Không lương thưởng cố định, vì sao nhiều người trẻ chọn làm việc tự do ?

Tự chọn mọi thứ kể cả cách làm việc

Lê Nguyễn Ngọc Lan Anh (24 tuổi, ngụ P.Bình Lợi Trung, TP.HCM) đang là freelancer content (nhà sáng tạo nội dung tự do). Lan Anh nói: "Trước đây mình làm ở một agency nhỏ, gần như ngày nào cũng kết thúc công việc sau 21 - 22 giờ. Có những tuần chạy campaign (chiến dịch - PV), tụi mình ngủ lại văn phòng là chuyện bình thường. Lúc đó mình bắt đầu nghĩ, nếu cứ tiếp tục như vậy thì mình đang làm vì điều gì?".

Khi chuyển sang freelancer, điều mà Lan Anh cảm nhận rõ nhất là mình có quyền chọn, chọn khách hàng, chọn deadline (thời hạn), chọn cả cách mình làm việc. Cô cho hay: "Có những ngày mình làm việc ở nhà, có hôm lại mang laptop ra quán cà phê, đổi không gian để dễ nghĩ ý tưởng hơn. Thu nhập có tháng cao hơn lúc đi làm chính thức, nhưng cũng có tháng ít lại. Dù vậy, mình thấy đang làm việc theo nhịp của mình, không còn cảm giác bị cuốn đi nữa".

Cũng lựa chọn tương tự, sau hơn một thập niên gắn bó với môi trường công sở trong lĩnh vực truyền thông và sáng tạo nội dung, Nguyễn Tuệ Nhi (35 tuổi, ngụ TP.HCM) rẽ hướng sang làm việc tự do.

ẢNH: TẤN SANG

Nhi kể, có thời điểm nhìn lại quãng đường đã đi qua, điều khiến bản thân trăn trở không nằm ở khối lượng công việc, mà ở cách sử dụng thời gian. "Sau hơn 10 năm làm việc cho các công ty, đến một ngày mình nhận ra nếu hoàn toàn có cơ hội chủ động làm việc, tạo ra nguồn thu nhập từ chính vốn kiến thức và kinh nghiệm, thì tại sao lại không thử", Nhi tâm sự.

Với Tuệ Nhi, lựa chọn này còn gắn với mong muốn cân bằng lại cuộc sống cá nhân: "Thay vì 8 giờ sáng đến văn phòng rồi đếm giờ tan sở trong sự uể oải, mình có thể tập trung hoàn thành công việc trong vài tiếng, sau đó chủ động sắp xếp thời gian cho những việc khác. Mình cũng có thể thay đổi nơi làm việc, thậm chí kết hợp làm việc và du lịch mà không cần phải xin phép ai".

Nhi cũng cho biết làm freelancer thì việc quản lý chi tiêu cũng rất quan trọng, nếu không tính toán dễ rơi vào cảnh lúc chi tiêu thoải mái, lúc lại thiếu hụt. Vì làm tự do đồng nghĩa với việc không có lương tháng 13, không có thưởng lễ, cũng không có một nguồn thu nhập cố định, nhưng đổi lại có cơ hội tạo ra nhiều nguồn thu khác nhau từ chính kinh nghiệm của mình.

"Với mình, điều quan trọng là bản thân hiểu rõ đang đánh đổi điều gì. Khi đã chấp nhận sự không ổn định, mình sẽ chủ động hơn trong cách làm việc và quản lý tài chính, thay vì phụ thuộc vào một mức lương cố định mỗi tháng", Nhi chia sẻ.

Còn Phạm Ngọc Thanh Thư (24 tuổi, ngụ tại khu dân cư Sky Garden 3, TP.HCM), đang làm freelancer trong lĩnh vực thiết kế, cho biết: "Làm freelancer được hơn 2 năm, mình mới hiểu rõ cái giá của hai chữ tự do. Thời gian đầu khá ổn, vì mình có sẵn vài khách quen; nhưng càng về sau càng thấy áp lực. Không có lương cứng, nên tháng nào cũng phải tự hỏi: tháng này mình sẽ kiếm bao nhiêu? Có giai đoạn mình nhận cùng lúc 5 - 6 dự án, làm từ sáng tới khuya, cuối tuần cũng không dám nghỉ vì sợ trễ hạn. Nhưng cũng có lúc gần cả tháng không có dự án mới, cảm giác rất khó chịu, kiểu như mình đang đứng yên còn mọi thứ xung quanh vẫn chạy".

