kín lối đi. Muốn qua một đoạn đường ngắn, bà phải lăn xe xuống sát mép lòng đường giữa dòng xe cộ liên tục chạy qua.

ẢNH: CÔNG KHỞI

Bà Nguyễn Thị Cư (phường Đức Nhuận, TP.HCM) cho biết mỗi lần phải đi xuống lòng đường bà đều cảm thấy nguy hiểm vì xe cộ đông đúc, trong khi nhiều khu vực trên vỉa hè lại bị hàng rong chiếm dụng. 

ẢNH: CÔNG KHỞI

Theo bà, điều người khuyết tật mong muốn chỉ là có một lối đi đủ thông thoáng để việc di chuyển trở nên dễ dàng hơn. “Cũng mong cho đường đi trống trải cho đỡ, cho nó thoải mái để đi cho nó suôn sẻ”, bà chia sẻ.

Chị Nguyễn Thị Huyền (phường Thủ Đức, TP.HCM) cho biết bản thân là người khuyết tật và thường xuyên phải di chuyển nhiều nơi để làm việc nên gặp không ít khó khăn khi đi trên vỉa hè thành phố. Chị cho rằng ngay cả ở những khu vực được kỳ vọng hiện đại như quanh ga metro Ba Son, tình trạng vật cản xuất hiện trên vỉa hè vẫn diễn ra khá phổ biến.

Câu chuyện tương tự cũng đang xảy ra với nhiều học sinh mỗi ngày. Tan học giữa dòng xe đông đúc, các em phải đi xuống lòng đường vì phía trên vỉa hè đã bị hàng quán chắn kín. Vừa đi vừa ngoái nhìn xe cộ, nhiều em không chỉ đối diện nguy cơ va chạm mà còn bị người đi đường bấm còi hoặc la mắng vì “đi sai phần đường”.

ẢNH: CÔNG KHỞI

Em Lê Anh Khoa (phường Gia Định, TP.HCM) cho biết có những lúc các hàng quán bán đồ ăn chiếm hết vỉa hè nên học sinh buộc phải đi xuống lòng đường. Theo em, việc này rất nguy hiểm vì xe cộ có thể va chạm bất cứ lúc nào. “Có mấy lần con suýt bị xe đụng, rồi người ta còn la vì đi dưới lòng đường thay vì đi trên vỉa hè”, em kể.

Nam sinh này cũng bày tỏ mong muốn các hàng quán thu gọn việc buôn bán để người đi bộ có lối di chuyển an toàn hơn, đặc biệt với học sinh và người lớn tuổi.

 “Vỉa hè TP.HCM đang gánh quá nhiều chức năng cùng lúc” 

Tình trạng lấn chiếm vỉa hè không phải câu chuyện mới tại TP.HCM. Nhiều năm qua, các địa phương liên tục ra quân lập lại trật tự đô thị nhưng sau mỗi đợt cao điểm, tình trạng buôn bán tự phát vẫn tái diễn.

Chuyển biến rõ rệt và có quy mô lớn nhất được ghi nhận trong thời gian gần đây khi TP.HCM triển khai đợt cao điểm xử lý lấn chiếm vỉa hè, lòng đường trong bối cảnh Nghị định 165 của Chính phủ có hiệu lực. Nghị định mới siết chặt việc sử dụng lòng đường, vỉa hè cho mục đích kinh doanh và không còn cơ chế như giai đoạn thí điểm trước đây.

ẢNH: CÔNG KHỞI

Theo thống kê của Công an TP.HCM tại họp báo kinh tế - xã hội ngày 7.5.2026, hơn 70% điểm nóng về trật tự công cộng đã được xử lý; nhiều khu vực quanh bệnh viện, trường học cũng ghi nhận giảm rõ tình trạng lấn chiếm.

Anh Lê Đức Sĩ (P.Gò Vấp, TP.HCM) cho biết sau đợt xử lý của cơ quan chức năng, việc đi lại trên vỉa hè đã thuận tiện và an toàn hơn trước. Theo anh, nếu việc kiểm tra, xử lý được duy trì thường xuyên thì người dân sẽ dễ dàng di chuyển hơn, đồng thời giúp giao thông trên đường thông thoáng hơn. “Nếu cơ quan chức năng làm được thường xuyên như vậy thì chúng tôi đi lại trên vỉa hè an toàn hơn”, anh nói.

ẢNH: CÔNG KHỞI

Những chuyển biến trên cho thấy trật tự đô thị tại TP.HCM đã có thay đổi rõ rệt. Tuy nhiên, điều đó cũng cho thấy vỉa hè thành phố đang phải gánh quá nhiều chức năng cùng lúc. Một bên là nhu cầu mưu sinh của người bán hàng rong, hộ kinh doanh nhỏ; bên còn lại là quyền được đi bộ an toàn của người dân. Và khi cả hai nhu cầu đều được xem là chính đáng thì những va chạm gần như khó tránh khỏi.

Trong kỳ tiếp theo của tuyến bài Vỉa hè TP.HCM: Dẹp sao để không dẹp luôn sinh kế?, sẽ nhìn lại quá trình TP.HCM từng thí điểm thu phí vỉa hè, những tín hiệu tích cực lẫn bất cập sau hơn một năm triển khai, trước khi cơ chế này phải tạm dừng theo Nghị định 165.