Kỷ lục gia Nguyễn Thành Tâm kể chuyện tìm hình trong vỏ trứng

Tiffany Trần- lamthuyanh85@yahoo.com

30/09/2026 15:45 GMT+7

Từ những chiếc vỏ trứng tưởng như bỏ đi, thầy giáo Nguyễn Thành Tâm ở TP.HCM biến chúng thành những tác phẩm tạo hình mang dấu ấn đời sống và văn hóa Việt.

Hơn 30 năm theo đuổi, người thầy giáo vẫn mong loại hình này có thể được nhìn nhận như một thực hành nghệ thuật và tiếp tục được trao truyền.

Từ một giáo viên tìm cách làm giáo cụ trực quan cho học sinh, ông Nguyễn Thành Tâm tự mày mò kỹ thuật xử lý và tạo hình trên nhiều loại vỏ trứng. Qua nhiều năm, ông hình thành một phương pháp riêng, đưa vào tác phẩm những hình ảnh đời sống, con vật, câu chuyện và biểu tượng văn hóa.

Từ giáo cụ cho môn học đến chất liệu tạo hình

Ít ai nghĩ những chiếc vỏ trứng cút, trứng gà, trứng vịt... mỏng manh có thể trở thành chất liệu tạo hình. Với thầy giáo Nguyễn Thành Tâm, câu chuyện ấy ban đầu không bắt đầu từ nghệ thuật mà từ lớp học. Là giáo viên tiếng Anh, ông từng tìm nhiều cách làm đồ dùng trực quan để những tiết học ngoại ngữ trở nên sinh động. Giấy bìa, ni-lông, đất sét... lần lượt được thử nghiệm. Trong quá trình tìm kiếm một chất liệu phù hợp, ông bắt đầu chú ý đến vỏ trứng.

Điều cuốn hút ông là sự đa dạng tự nhiên của chất liệu này. Từ những quả trứng chim sẻ nhỏ bé, trứng cút, trứng gà, trứng vịt đến trứng ngỗng và trứng đà điểu, mỗi loại có kích thước, hình dáng, độ dày và độ cứng khác nhau.

“Làm với vỏ trứng không thể áp đặt hoàn toàn ý tưởng lên chất liệu. Phải nhìn hình dáng của từng quả trứng rồi mới nghĩ xem nó có thể trở thành gì”, ông chia sẻ.

Đó dần trở thành nguyên tắc trong quá trình sáng tác. Nếu điêu khắc gỗ hay tạo hình đất sét cho phép người làm chủ động thay đổi hình khối, vỏ trứng lại đặt ra giới hạn ngay từ đầu. Người tạo tác phải quan sát, tưởng tượng rồi tìm cách đưa ý tưởng vào hình dáng vốn có của quả trứng.

Một quả trứng thon dài có thể gợi hình một con vật nhỏ; quả trứng tròn, đầy có thể trở thành một hình hài khác. Cái khó không chỉ nằm ở đôi tay mà còn ở khả năng “đọc” chất liệu.

Nương theo hình dáng của vỏ trứng

Với ông Nguyễn Thành Tâm, tạo hình từ vỏ trứng trước hết là quá trình quan sát và lựa chọn. Không giống đất sét hay gỗ, vỏ trứng không cho phép người làm tùy ý thay đổi hình khối. Hình dáng tự nhiên của quả trứng trở thành điểm khởi đầu, thậm chí quyết định một phần hình hài tác phẩm.

“Làm con chuột thì phải kiếm vỏ trứng có phần đầu nhọn; làm con trâu thì vỏ trứng phải mập, bự để gợi được hình dáng con trâu”, ông giải thích.

Theo ông, chính hình dáng ban đầu của quả trứng đã gợi mở hình ảnh cho người tạo tác. Từ sự gợi hình ấy, ông tiếp tục xử lý, thêm chi tiết để hoàn thiện nhân vật.

“Nó không giống những chất liệu khác. Với những chất liệu khác, chúng ta có thể tạo hình cho giống ý muốn; còn với vỏ trứng, phải nhìn từ cái vỏ để tìm ra hình ảnh mà mình muốn làm”, ông nói.

Sự mong manh và những giới hạn của vỏ trứng vừa là trở ngại kỹ thuật, vừa trở thành một phần của quá trình sáng tạo. Với những loại vỏ mỏng như trứng gà, ông phải tự tìm cách xử lý, gia cố để chúng đủ độ bền trước khi tạo hình. Mỗi công đoạn đòi hỏi sự kiên nhẫn, bởi chỉ một thao tác không chính xác cũng có thể làm hỏng toàn bộ phôi tác phẩm.