ẢNH: TẤN SANG

Đặng Hoài Nam (30 tuổi, ngụ tại khu dân cư Vinhomes Grand Park, TP.HCM) từng làm freelancer 3 năm nhưng nay đã quay lại công việc ổn định ở công ty. Nam kể: "Thời gian đầu rất thích, vì cảm giác được làm chủ công việc, không bị quản lý trực tiếp. Mình có thể làm việc khuya, ngủ trễ, hoặc đi du lịch vài ngày rồi mang việc theo. Nhưng càng về sau, mình thấy làm một mình quá lâu khiến bản thân ít tương tác, không có nhóm, đồng đội để trao đổi ý tưởng. Có những dự án lớn, mình phải tự xoay xở từ A đến Z, từ lên chiến lược đến triển khai, khá áp lực".

Làm việc tự do không đơn thuần là một lựa chọn nghề nghiệp mới

Theo bà Nguyễn Hoàng Ánh Nhi, chuyên viên đối ngoại Công ty cổ phần JobsGO, xu hướng người trẻ chọn làm freelance một phần đến từ áp lực chi phí đi lại khi vật giá leo thang, nhà ở xa nơi làm việc. Bên cạnh đó, nhiều bạn trẻ cũng ưu tiên hình thức làm việc này vì muốn có thêm thời gian cho bản thân, đồng thời chủ động hơn trong việc cân bằng giữa công việc, gia đình và cuộc sống cá nhân.

Theo bà Ánh Nhi, đây không phải là lựa chọn xấu. Tuy nhiên, về lâu dài, hình thức làm việc này có thể tiềm ẩn nhiều rủi ro liên quan đến bảo hiểm, chính sách và phúc lợi. Khi không làm việc theo mô hình công ty truyền thống, người lao động có thể không được hưởng bảo hiểm thất nghiệp hoặc các chế độ hỗ trợ cần thiết nếu gặp biến cố.

Ngoài ra, bà Ánh Nhi cho biết làm việc tự do cũng đòi hỏi khả năng tự kỷ luật rất cao. Nếu đi làm tại công ty, người lao động còn có cấp trên, đồng nghiệp và môi trường làm việc để thúc đẩy tiến độ. Ngược lại, nếu thiếu sự quản lý bản thân, người làm freelance hoặc remote rất dễ chậm và tụt lại.

Bà Đỗ Hồng Thoan, Trưởng phòng Thu hút nhân tài Công ty Thời trang Calie House, nhìn nhận: "Sự bùng nổ của freelancer không phải là một trào lưu ngẫu nhiên, mà là kết quả của ba dịch chuyển mang tính cấu trúc của thị trường lao động. Đầu tiên, công việc đang được "phi biên giới hóa" nhờ nền tảng số. Rất nhiều vị trí trong marketing, sáng tạo nội dung hay công nghệ không còn phụ thuộc vào địa điểm, từ đó mở đường cho hình thức làm việc tự do phát triển. Kế đến là tư duy nghề nghiệp của người trẻ đã thay đổi. Họ không còn đặt mục tiêu ổn định lâu dài lên hàng đầu, mà ưu tiên trải nghiệm, tính linh hoạt và quyền kiểm soát thời gian của mình. Điều thứ ba đến từ phía doanh nghiệp, áp lực tối ưu chi phí và hiệu suất khiến họ chủ động chia nhỏ nguồn lực, thuê freelancer theo dự án thay vì duy trì bộ máy cồng kềnh".

Bà Hồng Thoan cho rằng freelancer không đơn thuần là một lựa chọn nghề nghiệp mới, mà là hệ quả tất yếu khi cả người lao động và doanh nghiệp cùng thay đổi cách nhìn về công việc: một bên muốn linh hoạt hơn về thời gian và trải nghiệm, một bên cần tối ưu hơn về chi phí và hiệu suất. Khi hai xu hướng này gặp nhau, mô hình freelancer không chỉ phát triển trong ngắn hạn, mà đang dần trở thành một phần cấu trúc ổn định của thị trường lao động hiện đại.