Lãi suất cho vay neo cao

Doanh nghiệp vay vốn với lãi suất lên đến 14%/năm

Ngân hàng Nhà nước (NHNN) vừa công bố lãi suất (LS) cho vay bình quân của nhóm NH trong tháng 8 tăng 0,1 - 0,2%/năm so với tháng trước, lên 8,4 - 10,7%/năm. LS cho vay ngắn hạn bình quân bằng VND đối với lĩnh vực ưu tiên tăng nhẹ 0,1%, lên khoảng 4%/năm, bằng mức LS cho vay ngắn hạn tối đa theo quy định của NHNN.

Theo thống kê của NHNN, LS tiền gửi cao nhất cho kỳ hạn 6 - 12 tháng đã chạm mốc 8%, còn kỳ hạn dài hơn 24 tháng lên 8,1%, đều tăng 0,2 điểm phần trăm so với tháng trước đó.

Trên thực tế, LS cho vay áp dụng đối với từng khách hàng khác nhau, tùy mức độ rủi ro, năng lực tài chính, tài sản bảo đảm và các điều kiện của khoản vay. Nhiều doanh nghiệp phải vay vốn với LS cao hơn nhiều so với mức bình quân công bố.

Ảnh: Ngọc Thắng

Một doanh nghiệp cơ khí tại TP.HCM cho biết LS vay vốn ngắn hạn (vốn lưu động) của công ty vẫn duy trì sát 9%/năm, không thay đổi so với các tháng trước. Đối với hợp đồng vay dài hạn thì LS trên 10%/năm. Theo vị này, bài toán LS hiện nay khá "đau đầu" vì ở mức này, doanh nghiệp hoàn toàn không còn lợi nhuận và "giờ làm là chỉ lo trả lãi".

Thậm chí, ông Nguyễn Quốc Anh, Giám đốc Công ty TNHH Cao su Đức Minh, cho hay nếu như tháng 7, LS vay ngắn hạn của công ty là 9,3%/năm thì đến ngày 24.8, tăng lên 10,3%/năm và mới đây vào ngày 16.9 tiếp tục tăng lên 10,8%/năm. Nếu lãi vay tăng thêm 1% thì doanh nghiệp sẽ giảm 2% lợi nhuận, đó là công ty chỉ vay khoảng 50% nhu cầu. Nếu như số tiền vay cao hơn thì lợi nhuận sẽ càng giảm.

Trong khi đó, ông Lư Nguyễn Xuân Vũ, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Tập đoàn Xuân Nguyên, chia sẻ lãi vay của doanh nghiệp mới đây đã tăng vọt trên 14%/năm, cao hơn nhiều so với mức 9,2%/năm của đầu tháng 8. Mức LS thấp nhất mà doanh nghiệp vay được cũng lên trên 10%/năm, cao hơn nhiều với LS chỉ khoảng 8,5% của chính NH này vào giữa năm. LS quá cao đang ảnh hưởng nhiều đến tình hình kinh doanh của doanh nghiệp.

"Với lĩnh vực sản xuất nông nghiệp, thực phẩm chế biến như chúng tôi thì lợi nhuận bình quân chỉ dưới 10%. Vì vậy khi LS nhảy vọt lên trên 10% và cao nhất lên đến 14%/năm thì không thể nào còn lợi nhuận. Bản thân doanh nghiệp không thể tăng giá tương ứng vì để duy trì sức mua, giữ chân khách hàng", ông Lư Nguyễn Xuân Vũ nói.

Đó là doanh nghiệp, đối với khách hàng cá nhân thì LS cho vay thậm chí cao hơn nhiều. Chị N.H (ngụ P.Bình Thạnh, TP.HCM) cho biết LS cho vay chị đang phải trả NH là 12%/năm. Mức LS này đã giảm một chút so với tháng trước sau khi chị làm việc nhiều lần với NH. Chị tiết lộ một số người quen gần đây sau khi hết thời gian vay ưu đãi thì LS đã tăng mạnh lên mức 14%/năm. Điều đáng nói là những khoản vay để sửa chữa, mua nhà đều khó hơn trước…