Đưa câu chuyện văn hóa vào vỏ trứng

Từ những thử nghiệm ban đầu, vỏ trứng dần trở thành một ngôn ngữ tạo hình riêng của ông. Không chỉ làm những con giống, ông tìm cách đưa vào tác phẩm những câu chuyện quen thuộc của đời sống Việt Nam.

Ca dao, tục ngữ, hình ảnh con vật, sinh hoạt dân gian hay các biểu tượng thể thao được chuyển thể trên những hình khối nhỏ bé. Từ chất liệu vốn rất đời thường, ông tìm một cách tiếp cận khác với những câu chuyện văn hóa.

Một câu ca dao không còn nằm trên trang sách; một con vật trong đời sống dân gian được chuyển thành hình hài cụ thể; những hình ảnh quen thuộc của người Việt được kể bằng một chất liệu thường bị xem là phế phẩm sau bữa ăn.

Không muốn một kỹ thuật chỉ còn lại ở một người

Từng được Tổ chức Kỷ lục Việt Nam vinh danh với danh hiệu “Người tạo hình bằng vỏ trứng nhiều nhất”, nhưng với ông, kỷ lục không phải đích đến cuối cùng. Sau danh hiệu ấy vẫn là một câu hỏi lớn hơn: điều gì sẽ xảy ra với loại hình tạo hình này nếu không có người tiếp tục nghiên cứu và thực hành?

Tạo hình từ vỏ trứng đòi hỏi nhiều thời gian và công sức, trong khi đầu ra cho sản phẩm còn hạn chế, khiến việc theo đuổi khó mang lại thu nhập ổn định. Người trẻ vì thế cũng ít có động lực tiếp tục.

Ông từng chứng kiến một sinh viên mỹ thuật muốn chọn vỏ trứng làm đề tài tốt nghiệp nhưng gặp khó khăn vì chưa có cơ sở lý luận và hệ thống tham chiếu đủ rõ để giảng viên đánh giá. Câu chuyện ấy khiến ông nhận ra vấn đề không chỉ là có người làm hay không, mà còn là loại hình này có được nhận diện, nghiên cứu và trao truyền hay không.

Ba lần nộp hồ sơ đăng ký Guinness World Records chưa mang lại kết quả như mong muốn. Ông vẫn chuẩn bị cho lần tiếp theo. Với ông, nếu một kỷ lục quốc tế được xác lập, đó không đơn thuần là một danh hiệu cá nhân. Ông kỳ vọng sự ghi nhận ấy có thể giúp công chúng chú ý hơn đến một loại hình tạo hình còn ít được biết đến, đồng thời tạo thêm động lực cho những người trẻ muốn tìm hiểu và tiếp nối.

Có những ngày, ông dành hàng giờ cho từng chi tiết nhỏ. Trong lúc làm việc, ông vẫn nghe các bài học tiếng Anh để duy trì khả năng ngoại ngữ. Những chiếc vỏ trứng tiếp tục nằm trước mặt người thầy giáo. Từ một vật liệu dễ vỡ, ông tạo nên những hình hài nhỏ bé và gửi vào đó những câu chuyện về đời sống.

Điều đáng kể có lẽ không chỉ nằm ở số lượng tác phẩm hay một danh hiệu kỷ lục, mà ở cách ông biến một chất liệu bình thường thành phương thức kể chuyện văn hóa. Và chừng nào ông vẫn còn làm, còn tìm tòi, còn mong có người tiếp nối, những thử nghiệm với vỏ trứng vẫn có cơ hội được đi xa hơn câu chuyện của một cá nhân.

Triển lãm “Thuật tạo hình từ vỏ trứng”

Từ ngày 19.9 - 6.10.2026, Thư viện IDECAF (31 Thái Văn Lung, TP.HCM) tổ chức triển lãm “Thuật tạo hình từ vỏ trứng”, giới thiệu các tác phẩm của nghệ nhân Nguyễn Thành Tâm. Hướng đến Asian Games lần thứ 20 - Aichi-Nagoya 2026, triển lãm giới thiệu những nhân vật, linh vật và hình ảnh thể thao được tạo hình từ vỏ trứng, qua đó cho thấy sự đa dạng của chất liệu đặc biệt này.