Ký ức bi tráng ở Trạm Bác Ái 2: Nơi đá rừng hóa bàn mổ cứu người

Hơn nửa thế kỷ sau ngày đất nước thống nhất, Trạm Bác Ái 2 vẫn lặng lẽ dưới tán rừng ở phường Hoài Nhơn Tây (Gia Lai). Những tảng đá từng được dùng làm bàn mổ, dấu tích hầm trú ẩn và khám thờ tưởng niệm vẫn còn lưu lại như những chứng tích của một thời khói lửa, nhắc nhớ những cống hiến thầm lặng của đội ngũ cán bộ quân dân y giữa chiến trường ác liệt.

Những ngày tháng 7, khi cả nước hướng về Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27.7), Trạm Bác Ái 2 trở thành điểm đến của những người muốn tìm lại dấu tích một cơ sở quân dân y từng bám trụ giữa chiến trường, nơi ghi dấu sự tận tụy và lòng quả cảm của các y, bác sĩ cách mạng.

Bàn đá giữa rừng thành bàn mổ cứu người

Năm 1965, Trạm Bác Ái 2 được thành lập tại khu vực Đá Bàn (nay thuộc khu phố Mỹ Bình, phường Hoài Nhơn Tây), thực hiện nhiệm vụ cấp cứu, điều trị cho nhân dân, thương binh, bệnh binh, đồng thời tiếp nhận các trường hợp bị thương nặng từ nhiều địa bàn như Hoài Nhơn, Quảng Ngãi, Gia Lai.

Không chỉ là cơ sở điều trị, trạm còn đảm nhận nhiệm vụ bồi dưỡng nghiệp vụ cho cán bộ y tế tuyến xã, thôn và lực lượng y tế, cứu thương của các đơn vị bộ đội, góp phần xây dựng mạng lưới quân dân y phục vụ chiến trường.

ẢNH: THÙY DUNG

Ẩn mình dưới tán rừng, "bệnh viện dã chiến" khi ấy chỉ là những lán trại dựng bằng tre, nứa, lợp lá rừng; các hầm trú ẩn được ngụy trang dưới tán cây. Trong điều kiện vô cùng thiếu thốn, những tảng đá bằng phẳng được vệ sinh sạch sẽ, trải tấm ni lông để làm bàn mổ.

Không có máy móc hiện đại hay phòng phẫu thuật vô trùng, các y sĩ, y tá vẫn cứu người theo tinh thần "có gì dùng nấy". Đèn dầu thay ánh điện, nơi pha chế thuốc chỉ là tấm vải căng trên thân trúc. Thuốc men rất khan hiếm, đội ngũ quân dân y phải băng rừng nhiều tuần để tìm nguồn tiếp tế, vừa đi vừa ngụy trang tránh sự truy quét của địch. Trở về trạm, họ lại tiếp tục cứu chữa người bệnh, tăng gia sản xuất, vận chuyển thuốc và bảo vệ thương binh trước các trận càn.

Trong hoàn cảnh ấy, mỗi ca phẫu thuật thành công, mỗi thương binh được cứu sống đều là minh chứng cho lòng quả cảm, tinh thần trách nhiệm và sự tận tụy của những người thầy thuốc cách mạng.

Những ký ức không thể phai mờ

Qua nhiều đợt khảo sát thực địa và gặp gỡ các nhân chứng để xây dựng hồ sơ khoa học di tích, giá trị lịch sử của Trạm Bác Ái 2 ngày càng được khẳng định.

Theo ký ức của ông Nguyễn Ngọc Sương, nguyên cán bộ công tác tại Trạm Bác Ái 2 giai đoạn 1971 - 1973, nơi đây không chỉ điều trị cho thương binh, bệnh binh mà còn đào tạo nhiều lớp điều dưỡng, y tá phục vụ chiến trường. Thương binh từ Hoài Nhơn, Quảng Ngãi, Gia Lai cùng nhiều đơn vị chủ lực đều được chuyển về đây điều trị.

Trong điều kiện chiến khu biệt lập, cán bộ quân y không chỉ làm nhiệm vụ chuyên môn mà còn tự dựng lán, tìm lương thực, chăm lo từng bữa ăn, giấc ngủ cho người bệnh.

ẢNH: THÙY DUNG

Nhưng không phải ai cũng có thể bước ra khỏi cánh rừng ấy. Ngày 22.10.1972 trở thành ký ức đau thương đối với những người từng gắn bó với Trạm Bác Ái 2. Sau khi phát hiện vị trí của trạm, địch huy động máy bay và bộ binh mở trận càn quy mô lớn vào khu vực. Bom đạn dội xuống, nhiều hầm trú ẩn bị phát hiện, nhiều thương binh chưa kịp di chuyển.

Sau trận càn, 7 cán bộ, nhân viên y tế và thương binh đã anh dũng hy sinh. Sự hy sinh của họ đã trở thành một phần ký ức bi tráng của vùng đất Hoài Nhơn Tây.

Địa chỉ đỏ nhắc nhớ một thời lửa đạn

Năm 2023, UBND tỉnh Bình Định (nay đã sáp nhập với tỉnh Gia Lai) xếp hạng Trạm Bác Ái 2 là di tích lịch sử cấp tỉnh. Đây là sự ghi nhận những giá trị lịch sử đặc biệt của cơ sở quân dân y từng hoạt động giữa chiến trường, đồng thời tri ân các cán bộ, nhân viên y tế đã cống hiến tuổi xuân cho sự nghiệp thống nhất đất nước.

Hơn nửa thế kỷ sau chiến tranh, những phiến đá từng được dùng làm bàn mổ, mảnh chai thuốc, dụng cụ y tế còn sót lại cùng khu tưởng niệm vẫn được người dân gìn giữ cẩn thận như những chứng tích lịch sử. Mỗi năm, vào dịp kỷ niệm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27.7), chính quyền và các tổ chức Đoàn Thanh niên đều tổ chức dọn vệ sinh, dâng hương tưởng niệm tại di tích.

ẢNH: THÙY DUNG

ẢNH: THÙY DUNG

Việc bảo tồn Trạm Bác Ái 2 cũng tiếp tục được quan tâm bằng những hành động cụ thể. Ngày 12.7 vừa qua, Đoàn phường Hoài Nhơn Tây phối hợp Nhóm Nghĩa tình Bác Ái xây dựng công trình thanh niên gồm 20 m đường bê tông nối từ khu di tích xuống hố nước, góp phần thuận lợi cho việc đi lại, chăm sóc cảnh quan và phát huy giá trị di tích.

Ngày nay, Trạm Bác Ái 2 không chỉ lưu giữ dấu tích của một cơ sở quân dân y thời chiến mà còn là địa chỉ đỏ trong giáo dục truyền thống, nhắc nhớ về y đức, lòng yêu nước và tinh thần cống hiến của các thế hệ thầy thuốc cách mạng.