Chiếc mũi rồng đã được sửa
Khi quan sát chiếc long bào của vua Lê Dụ Tông, 2 nhà nghiên cứu độc lập Nguyễn Minh Thành và Nguyễn Đức Hùng phát hiện hình rồng lớn trên thân áo có một số chi tiết bất thường. "Tôi thấy mũi rồng không đúng tỷ lệ và góc nghiêng lệch so với khuôn mặt. Soi kỹ bằng kính hiển vi thì thấy một bên ria quanh mũi bị cụt. Lật mặt trái tấm vải lên lại thấy lờ mờ cái mũi nguyên bản đã dệt. Lớp thêu đã làm thay đổi hẳn hình dạng mũi rồng được dệt trước đó. Nếu chỉ quan sát bề mặt, hình dạng mũi rồng hiện nay dễ được coi là nguyên thủy. Tuy nhiên, cấu trúc dệt phía dưới và lớp thêu bên trên cho thấy 2 hình thái khác nhau", Nguyễn Đức Hùng cho biết.
Hình mũi rồng hiện tại trên long bào vua Lê Dụ Tông
ẢNH: NGUYỄN ĐỨC HÙNG
Theo nhóm nghiên cứu, khi so sánh 2 mặt chiếc áo, họ nhận thấy phần thêu không phủ hết hoa văn mũi rồng được dệt trên vải, để lộ những khoảng trống. Một bên mũi rồng bị lớp thêu đè lên nên trông ngắn hơn hẳn. "Đặc biệt, vết mực phác hình dạng mới của chiếc mũi để thêu vẫn còn trên thân trước do phần thêu không hoàn toàn bám theo đường vẽ. Phần mũi rồng lớn ở thân áo được dệt cùng kiểu với hình rồng ở vai áo. Những chi tiết này cho thấy việc thêu đè lên hoa văn dệt là có chủ ý", nhóm nghiên cứu cho biết.
Cũng theo nhóm, sau khi chỉnh sửa, mũi rồng trên thân áo trở nên giống hình rồng trên ống tay áo hơn. Tuy nhiên, việc chỉ chỉnh sửa hình rồng lớn ở thân áo mà không thay đổi hình rồng trên vai khiến khó xác định dụng ý của sự điều chỉnh này. Ngoài mũi rồng, hình rồng lớn ở cả thân trước và sau còn được thêu thêm 2 chi tiết răng, 3 đường sống mũi, một lớp chỉ chạy men theo 2 sợi ria quăn và một chòm râu giữa cằm. Những chi tiết này đã làm thay đổi hình thái hoa văn ban đầu.
Bản vẽ mũi rồng nguyên bản sau khi dệt
ẢNH: NGUYỄN ĐỨC HÙNG
Theo nhóm nghiên cứu, việc chỉnh sửa long bào vua Lê Dụ Tông không chỉ dừng ở công đoạn thêu mà còn bao gồm cả việc tô màu. Quan sát ở cự ly gần cho thấy màu được tô sau khi hoàn thành công đoạn dệt và thêu, chứ không phải màu của sợi nhuộm. Điều này thể hiện ở chỗ trên cùng một sợi dệt, chỉ đoạn nằm trong vùng được vẽ mới đổi màu, trong khi các đoạn ngoài vùng đó vẫn giữ màu tơ nguyên bản. Tương tự, các sợi dọc ghim sợi ngang tại vùng được vẽ cũng bị phủ màu, còn ngoài vùng đó vẫn giữ màu ban đầu. Một số chỗ, màu còn lem sang sợi bên cạnh... "Những quan sát trên cho thấy màu được tô phủ sau khi dệt và thêu, không phải được dệt sẵn bằng sợi nhuộm màu", nhóm nghiên cứu cho biết.
Việc tô màu xuất hiện trên cả hoa văn dệt và thêu. Ở hình rồng, màu được vẽ lên các ngấn bụng và vây lưng, với mức độ phân bố không đồng đều. Hoa văn thủy ba cũng được tô màu. Ngoài ra, con ngươi của cả 6 hình rồng đều có dấu hiệu được vẽ màu.
Nhà vua "nghèo" hay chiếc áo kỷ niệm?
Về những thay đổi này, nhà nghiên cứu Nguyễn Đức Hùng cho biết: "Tôi thấy hình rồng chuyển từ dạng mũi tả thực sang dạng hình tượng hóa. Mũi sau khi sửa giống với tạo hình rồng các giai đoạn sớm hơn. Có thể thợ dệt đã lấy mẫu mới dệt ra nhưng người dùng lại thích mẫu cũ nên đã sửa cho nó giống mẫu cũ".
Hiện vật long bào của vua Lê Dụ Tông
ẢNH: NGUYỄN ĐỨC HÙNG
TS Nguyễn Việt, Giám đốc Trung tâm Tiền sử Đông Nam Á, nhận định việc long bào của vua Lê Dụ Tông được chỉnh sửa, nếu có, cũng là điều bình thường, "vì khi đi sâu vào vi tư liệu sẽ thấy nhiều vấn đề kỹ thuật của người thợ lắm. Nó có phải sản xuất máy hàng loạt đâu. Mà đấy là người, từng con người cụ thể một. Cũng có lúc người già, người trẻ, người ốm rồi làm và cần sửa".
Về khả năng chiếc áo từng bị hỏng, cũ nhưng được nhà vua cho sửa để mặc tiếp nhằm tiết kiệm, TS Nguyễn Việt chỉ ra thời đó, chúa Trịnh đã nắm quyền nên việc chi dùng cho vua Lê cũng có giới hạn. Tuy nhiên, nhà vua cũng không "nghèo" đến mức phải sửa áo cũ để mặc vì tiết kiệm.
Theo ông, việc chỉnh sửa áo có thể liên quan đến sở thích của nhà vua. "Chỉ có cái là vua thích áo này và yêu cầu người phục vụ tu sửa. Như hồi xưa khi tôi nghiên cứu về miếng vải trong mộ Châu Can, rõ ràng vải có miếng sờn thật. Ta hình dung đơn giản là mới, nhưng thực tế có thể người đã mất mặc lại đồ đã có. Việc tìm trong đó những sợi bong ra, miếng vá vào, sờn… cũng là việc bình thường thôi. Nhưng cách mà nhờ thiết bị phóng đại, các em lại có phát hiện, thì các phát hiện đó đều đóng góp cho khoa học nói chung", TS Nguyễn Việt cho biết.
Theo TS Nguyễn Việt, việc chỉnh sửa hoa văn, trang phục của vua quan xưa không phải chuyện hiếm. "Có những vị vua quan cũng dùng lại đồ cũ, chứ không nhất thiết phải mới. Con người cũng thế thôi, có kỷ niệm chứ. Kiểu áo của mẹ, hay áo mặc đi với người yêu. Nó không phải đơn tuyến vua phải thế nọ thế kia. Quan trọng là khi phát hiện nét riêng, mình mô tả hiện tượng thôi, chứ kết luận thì sẽ áp đặt, lại cũng không cần thiết. Người đọc sẽ tự đưa ra giả thuyết riêng", TS Nguyễn Việt nói. (còn tiếp)
Bình luận (0)