Khảo sát kỹ trước khi chọn 'san phẳng' núi Một

Theo bài viết Đề xuất "san phẳng" núi Một ở Quy Nhơn: Chủ tịch tỉnh Gia Lai nói gì? trên Báo Thanh Niên, núi Một nằm cạnh sông Hà Thanh, cao khoảng 44 m, dài 500 m, hiện có 228 hộ dân sinh sống. Sau đợt mưa lũ năm 2025, mái ta luy sạt lở làm sập và hư hỏng nhiều nhà cửa. Để xử lý, UBND P.Quy Nhơn (Gia Lai) đề xuất di dời dân, đào hạ khoảng 1 triệu m³ đất đá với kinh phí dự kiến 500 tỉ đồng để lấy mặt bằng phát triển đô thị hoặc dự án công (ước tính thu đấu giá 850 tỉ đồng). Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai Phạm Anh Tuấn khẳng định tỉnh kiên quyết di dời dân khỏi khu vực nguy hiểm, nhưng việc "san phẳng" núi mới là đề xuất, cần nghiên cứu thận trọng.

ẢNH: ĐỨC NHẬT

Giữ ký ức hay san phẳng?

Ngay khi thông tin đề xuất "san phẳng" núi Một được đăng tải, đã có những ý kiến bàn luận sôi nổi giữa nỗi lo an toàn sinh mạng và niềm tiếc nuối di sản thiên nhiên. Đặt mình vào hoàn cảnh hơn 200 hộ dân sống bên sườn núi, nhiều bạn đọc (BĐ) chia sẻ với chủ trương cấp bách phải di dời dân. BĐ Trần Ngọc Khánh đồng cảm: "Nhà mình hồi xưa cũng từng bị sạt lở núi nên đọc bài này thấy lo cho bà con lắm. Mùa mưa mà ở gần núi kiểu này thì cả đêm không dám ngủ yên luôn". BĐ Bùi Công Khanh thừa nhận bảo tồn cảnh quan tuy quan trọng nhưng "sợ mỗi lần mưa to gió lớn lại nơm nớp lo lắng", đồng thời mong mỏi giải pháp đặt người dân lên hàng đầu. BĐ Mai Ngọc Tấn cũng thẳng thắn: "Nếu cứ mưa bão là núi lở nhà sập, mấy hộ dân lại mất trắng, lúc đó trách nhiệm thuộc về ai? Cho nên di dời là đúng, quan trọng là có hỗ trợ ổn thỏa cho dân không thôi".

Mức đầu tư dự kiến 500 tỉ đồng để "san phẳng" núi Một cũng được nhiều BĐ chú ý. "500 tỉ đồng là mức đầu tư dự kiến được nêu trong bài, nhưng tôi chưa thấy bảng so sánh với các phương án giữ núi. Muốn lựa chọn, nên đặt các phương án ra để tính toán. Chẳng hạn, phương án di dời kết hợp gia cố cần bao nhiêu tiền khảo sát, thi công, thoát nước, quan trắc và bảo trì? Phương án đào hạ từng phần có những khoản nào? Còn san phẳng thì phải làm rõ chi phí vận chuyển đất đá, xử lý tác động trong thời gian thi công. Đừng lấy giá xây một đoạn kè so với toàn bộ dự án rồi bảo rẻ hơn, nhưng cũng đừng chỉ nêu nguồn thu đấu giá để chứng minh san núi là hợp lý. Khoản thu ấy không trả lời được câu hỏi còn cách nào bảo đảm an toàn mà giữ được cảnh quan hay không… Có bảng so sánh cả chi phí lâu dài và mức an toàn thì người dân mới góp ý đến nơi đến chốn", BĐ Lê Thùy Chi phân tích.

Bên cạnh đó, nhiều BĐ có cùng suy nghĩ như ý kiến bộc bạch của BĐ Nguyễn Thúy Hảo: "Không phải núi Một lớn gì cho cam, mà nhắc tới toàn gắn với lịch sử, tuổi thơ bao người. Làm sao vừa an toàn cho dân vừa không mất cảnh quan, đau đầu thật".

Cho người dân biết phương án chi tiết

Tuy vậy, không dừng lại ở cảm xúc tiếc nuối, nhiều BĐ đã đóng góp nhiều ý kiến. BĐ Đào Ng Gia Huy băn khoăn: "Khoan hãy bàn xây kè cao bao nhiêu, cần biết núi đang trượt ở vị trí nào đã. Đất mặt bị rửa trôi, đá rơi từng khối hay cả một khối đất có nguy cơ dịch chuyển là những chuyện khác nhau, đâu thể dùng chung một cách xử lý. Mong địa phương thuê đơn vị địa kỹ thuật khảo sát, khoan lấy mẫu và đánh giá ổn định mái dốc trước khi chọn phương án. Chỗ nào cần di dời thì phải đưa dân ra ngay, không chờ nghiên cứu xong mới làm. Nhưng phần quyết định số phận ngọn núi nên có hồ sơ so sánh rõ, giữ lại và gia cố được không, phải hạ bớt những đoạn nào, nguy cơ còn lại là gì? Nếu đề xuất tường chắn hoặc neo gia cố, cũng cần giải thích chúng phù hợp với nền đất đá ở đây thế nào...".

Kinh nghiệm quốc tế dung hòa giữa yếu tố an toàn và bảo tồn thiên nhiên cũng được nhiều BĐ dẫn chứng, như ý kiến của BĐ Trần Đức Hưng: "Hồng Kông (Trung Quốc) cũng phải xử lý nguy cơ sạt lở ở các sườn đồi, và họ có chương trình vừa nâng cấp mái dốc vừa giảm rủi ro từ địa hình tự nhiên. Xử lý cảnh quan phải đi cùng đảm bảo an toàn cho công trình, chứ không đợi làm xong mới tính trồng vài cây cho đẹp. Đối với núi Một có thể tham khảo cách đặt yêu cầu ấy khi thuê tư vấn về phương án phải trả lời đồng thời chuyện bảo vệ dân và giữ cảnh quan. Không phải cứ giữ núi là giữ nguyên mọi thứ, cũng không phải gia cố thì nhất thiết phủ bê tông kín sườn. Chỗ nào cần can thiệp, mức độ đến đâu, phải có khảo sát để giải thích. Tất nhiên, mang một mẫu kè từ Hồng Kông về áp dụng ngay là không ổn, đất đá và điều kiện từng nơi khác nhau, nhưng đáng học là họ đưa bảo tồn cảnh quan vào nhiệm vụ kỹ thuật ngay từ đầu. Mong hồ sơ núi Một cũng có yêu cầu cụ thể như vậy, để phương án giữ núi được nghiên cứu nghiêm túc trước khi cân nhắc san phẳng".

BĐ Đàm Yến Nhi nêu: "Muốn thuyết phục chọn phương án "san phẳng" thì cần cho người dân biết phương án giữ núi kết hợp xử lý nước đã được xem xét đến đâu. Chưa thấy phần so sánh này mà chốt đào bỏ thì tiếc, bởi đã đào đi rồi đâu còn cơ hội thử lựa chọn khác".