Lăng Vạn Vạn, còn gọi Tư Thông lăng hay lăng Tiên Cung, là nơi an táng bà Tiên Cung Dương Thị Thục (1868 - 1944), mẹ vua Khải Định và bà nội vua Bảo Đại.
Đất để xây lăng cho cha mẹ vua gọi là “Vạn vạn niên cát địa”, nên dân gian gọi là lăng Vạn Vạn - Ký họa của KTS Duy Huỳnh
Theo lời kể của ông Dương Quang Tùng, cháu ruột bà Tiên Cung, việc chọn đất và xây dựng lăng diễn ra dưới thời vua Khải Định (1916 - 1925). Khi bà mất năm 1944, quan tài được quàn tại cung Trường Sanh khoảng một tháng rồi đưa xuống huyệt mộ dưới thạch thất lăng Vạn Vạn bằng một toại đạo (lối ngầm dẫn vào nơi đặt quan tài). Sau đó, một tảng đá lớn được hạ xuống để bịt kín lối đi.
Không nằm giữa đồi núi như nhiều lăng nhà Nguyễn, di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia lăng Vạn Vạn nằm ở vùng đất thấp An Cựu. Theo truyền ngôn địa phương, nơi đây ngày xưa có tên là Cù Bạc, từng được xem là huyệt đất phát công hầu. Vì thế, dân gian có câu: "Cù Bạc xứ nhất huyệt / Công hầu đợi đợi bất tuyệt" (Cù Bạc có huyệt đất tốt, đặt mộ ở đó thì con cháu làm quan lớn, vinh hiển nhiều đời).
Hoàng hôn bên Bửu Thành Môn - lối duy nhất vào thạch thất - Ký họa của KTS Trần Xuân Hồng
Theo cách lý giải phong thủy của nhà nghiên cứu Phan Thuận An, những thành phần tự nhiên và nhân tạo quanh lăng cùng tạo nên bố cục truyền thống: núi Ngự Bình ở xa làm hậu chẩm; hồ chữ nhật và dòng hói (khe nước nhỏ) phía trước là minh đường; bình phong lớn làm tiền án; hai cụm giả sơn bằng đá tượng trưng cho tả thanh long và hữu bạch hổ.
Từ ngoài vào là hai trụ biểu và bức bình phong lớn, hồ nước hình chữ nhật, khoảng sân rồi đến hai lớp thành bao kín khu Huyền Cung. Lối vào qua Bửu Thành Môn dạng cửa vòm, phía trên là các tầng mái giả cùng những mảng nề đắp nổi bằng vôi vữa, bả màu và sành sứ.
Bửu Thành Môn - Ký họa của HS Lê Trần Mai Hân
Mặt trước Huyền Cung có lối vào duy nhất, gọi là Bửu Thành Môn - Ký họa của KTS Trần Xuân Hồng
Đây là lăng mộ hoàng tộc nhà Nguyễn hiếm hoi nằm ở đồng bằng thay vì các vùng đồi núi - ký họa của KTS Bùi Hoàng Bảo
Bình phong lớn trước lăng Vạn Vạn - Ký họa của KTS Phùng Thế Huy
Trước lăng Vạn Vạn - Ký họa của KTS Trần Xuân Hồng
Góc nhìn từ Lăng Vạn Vạn ra phía Trụ biểu và hồ sen - Ký họa của KTS Nguyễn Hoàng Quân
Càng vào sâu, nền càng được nâng cao. Đi hết lớp này tới lớp khác mới đến phần mộ trung tâm: một thạch thất giống ngôi nhà nhỏ xây bằng đá, được chạm khắc công phu. Phía dưới là huyệt mộ và lối đưa quan tài vào, nay đã đóng kín.
Các mảng chạm đá tập trung ở thạch thất, hương án và lan can. Đề tài trang trí cũng phong phú: hoa lá, chim thú, trong đó không thể thiếu chim phụng - gắn với vẻ cao quý, ước vọng thái bình, thường thấy trong các công trình dành cho bà hoàng thời Nguyễn.
Bình luận (0)