Không có xếp hạng hay kiểm định quốc tế, làm sao hợp tác với trường danh tiếng?

ẢNH: NGỌC LONG

Thách thức trên được PGS-TS Nguyễn Hữu Cương, Hiệu trưởng Trường ĐH Phương Đông (Hà Nội), đề cập tại tọa đàm "Đến năm 2030, hội nhập quốc tế thực chất trông như thế nào?" thuộc khuôn khổ chương trình tập huấn do Bộ GD-ĐT phối hợp tổ chức với Hội đồng Anh và Hiệp hội Giáo dục quốc tế châu Á-Thái Bình Dương (APAIE) tuần qua.

Lý do ĐH nước ngoài im lặng khi bàn đến việc hợp tác

Chia sẻ cụ thể, PGS Hữu Cương kể lại 3 câu chuyện mà ông - dưới cương vị hiệu trưởng một trường tư thục đã và đang hợp tác với hơn 100 đối tác, doanh nghiệp quốc tế - từng trải qua trên hành trình mở rộng mạng lưới toàn cầu.

Câu chuyện đầu tiên diễn ra khi ông tham dự sự kiện của một mạng lưới quốc tế, với mong muốn kết nối các ĐH Anh để tìm cơ hội mở chương trình liên kết đào tạo. Trong sự kiện, ông họp trực tuyến với bộ phận hợp tác quốc tế của 3 trường. Sau khi kết thúc sự kiện, ông cũng gửi email giới thiệu đơn vị kèm tờ bướm bằng tiếng Anh để bày tỏ nguyện vọng hợp tác.

"Nhưng cả 3 trường sau đó đều không trao đổi gì thêm, tôi hiểu là họ không quan tâm đến chúng tôi", ông Cương chia sẻ.

Câu chuyện thứ hai liên quan đến hai ngôi trường danh tiếng tại Úc ông từng theo học thạc sĩ và tiến sĩ. Là cựu học viên và nay giữ cương vị lãnh đạo một trường Việt Nam, ông đã gửi email cho giáo sư ở trường cũ đề nghị được kết nối với bộ phận hợp tác quốc tế để trao đổi về việc ký biên bản ghi nhớ (MoU), hoặc ít nhất là mời thầy cô sang thăm trường.

"Nhà trường chúc mừng tôi đã có sự nghiệp thành công tại Việt Nam và nói thêm rằng cần phải xem xét việc ký MoU. Tới bây giờ, hơn một năm rồi nhưng trường vẫn chưa có ý kiến phản hồi", ông kể về lần im lặng thứ hai.

Câu chuyện cuối cùng là về việc một ĐH Trung Quốc tới thăm trường của PGS Hữu Cương. Đơn vị này xếp hạng tầm 200 thế giới và người phụ trách từng tham gia một số chương trình của Trường ĐH Phương Đông. Vì thế, khi gặp mặt, ông cũng trao đổi mong muốn ký MoU để tăng cường hợp tác song phương.

"Khi họ về nước, tôi cũng hỏi thăm việc ký kết thế nào. Họ thẳng thắn nói rằng trường của tôi chưa có xếp hạng gì nên thôi, bao giờ có xếp hạng tốt hẵng bàn tới chuyện ký kết", ông nhớ lại.

Từ thực tế trên, PGS Hữu Cương đánh giá việc thu hút hợp tác với ĐH nước ngoài, nhất là những trường danh tiếng, đang là thách thức lớn với đa số ĐH Việt Nam. Bởi tính đến nay, chỉ khoảng 10 trường Việt hiện diện trên các bảng xếp hạng ĐH toàn cầu uy tín và chỉ gần 20 đơn vị được kiểm định quốc tế. Quy mô này còn khiêm tốn so với tổng số hơn 240 trường ĐH hoạt động tại Việt Nam.

"Để trường nước ngoài quan tâm, tham gia với chúng ta, chắc chắn chúng ta phải có tên ở đâu đó trên bản đồ kiểm định, xếp hạng thế giới, hoặc có những công trình nghiên cứu xứng tầm của những học giả nổi tiếng tại trường", ông Cương nhấn mạnh.

PGS Rozilini Mary Fernandez-Chung, có kinh nghiệm 7 năm phụ trách quan hệ đối tác tại ĐH Nottingham Malaysia - một phân hiệu của ĐH Nottingham (Anh) ở Malaysia, cho biết rằng mỗi tuần, trường bà nhận được rất nhiều email từ các ĐH trên thế giới bày tỏ mong muốn gửi sinh viên sang học hoặc thiết lập quan hệ hợp tác. Song, ĐH Nottingham luôn "bảo vệ rất nghiêm ngặt" uy tín và thương hiệu nhà trường.