Lãi vay khó giảm

Hồi giữa tháng 8, Thủ tướng Chính phủ chủ trì cuộc làm việc với NHNN và các tổ chức tín dụng, nêu rõ hệ thống NH phải chia sẻ trách nhiệm với người dân, doanh nghiệp thông qua các biện pháp cụ thể về ổn định mặt bằng LS, giảm LS cho vay, đưa tín dụng vào đúng lĩnh vực, phục vụ tăng trưởng và kiểm soát chặt chẽ rủi ro. Sau đó, NHNN đã có văn bản chỉ đạo các NH thương mại triển khai chương trình tín dụng hướng đến doanh nghiệp nhỏ và vừa, các doanh nghiệp, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực là động lực tăng trưởng (nông nghiệp, nông thôn, công nghiệp hỗ trợ, công nghệ cao, xuất khẩu, kinh tế số, trí tuệ nhân tạo, công nghiệp bán dẫn, chế biến chế tạo và các dự án xanh).

Sau hơn 1 tháng triển khai, đến nay đã có 19 NH thương mại công bố thông tin chương trình, sản phẩm ưu đãi, với quy mô trên 407.000 tỉ đồng cho vay với LS ưu đãi thấp hơn từ 1 - 2%/năm so với mức LS cho vay bình quân cùng kỳ hạn của các NH. Thế nhưng với một số doanh nghiệp, LS cho vay có giảm nhẹ cũng không đáng kể.

Ông Lư Nguyễn Xuân Vũ nói thẳng khó kỳ vọng LS có thể giảm ngay khi các NH vẫn đang huy động tiền gửi với LS cao. Đối với các chương trình cho vay hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ hay các lĩnh vực ưu tiên gần đây được nhiều NH công bố thì cũng không dễ tiếp cận. Doanh nghiệp ông khi bị tăng mạnh LS lên trên 14%/năm đã nghĩ đến chuyện đàm phán với NH khác để có LS thấp hơn nhưng ông thừa nhận đó là cả một vấn đề phức tạp. Việc rút tài sản đảm bảo, làm lại hồ sơ vay mới ở một nhà băng khác… cũng mất nhiều thời gian và trong khi "tình hình LS cao là phổ biến".

TS Nguyễn Đức Độ, nguyên Phó viện trưởng Viện Kinh tế tài chính (Học viện Tài chính), dự báo từ nay đến cuối năm, mặt bằng LS khó hạ nhiệt, bao gồm cả LS tiết kiệm và LS cho vay. Trên toàn cầu, nhiều NH trung ương vừa tăng LS như Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) tăng LS điều hành thêm 25 điểm cơ bản, từ mức 3,5 - 3,75% lên mức 3,75 - 4% để kiềm chế lạm phát. Đây là lần đầu tiên Fed tăng LS điều hành kể từ năm 2023. Cạnh đó, NH Trung ương châu Âu cũng đã tăng LS hay NH Trung ương Nhật Bản nâng LS lên cao nhất trong vòng 31 năm qua...

Đáng chú ý, việc Fed nâng LS sẽ tác động đến chính sách hối đoái của nhiều nước, bao gồm VN. Áp lực với tỷ giá USD/VND gia tăng và do vậy, dư địa để kéo giảm mặt bằng LS ở VN không có nhiều. Hơn nữa, hàng loạt dự án trong nước đang được triển khai rất cần có nguồn vốn lớn, dài hạn. Trong khi đó, hệ thống NH vẫn đang là nơi cung cấp vốn lớn cho các dự án nên vẫn phải huy động nguồn tiền từ người dân với LS cao, đặc biệt là dòng vốn dài hạn. Các gói cho vay ưu đãi LS hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và một số ngành ưu tiên cũng mang tính hỗ trợ nhưng đối tượng thụ hưởng không nhiều. Thực tế trước đây Chính phủ cũng đã có những gói cho vay hỗ trợ LS nhưng đi kèm là các điều kiện khó thực hiện hoặc bản thân doanh nghiệp lẫn NH đều không mặn mà. Trong khi đó, các NH phải cân đối biên lợi nhuận với tình hình nợ xấu… nên cũng không phải dễ để giảm lợi nhuận, hạ LS cho vay. Chỉ khi nào LS tiết kiệm giảm thì lãi cho vay mới giảm theo.