"Chúng ta cần hiểu rằng, trong lĩnh vực giáo dục xuyên quốc gia (TNE), có không ít trường hợp danh tiếng của các trường ĐH bị ảnh hưởng vì những mối quan hệ hợp tác không thành công. Thế nên trong thời đại không thông tin nào có thể giấu được, các trường lại càng thận trọng hơn khi chọn đối tác. Không phải họ không muốn hợp tác, mà đơn giản là họ cần cân nhắc rất kỹ", bà nêu góc nhìn của ĐH nước ngoài.

ẢNH: NGỌC LONG

Lời giải cho thách thức

Trước thực tế nêu trên, làm cách nào để các trường không có xếp hạng hay kiểm định quốc tế rộng đường hợp tác với trường danh tiếng? Giải đáp băn khoăn này, GS Scott Thompson-Whiteside, Tổng giám đốc RMIT Việt Nam, khuyến nghị chúng ta nên bắt đầu bằng "những bước nhỏ".

Cụ thể, các trường Việt trước hết cần xác định rõ thế mạnh của mình, sau đó tìm những đối tác nước ngoài cũng chung thế mạnh để thiết lập hợp tác quy mô nhỏ, như cấp khoa, ngành, bộ môn hoặc thậm chí chỉ là chương trình đào tạo cụ thể. Cách tiếp cận này giúp các trường vượt qua rào cản khác biệt thứ hạng, mở đường để có thể phát triển thành mối quan hệ toàn diện hơn trong tương lai.

"Mối quan hệ đối tác không nhất thiết phải bao trùm toàn bộ hoạt động của 2 trường ngay từ đầu", ông nhấn mạnh.

Đồng tình, PGS Rozilini Mary Fernandez-Chung chia sẻ giới học giả rất cởi mở trong việc hợp tác, thế nên hãy khuyến khích họ cùng nghiên cứu với nhau. Ví dụ, nếu trường có một giảng viên đang nghiên cứu về lĩnh vực vệ sinh nguồn nước trong cộng đồng, hãy chủ động liên hệ ĐH khác có thế mạnh lĩnh vực này để đề xuất hợp tác. "Khi đối tác thấy trường đáng tin cậy, an toàn và có thể hợp tác lâu dài, những dự án quy mô lớn hơn sẽ dần mở ra", bà nói.

PGS Mohd Ariffin Abu Hassan, Chủ tịch APAIE, cũng khẳng định niềm tin giữa các trường ĐH là yếu tố cốt lõi giúp mở đường hợp tác quốc tế. Nhiều chương trình trao đổi sinh viên và học giả, nổi bật là Erasmus+ của Liên minh châu Âu, không xem thứ hạng ĐH là yếu tố quyết định. "Trường không cần phải nằm trong top 100 hoặc 200 toàn cầu mới có thể tham gia, mà điều then chốt là tạo dựng lòng tin với các đối tác châu Âu", ông nói.

Minh chứng tại Malaysia, ông cho biết thông qua một dự án trao đổi tín chỉ của Erasmus+, các ĐH nước này đã huy động được 2,5 triệu euro (khoảng 75 tỉ đồng). Nguồn kinh phí này đã giúp đưa sinh viên, giảng viên trong nước đi nước ngoài và đón sinh viên, giảng viên quốc tế đến Malaysia. "Đây là cách để đưa các ĐH trong nước ra thế giới đồng thời đưa thế giới đến với trường của chúng ta", PGS Hassan chia sẻ.

"Ngoài ra, giai đoạn từ 2022 tới 2025, Việt Nam đã tham gia 26 dự án Erasmus+ với vai trò điều phối hoặc đối tác, cao nhất trong khu vực 5A - châu Á (gồm 18 quốc gia)", ông Hassan thông tin thêm, cho biết điều này mở ra nhiều tiềm năng hợp tác trong tương lai giữa các khu vực.

ẢNH: NGỌC LONG

Niềm tin cũng là khía cạnh được ông Nguyễn Xuân Vang, nguyên Cục trưởng Cục Hợp tác quốc tế của Bộ GD-ĐT, nguyên Hiệu trưởng Trường ĐH Ngoại ngữ Hà Nội (nay là Trường ĐH Hà Nội), đề cập đến, cho rằng đây là yếu tố quan trọng hàng đầu để mở đường hợp tác và hội nhập quốc tế.

"Việt Nam có môi trường chính trị ổn định cũng như có đầy đủ văn bản quy định cụ thể về TNE. Đây là cơ hội rất tốt cho các trường", ông Vang, hiện là cố vấn cấp cao của Viện Công nghệ châu Á (AIT) tại Việt Nam, chia sẻ.

Đồng thời, ông cũng khuyến khích các trường ĐH liên hệ Cục Hợp tác quốc tế để được hỗ trợ tháo gỡ những khúc mắc có thể gặp phải. Ông ví dụ tại nước ngoài, nhiều thiết chế giáo dục không coi "học viện" (academy) ngang hàng với ĐH (university) như ở Việt Nam, dẫn tới việc các học viện gặp khó khi hợp tác quốc tế. "Chúng tôi khi ấy phải giải thích cho đối tác nước ngoài hiểu rằng hai mô hình là tương đương nhau", ông nói.